Analiza "Apollo i Marsjasz" Zbigniewa Herberta



Apollo i Marsjasz Wiersz z tomu Studium przedmiotu (1961) ukazuje w demitologizującej relacji pojedynek Apollina z Marsjaszem, czy raczej jego właściwy etap. Przedstawiciel sztuki doskonałej, bóg słońca – Apollo – zwyciężywszy w rywalizacji z Marsjaszem, frygijskim sylenem, autorem wielu hymnów na cześć bogów, skazał go na potworną śmierć poprzedzoną odarciem ze skóry. Mit skupia uwagę czytelnika na wysokim kunszcie artystycznym obu grających, zaś Herbert eksponu¬je konsekwencje tego niezwykłego pojedynku, którego rozstrzygnięcie było jasne, zanim się rozpoczął. Któż sprzeciwiłby się mściwemu i istotnie utalentowanemu bogu? Jakże można było przypuszczać, że wybitny fletnista Marsjasz może równać się z Apollinem, stając do konkursu? Wiersz wolny o niepokojącej nieregularnej budowie, pozbawiony rymów, jest reinterpretacją znanego mitu, poprowadzoną w kierunku refleksji o granicach prawdy w sztuce. Podmiot liryczny wyjaśnia, że właściwa rywalizacja pomiędzy Apollinem a Marsjaszem odbyła się pod wieczór, po ustaleniach jurorów i przyznaniu zwycięstwa bogu. Pozornie pokonany Marsjasz dopiero teraz jest w stanie podjąć ucz¬ciwą rywalizację z konkurentem. Odzierany ze skóry krzyczy, modu¬lując głos i uzyskując tony, które mogły zrodzić się tylko z ogromnego cierpienia. Tej skali krzyku nie może dorównać talent Apollina – nie potrafi on oddać uczucia zawartego w krzyku sylena. Granice możliwości sztuki wyznacza bowiem tylko osobiste doświadczenie twórcy. Żeby odzwierciedlić i zinterpretować cierpienie konającego, trzeba by znaleźć się w jego sytuacji. Apollo jest reprezentantem estetyki ładu i spokoju, tymczasem ludz¬ki ból rozmija się z takim ujęciem. Wytrzymałość boga o nerwach z tworzyw sztucznych kończy się z poczuciem jego klęski – wcześniej starał się odczytać z krzyku Marsjasza swoisty pejzaż jego przeżyć, teraz, gdy w rozszerzonej skali dźwięków pojawia się to samo A / tylko głębsze z dodatkiem rdzy, bóg odchodzi – choć pozornie zwycięzca, jednak pokonany prawdą ludzkiego cierpienia. Ostatnia refleksja Apollina dotyczy ewentualnej nowej gałęzi sztuki – konkretnej – która mogłaby powstać z wycia Marsjasza. Wiersz zbudowany jest na opozycjach: Apollo – klasyczne poj¬mowanie sztuki, abstrakcyjność, przynależna bogom doskonałość, zakorzenienie w dziedzictwie kultury i Marsjasz – sztuka wyrosła z doświadczenia życiowego, oparta na prawdzie i głębokim przeżyciu, daleka od harmonijnej doskonałości i estetyzmu, bogata w odcienie zmysłowego poznania, ukorzeniona w tym, co ludzkie, a więc ułomne, zakłócone cieniem, poszarzałe rdzą.4 Krzyk Marsjasza był w sposób naturalny elementem zaburzającym ciszę i ład klasycznej sztuki. Okazuje się, że właśnie on uświadamia obserwatorom zdarzenia, jak ułomna jest twórczość, która nie potrafi oddać wartości ludzkiego doświadczenia, nie umie tego dokonać nawet bóg-artysta. Apollo – mściwy, okrutny megaloman – przygląda się cierpieniu sylena i odbiera jego ból poprzez estetyzującą skłonność do piękna. Ironicznie brzmi ów turpistyczny pejzaż cierpienia Marsjasza: łyse góry wątroby / pokarmów białe wąwozy / szumiące lasy płuc / zimowy wiatr kości. Apollo reaguje na sytuację dreszczem obrzydzenia i skupia uwagę na czyszczeniu swojego instrumentu. Prawdę o dramacie Marsjasza pojmuje tylko natura: słowik i drze¬wo, do którego przywiązano pokonanego. Skamieniały słowik pewnie chciał wyśpiewać ową pieśń cierpienia, jednak zbliżając się do prawdy o nim, sam spotkał się ze śmiercią. Upersonifikowane drzewo osiwiało z rozpaczy. Tylko Apollo spokojnie odchodzi, zbyt słaby artysta, żeby sprostać prawdzie. Poeta ucieka się do konfrontacji stanowisk w pojmowaniu sztuki, zestawia szokujące obrazy cierpienia Marsjasza z chłodną obojętnoś¬cią Apollina, używa bulwersującego w dyskusji o sztuce turpistycznego, wręcz naturalistycznego słownictwa, stopniuje napięcie, odsłaniając kolejne etapy rozwoju pojedynku dwu racji. Nerwy mity¬cznego boga utkane z tworzyw sztucznych (materiału naszej cywiliza¬cji) przesuwają akcent na epokę, w której powstał wiersz. Współczes¬na literatura nie sprosta wymaganiom czasu. Mord, zemsta, ból i śmierć to dla niej niedościgniona prawda. Słuch absolutny nie wystarcza – oto wynik konfrontacji Apollina z Marsjaszem. Poeta unika jednoznacznego opowiedzenia się po którejś ze stron, jednak skupienie uwagi na osobie Marsjasza, skondensowanie ele¬mentów wyznaczających powody krzyku, anatomiczne wyszczegól¬nienie konkretów obolałego ciała prowadzi do wrażenia, że prawda, choćby bolesna, dobro i godność w podjęciu cierpienia, odwoływanie się do ludzkich doświadczeń i przeżyć – to pole penetracji dla sztuki. Chociaż nie potrafi ona w pełni oddać najbardziej drastycznych i głębokich treści egzystencji człowieka, powinna się do nich zbliżać.

Analiza "Apollo i Marsjasz" Zbigniewa Herberta

Materiały

Cechy prozy Bruno Shultza Poetyckość prozy poetyckiej wymaga od czytelnika skupienia i wielkiego zainteresowanie tego rodzaju twórczością; (na podstawie \"Sklepów cynamonowych\"); głównym bohaterem jest narrator, prezentowany w pierwszej osobie; ma on wiele cech autobiograficznych; bohater ujawnia swoją wrażliwość, pragnienia i nastroje; obraz nie jest oczywiście obie...

Żydzi w literaturze polskiej Temat Żydowski w literaturze polskiej. A. Mickiewicz - „Pan Tadeusz” Jankiel; Z. Krasiński - „Nieboska komedia” przechrzty władza; B. Prus - „Lalka” Szlaungbaum (ojciec i syn), Szuman: agresywność gospodarcza, antysemityzm, niemożność asymilacji; M. Konopnicka - „Mendel Gdański” próba asymi...

Początki kina W 1895 r. odbył się seans pierwszego filmu Ludwika i Augusta Lumiere. Bracia zaprezentowali dwuminutowy film p.t. „Wyjście pracownic z fabryki Lumiere w Lyonie” . Tematyka filmów Lumiere’ów przypomina wyczyny człowieka , który nauczył się właśnie fotografować: śniadanie dziecka, gra w karty ze znajomymi, kąpiel w morzu , łowien...

Wynik finansowy - czynniki kształtujące Czynniki kształtujące wynik finansowy Wynik finansowy jest finansowym rezultatem działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. Do podstawowych czynników wpływających na wynik finansowy zalicza się : • przychody ze sprzedaży wyrobów i usług a w nich:  poziom cen zbytu  wielkość sprzedaży i struktura asortymentowa ...

Bohaterowie dramatu "Moralność pani Dulskiej" Bohaterowie dramatu Aniela Dulska Jest to najwyrazistsza postać dramatu, reprezentuje zarazem najbardziej skoncentrowane cechy „dulszczyzny”, obecne w mniejszym lub większym stopniu w charakterach wszystkich bohaterów dramatu. Mówiąc tutaj o Dulskiej, będziemy mieli na myśli konkretną, tytułową postać komedii Zapolskiej, pa...

UGiW - drugi etap realizacji Drugi etap drugi realizacji UGiW (lata 1994 - 1998) Traktat z Maastricht ustalił termin rozpoczęcia drugiego etapu tworzenia UGiW na 1 stycznia 1994 r. W drugim etapie kraje zobowiązały się do koordynacji polityki pieniężnej i makroekonomicznej oraz unikania nadmiernego deficytu budżetowego oraz do zapewnienia niezależności swojego banku cent...

Klasyfikacja projektów inwestycyjnych KLASYFIKACJA PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH. 1. Inwestycje zwiększające zdolności produkcyjne w celu wytwarzania nowych produktów i zdobycia nowych rynków zbytu. 2. Inwestycje zwiększające zdolności produkcyjne w celu powiększenia podaży tych samych produktów na tych samych rynkach zbytu 3. inwestycje utrzymujące dotychczasowe zdolności produkcyjne...

Wielkość kontraktu futures Przy każdym notowanym kontrakcie terminowym podawana jest jego wielkość. Jest ona określona przez giełdę, która wprowadza do ob¬rotu dany kontrakt. Dobór wielkości kontraktu jest bardzo ważny. Jeśli będzie zbyt duża, może w istotny sposób wpłynąć na ogranicze¬nie płynności, zwłaszcza w przypadku towarów rolnych. Drobni przed¬siębi...