"Ferdydurke" - o treści i formie w życiu człowieka



"Ferdydurke" jest specyficzną, nowatorską powieścią, która wywołała w roku 1938 - roku swojego wydania - nieco hałasu. Dyskusje i atmosfera skandalu towarzyszyły jej narodzinom. Dziwaczna i niespójna wydaje się fabuła już we wstępie. Oto bohater - Józio - człowiek trzydziestoletni, pisarz, zostaje "przeniesiony" do szkoły i umieszczony w klasie siedemnastoletnich uczniów. Nikt nie zauważa jego dorosłości - Józio jako uczeń uczestniczy w funkcjonowaniu szkolnej machiny. Mieszka na pensji u nowoczesnych państwa Młodziaków, gdzie jest świadkiem maniery "nowoczesności" i mody na postęp w mieszczańskiej rodzinie. Pozór miesza się tu z kłamstwem. Umęczony tym środowiskiem Józio ucieka wraz ze swoim kolegą Miętusem na wieś, "do parobka" - z nadzieją, że tu znajdzie szczerość i naturalność istnienia, prawdziwego człowieka. Niestety wieś także jest sferą zafałszowaną, nawet miłość Józia i Zosi "ze dworu" powiela typowy schemat. A zatem akcja rozgrywa się niejako w trzech scenach: szkoła, rodzina mieszczańska i wieś. Cóż w tym dziwnego i gorszącego? Oto szkoła to zbiór form i schematów. Obserwujemy formę ucznia, formę belfra, schemat lekcji, schemat myślenia o literaturze. "Słowacki wielkim poetą był" - głosi polonista i nikt nie ma prawa myśleć inaczej. W głowach nauczycieli tej szkoły "nie powstanie nigdy żadna myśl własna" - chwali się dyrektor. Uczniowie dzielą się na chłopięta pod wodzą Syfona - forma ucznia kujona, wyznającego i wierzącego w mity głoszone przez szkołę i na chłopaków pod wodzą Miętusa - którzy buntują się przeciw władzy szkolnej, są "niegrzeczni", mówią brzydkie słowa i "chodzą na kobiety", Józio - poszukiwacz tego co prawdziwe w człowieku, zauważa, że nawet bunt i sprzeciw są formą i powielanym schematem. Słynny "pojedynek na miny" - gdzie wzniosłość i wierność ideałom ujęta "w miny" Syfona walczą z deheroizacją świętości, "ujętą" w miny obrzydliwe Miętusa - jest świetną parodią polemik i dyskusji, lecz w sumie wykazuje zwycięstwo Syfona - "ideologia obowiązująca" jest bardziej "miniasta" niż sprzeciw. Na pensji obserwujemy oczami Józia formę pensjonarki i nowoczesnej, pełnej póz mamusi, swobody obyczajów i tym podobnych haseł, modnych wśród ówczesnego, postępowego mieszczaństwa. Sport, swoboda, naturalność. Józio organizuje Młodziakom mały "sprawdzian" ich ideologii - za pomocą intrygi iście teatralnej sprowadza nocą do sypialni pensjonarki jej młodego adoratora i starego belfra Pimkę, a gdy sytuacja wygląda już jednoznacznie, alarmuje cały dom. Reakcja Młodziaków nie jest ani nowoczesna, ani postępowa - ich poza została zdemaskowana. Natomiast ucieczka do parobka nie przynosi Józiowi oczekiwanej prawdy, lecz następny szereg stereotypów sielankowych: formę parobka, formę cioci, formę wujaszka, panicza i panienki Zosi (imię jak w "Panu Tadeuszu"). Typowy jest schemat rozmów i interpretacji zachowań, wg schematów odwiecznych powinien nawiązać się romans - więc się nawiązuje, powinno być porwanie - więc Józio porywa Zosię, powinien nastąpić szereg wyznań i pocałunek, więc następują; Józio mówi: "a więc przycisnąłem swoją gębę do jej gęby...". Usidliły go Formy. Popatrzmy, czy przemierzając wraz z Józiem przestrzenie w poszukiwaniu prawdy o człowieku, znajdujemy się w świecie szczerości? Jest to przedziwna rekwizytornia, kraina stereotypów, ludzi którzy zastygli w pewnych kształtach i maskach, poruszają się według przygotowanych schematów, wypowiadają się, używając gotowych szablonów. Oto prawda o człowieku, którą częstuje nas Gombrowicz. Pisarz skompromitował odwieczne święte ideały - jak choćby literaturę romantyczną, śmiał sięgnąć do szkół i wyśmiać typ nauczania, mit twórcy, postępu, rdzennej polskości i tradycji ziemiaństwa... Jeszcze dziś rzadko który odbiorca godzi się z faktem, że jest formą, odbitką, powieleniem, a nie sobą. A Józio krzyczy w powieści: "Niech kształt mój rodzi się ze mnie, niech nie będzie robiony mi!". Człowiek jest foremką w świecie Formy. Nigdy nie będzie mógł się wyzwolić od Form - ucieczka jest daremna. "Ferdydurke" obnaża groźbę i siłę Formy, a jednocześnie jest buntem przeciwko niej. Józio sprawdził szczerość trzech ideologii i wszystkie, niestety, skompromitowały się jako Formy.

"Ferdydurke" - o treści i formie w życiu człowieka

Materiały

Ocena atrakcyjności segmentów rynku OCENA ATRAKCYJNOŚCI SEGMENTÓW RYNKU Określenie atrakcyjności poszczególnych fragmentów rynku wymaga rozpatrzenia: - podstawowych celów przedsiębiorstwa, - stanu zasobów przedsiębiorstwa, - otoczenia rynkowego przedsiębiorstwa z punktu widzenia oferowanych możliwości i potencjalnych zagrożeń Analiza atrakcyjności segmentów rynku obejmuje f...

Esej interpretacyjny liryku "Pokolenie" Krzysztof Kamil Baczyński , pseud. Jan Bugaj , urodził się w Warszawie w 1921 roku , był synem krytyka literackiego . W 1939 ukończył gimnazjum , a poźniej , podczas okupacji , studiował polonistykę na tajnym uniwersytecie . Zginął 4 sierpnia 1944 . Pozostawił po sobie spuściznę zawierającą około pięciuset utworów . Wojna...Cóż to słowo dla nas...

Bilans przepływów kapitałowych w firmie Bilans przepływów kapitałowych Jeżeli przedsiębiorstwo zakłada filię w USA, to w wyniku tej operacji następuje odpływ kapitału finansowego z Francji na okres dłuższy niż jeden rok. Firma samochodowa będzie musiała sfinansować budowę lub adaptację nowych pomieszczeń, maszyn itd. na terytorium amerykańskim. Te transakcje pojawią się w bilansie k...

Dramat i poezja Młodej Polski wobec tendencji ideowych i artystycznych końca XIX wieku Literatura Młodej Polski rozwijała się jako odpowiedź na sytuację ideowo-filozoficzną z końca XIX wieku. Poglądy A.Schopenhauera, F.Nietzchego i H.Bergsona miały poważny wpływ na europejską i polską literaturę modernistyczną, ponieważ w sposób radykalny przeciwstawiały się pozytywistycznemu racjonalizmowi oraz całemu dotychczasowemu porządkowi ...

Streszczenie "Żale sarmaty..." Franciszka Karpińskiego Utwór ten jest swego rodzaju testamentem poety występującego w roli przedstawiciela i wyraziciela opinii upadłego narodu. Wiersz napisany został po III rozbiorze Polski, w czasie gdy zostały całkowicie pogrzebane nadzieje na odzyskanie niepodległości. Podmiot liryczny kieruje swe słowa do ostatniego władcy z dynastii Jagiellonów - Zygmunta Au...

Kwestia odpowiedzialności moralnej w literaturze XX-lecia Problem odpowiedzialności moralnej w literaturze XX wieku \"Granica\" Zofia Nałkowska Przedstawia dzieje życia i kariery Zenona Ziembiewicza. Ów młody, radykalizujący student choć nie wolny od typowo szlacheckiego sposobu traktowania ludzi nie należących do jego świata (widać to na przykładzie wiejskich epizodów jego życia, w których...

Zagadnienia pozytywizmu POZYTYWIZM 1. Wstęp do epoki. Program pozytywistów i jego odniesienie do lektur (konstrukcja postaci, ich cele, idee). - Pozytywizm swą nazwę zawdzięcza kierunkowi filozoficznemu zapoczątkowanemu przez A. Comte’a. Comte, nadając swej filozofii miano „pozytywnej”, chciał podkreślić, że zajmuje się wyłącznie przedmiotami rze...

Świat zwierzęcy Afryki Świat zwierzęcy Obszar Afryki na pd. od Sahary należy pod względem zoogeogr. do krainy etiopskiej, na pn. od Sahary — do obszaru śródziemnomor. krainy palearktycznej (Palearktyka). Swoiste piętno nadaje faunie Afryki pierwsza z tych krain; cechuje ją najbardziej urozmaicona fauna kręgowców ze wszystkich krain i obfitość rodzin endemiczny...