System sobowtórów w "Zbrodni i karze"



Poetyka dysonansu i dopełniających się przeciwieństw. System sobowtórów Ukazanie losów bohaterów jest w Zbrodni i karze porządkowaniem chaosu, dysonansu, antynomii. Polifoniczność utworu stwarza możliwość konfrontowania z sobą różnych racji, relacji ze zdarzeń, postaw wobec określonej rzeczywistości. Spojrzenie na daną sprawę z różnych punktów widzenia daje obraz jej złożoności, niejednoznaczności, komplikacji. Wrażenie dysonansu wywołuje na przykład zestawienie chrześcijańskiej idei odkupienia z atmosferą grozy i niepokoju, narracja „strumienia świa¬domości” ujawniającego wewnętrzne przeżycia bohatera zderzona z „wielo¬głosową” organizacją świata przedstawionego.14 Według takiego klucza organizowane są w całość różne elementy utworu. Ostateczny efekt nie prowadzi jednak do poczucia, ze nastąpiło rozbicie, rozpad formy, wręcz przeciwnie – powieść wydaje się uporządkowana właśnie dzięki konse¬kwentnemu wykorzystywaniu takiej poetyki do ukazania złożonej psy¬chiki ludzkiej i skomplikowanych relacji pomiędzy postaciami. Dysonans kojarzy się tu z tzw. poetyką dopełniających się prze¬ciwieństw. Takiej zasadzie formalnej podlegają przeciwstawne sta¬nowiska i programy ujawnione dzięki wielogłosowej formule oraz niektóre postaci, np. Sonia i Rodion, przyciągani do siebie siłą uczu¬cia, choć zupełnie odmiennie pojmujący świat i sens życia. Zabiegowi rozbicia poddano świadomość bohatera oraz jego osobo¬wość. Rozszczepienie, dezintegracja świadomości człowieka, [...] staje się [...] najwyraźniej unaoczniona dzięki oryginalnemu zabiegowi literac¬kiemu: wprowadzeniu systemu sobowtórów. [...] Tak np. Ra¬skodnikow [...] ogląda siebie w Swidrygajłowie i Łużynie.15 Wszystkie części utworu z wyjątkiem Epilogu oparte są o dysonanse, mają charakter antynomii. W taki sposób zestawiono też parę głównych bohaterów. W zakończeniu ukazano jednak odmianę Raskolnikowa, jego zwrot do wartości, przeciwko którym wystąpił aktem morderstwa. Odtąd wraz z Sonią będzie podążał w jednym kierunku, przyjmie jej sposób widzenia i interpretowania świata. Autor kojarzy z sobą bohaterów rów¬nież na innej zasadzie – podobieństwa myśli, charakterów, skłonności, zachowań. Tworzy jakby „system sobowtórów” (określenie H. Brzozy) polegający na tworzeniu ciągów postaci pod pewnym względem sobie bliskich. Jes1i chodzi o sposób myślenia pojmowany jako służbę idei Raskolnikowa można porównać z Razumichinem, Porfirym, Liebieziatni¬kowem, a także Łużynem i Aloną. Z podobną intensywnością i barwą jak Sonia, Lizawieta, matka i Razumichin ostatecznie Rodion ukształtuje swoje życie uczuciowe – w gruncie rzeczy taki był od początku, tylko na jakiś czas uległ złudnej teorii tzw. usprawiedliwionej zbrodni. Jest on również reprezentantem postawy wynikającej z miłości własnej, wysoko rozwiniętej godności. Pod tym względem podobny jest do Duni, Kata¬rzyny, ale i do Łużyna. Każda z wymienionych postaci jest bardzo wy¬czulona na wszelkie próby naruszania jej godności, chociaż są to osoby o różnych charakterach. Warto jeszcze wspomnieć o podobieństwach na poziomie namiętności – tu narzuca się skojarzenie Raskolnikowa z Marmieładowem i Swidrygajłowem. Ten ostatni odgrywa w powieści szczególną rolę – dzięki zasadzie podobieństwa pozwala odkryć psychikę Rodiona. Ostatecznie jednak losy postaci są różne: ten, który nie umiał ujarzmić swojego egoizmu i namiętności, ponosi klęskę (samobójstwo), zaś ten, któremu udało się poskromić własną pychę wkracza w nowe szczęśliwe życie.16 Wskazane w tej części próby określenia poetyki utworu Dostojew¬skiego są zarazem propozycją interpretacyjną, którą można pogłębiać i rozszerzać o inne elementy utworu. Są one także dowodem niezwykłej techniki prozatorskiej opartej na komponowaniu, harmonizowaniu dyso¬nansów w celu wzmocnienia ideowej wymowy tekstu.

System sobowtórów w "Zbrodni i karze"

Materiały

Polska poezja XX-lecia POEZJA POLSKA XX LECIA MIĘDZYWOJENNEGO SKAMADRYCI  Julian Tuwim, Antoni Słonimski, Kazimierz Wierzyński, Jan Lechoń, Jarosław Iwaszkiewicz  satelici: Kazimiera Iłłakowiczówna, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Jerzy Libert  początki związane z Uniwersytetem Warszawskim i pismem \"Pro Arte et Studio\"  tworzyli ...

Geneza nazwy Młoda Polska Geneza nazwy: Epoka nie od razu została nazwana Młodą Polską. Proponowano wiele nazw: • modernizm - termin proponował Kazimierz Wyka (od franc. modern - nowoczesny ) - został jednak odrzucony za ogólnikowość (okres ten nawiązywał przecież również do tradycji). Modernizmem nazywane jest pierwsze 10 lat, gdy ściągano z Francji różne ciekaw...

Co to jest dekadentyzm? Dekadentyzm - charakterystyka, przykłady literackie Dekadentyzm - w ostatnim dwudziestoleciu XIX ogólnoeuropejski prąd duchowy, wyrażający się w postawie pesymistycznej i indywidualistycznej, w poczuciu słabości i bezradności wobec przeczuwanego kresu cywilizacji. Dekadentyzm odwoływał się do filozofii Schopenhauera, niemieckiego myśliciela d...

Streszczenie "Confiteor" Stanisława Przybyszewskiego W roku 1899, w pierwszym numerze krakowskiego tygodnika \"Życie\", Stanisław Przybyszewski ogłasza manifest zatytułowany Confiteor, w którym deklaruje swoje stanowisko ideowe i artystyczne. W manifeście Przybyszewski zdecydowanie przeciwstawia się pozytywizmowi i wskazuje nowe drogi rozwoju sztuki. Tytuł zaczerpnięty jest z łaciny i znaczy: \"wy...

Bunt i pokora jako dominujące postawy człowieka wobec Boga POKORA I BUNT JAKO DOMINUJĄCE POSTAWY CZŁOWIEKA WOBEC BOGA W POZNANYCH UTWORACH M I T O L O G I A I B I B L I A Literatura mitologiczna prezentuje bogów greckich, którzy są ogromnie podobni do ludzi, mają te same pragnienia, namiętności, rywalizują o względy Zeusa, zazdroszczą sobie, snują intrygi, dokonują zemsty, kochają i nienawid...

Komizm na podstawie "Świętoszka" Odmiany komizmu na przykładzie \"Świętoszka\" Moliera. Molier operuje trzema rodzajami komizmu: • komizm sytuacji - następuje w finałowej scenie, gdy Tartuffe już ujmuje w ramiona Elmirę lecz ta odsuwa się na bok i odsłania swojego męża - Orgona. • komizm charakterologicznym (postaci) - realizuje go osoba Orgona - spotęgowane ce...

Cechy i postawa Wokulskiego budzące sprzeciw Cechy i postawa Wokulskiego budzące sprzeciw. Piękna i szlachetna postawa Wokulskiego miała również i ciemne strony. Wokulski żył w ciągłym konflikcie z samym sobą. Na pewno na potępienie zasługuje małżeństwo dla pieniędzy z Małgorzatą, wdową po Minclu. Został właścicielem sklepu i wkrótce dawne ideały zastąpiła przyziemna praca i robienie pien...

Na czym polega prawo do odpowiedniego poziomu życia PRAWO DO ODPOWIEDNIEGO POZIOMU ŻYCIA Deklaracja Uniwersalna (art. 25), Pakt Ekonomiczny (art.11), Karta Socjalna (art. 14), Karta Narodów Zjednoczonych (art. 55). Pakt przewiduje obowiązek państw do uznania prawa każdego człowieka i jego rodziny ,,do odpowiedniego poziomu życia”, obejmującego odpowiednie pożywienie, odzież, mieszk...