Motyw wsi w literaturze



Wieś __ Wieś - Osada zamieszkała przez lud¬ność, która w większości trudni się pracą na roli; osada rolnicza. Tereny poza-miejskie, rolnicze, letniskowe. W litera¬turze wieś obrosła wieloma różnymi asocjacjami jako miejsce szczęśliwego i beztroskiego życia (patrz: Arkadia) albo rażących nierówności społecznych. Teokryt - bukoliki, idylle - Bohatera¬mi utworów Teokryta są najczęściej pasterze i pasterki, którzy pędzą szczęśliwe życie na wsi, w bliskości natury, dającej poczucie bezpieczeństwa i we¬wnętrznego spokoju. Na wsi kwitnie sielankowa miłość zarówno miedzy chłopcami i dziewczętami, jak i tylko między chłopcami. Wergiliusz „Bukoliki" - Poeta tworzy obraz arkadyjskiej wsi, gdzie życie pły¬nie cichym i spokojnym rytmem. A jeśli zdarzają się jakieś nieporozumienia (najczęściej miłosne), to znajdują zwyk¬le szczęśliwe rozwiązanie. Wergiliusz „Georgiki" - Poeta głosi wiarę w odrodzenie narodu przez od¬rodzenie wsi italskiej i powrót do daw¬nych obyczajów przodków, które jesz¬cze zdołały się zachować na wsi. W ko¬lejnych księgach poucza o uprawie roli, pielęgnacji drzew, hodowli bydła i pszczelarstwie. Horacy „Beatus ille qui procul nego-tiis" - patrz: Arkadia. „Satyra na leniwych chłopów" - Choć utwór dotyczy chłopów, wyłania się jednak z niego obraz wsi, w której widoczne są konflikty społeczne. Pisany z pozycji szlachcica, wyraźnie ukazuje istniejący konflikt pomiędzy nim a kmieciami. M. Rej „Żywot człowieka poczciwe¬go" - Życie na wsi, w bliskim kontakcie z naturą i zgodnie z jej rytmem, daje człowiekowi poczucie szczęścia i speł¬nienia. Uczy też pokory wobec świata i godzenia się z przemijaniem i śmiercią. Patrz też: dworek. M. Rej „Krótka rozprawa między trzema osobami: Panem, Wójtem a Plebanem" - Wieś jest miejscem, które zarówno Pan, jak i Pleban traktują jako źródło dochodu, nie przejmując się wcale losem chłopa (Ksiądz pana wini, pan księdza, A nam prostym zewsząd nędza). J. Kochanowski „Pieśń świętojańska o Sobótce" - Podczas nocy sobótkowej dwanaście panien kolejno śpiewa pieśni pochwalne na cześć wsi, która jest miej¬scem, gdzie kwitną wszelkie cnoty. Z dala od blichtru i niebezpieczeństw świata ludzie żyją cicho i spokojnie, mając pod dostatkiem wszystkiego, co jest niezbędne do egzystencji. Wieś uczy przestawać na male, Wstyd i cnotą chować w cale i pozwala po prostu cieszyć się drobnymi radościami życia. Patrz: Arkadia. Sz. Szymonowie „Żeńcy" - Wieś jest miejscem, gdzie wyraźnie zarysowują się już konflikty społeczne - chłopi zmuszani są do zbyt ciężkiej pracy i są wykorzystywani przez dworskich nad¬zorców. Jednak wszystkie przykre stro¬ny życia na wsi zostają złagodzone przez przekonanie o tkwiącej w czło¬wieku pierwotnej niewinności i dobroci, pragnieniu harmonii ze światem i in¬nymi ludźmi. J.Ch. Pasek „Pamiętniki" - patrz: dworek. Sentymentalizm - Na wsi żyją ludzie, którzy przez bliski kontakt z naturą zachowali pierwotne, wrodzone naturze ludzkiej dobro, zniszczone przez cywili¬zację. Prostota i niewinność życia na wsi jest przeciwieństwem uwikłanego w konwenanse, pełnego fałszu i za¬kłamania życia w mieście. Tylko wieś¬niacy mogą doświadczać prawdziwej, szczęśliwej miłości (filozofia J.J. Rous-seau). I. Krasicki „Mikołaja Doświadczyńs-kiego przypadki" - patrz: dworek. J.W. Goethe „Cierpienia młodego Wertera" - Werter na wsi szuka spoko¬ju i ukojenia po przeżytej przygodzie miłosnej. Prosty lud wydaje mu się żyć szczęśliwie, w doskonałej harmonii ze światem. Jednak w miarę jak kompliku¬ją się jego uczucia w stosunku do Lotty, zmienia sę też jego widzenie wsi. P.Ch. de Laclos „Niebezpieczne zwią¬zki" - Wiejska posiadłość ciotki Val-monta, gdzie życie płynie spokojnym rytmem, a ludzie odznaczają się wysoki¬mi walorami moralnymi, stanowi jask¬rawe przeciwieństwo pełnego intryg, zepsutego Paryża. H. Rzewuski „Listopad" - patrz: dwo¬rek. Romantyzm - Dla romantyków wieś była miejscem, gdzie przetrwały dawne tradycje. Życie na wsi, podporządkowa¬ne odwiecznym prawom moralnym, zbliżało do tajemniczej, czasem groźnej, ale zawsze sprawiedliwej natury. Wieś¬niacy, nie skażeni przez cywilizację, zachowali zdolność do kontaktu ze światem pozazmysłowym. A. Mickiewicz „Dziady" cz. II - Wieś jest miejscem, gdzie żyje się według elementarnych, odwiecznych praw mo* ralnych, w przekonaniu, że nie masz zbrodni bez kary („Lilije"). A. Mickiewicz „Pan Tadeusz" -W So- plicowie panują patriarchalne stosunki. Sędzia Soplica jest nie tylko skrzętnym gospodarzem, który sam dogląda swoje-go majątku, ale również niemal ojcem dla swoich chłopów. Patrz: Arkadia, dworek. L.N. Tołstoj „Wojna i pokój" - Wieś jest najlepszym schronieniem przed zbliżającymi się wojskami Napoleona. Na wieś ucieka z Moskwy rodzina Ros¬towych. N.W. Gogol „Martwe dusze" - Rosyjs¬ka wieś jest zacofana, nędzna i brudna. Nawet ziemianie żyją w prymitywnych warunkach, egzystując prawie jak chło¬pi. Patrz też: podróż/wędrówka. E. Orzeszkowa „Nad Niemnem" - Za¬ścianek Bohatyrowiczów to miejsce, gdzie ludzie są szczęśliwi dzięki pracy (patrz: praca), która daje im poczucie spełnienia w życiu. Tu także żywa pozo¬stała pamięć o powstaniu. Dla Bohatyro¬wiczów mogiła powstańcza jest swego rodzaju świętością. E. Orzeszkowa „Cham" - Na wsi żyją ludzie obdarzeni niezwykłą siłą wewnę¬trzną i dobrem. Kultura wiejska, z jej prostymi i klarownymi prawami, prze¬ciwstawiona zostaje rozkładowemu działaniu cywilizacji miejskiej, która nieodwracalnie zniszczyła psychikę Franki. E. Orzeszkowa „Dziurdziowie" - Na wsi kwitną wszelkie zabobony. Prymi¬tywni chłopi, pozbawieni dobrodziejst¬wa oświaty, ciągle wierzą w czary i gus¬ła. Prowadzi to do tragedii - tytułowi Dziurdziowie mordują Pietrusię, wesołą i życzliwą ludziom żonę kowala, ponie¬waż cała wieś uważa ją za czarownicę. M. Konopnicka - Poetka prezentuje w swych wierszach obraz wsi pełnej nędzy i ludzkich nieszczęść. Chłopi umierają z głodu, ich dzieci nie wiedzą, co to szczęśliwe dzieciństwo. Wyczer¬pująca praca ponad siły nie jest źródłem radości, ale chorób i przedwczesnej śmierci. M. Konopnicka „Wolny najmita" - Uwłaszczenie nie poprawiło warun¬ków życia na wsi ani nie zlikwidowało nędzy. Bohater liryczny wiersza, biedny chłop, musi opuścić swoje gospodarst¬wo i wyruszyć w świat w poszukiwaniu pracy, bo nie jest w stanie wyżywić rodziny. Jest wolny, bo rzucić mógl dach swego domu, wolny, bo jego ostatni sierota, co z głodu opuchł na wiosnę, nie żyje... B. Prus „Antek" - Na wsi ciągle jesz¬cze ludzie wierzą w najróżniejsze zabo¬bony i gusła, a lekarzami są znachorzy, którzy niejednokrotnie przywodzą swo¬ich pacjentów do śmierci (Rozalka). Tutaj też rodzą się niezwykłe talenty, którym nie jest dane się rozwinąć (An¬tek). B. Prus „Lalka" - Wokulski wyjeżdża na wieś, do Zastawka po powrocie z Pa¬ryża. Tutaj zabłyśnie talentami towarzy¬skimi. Tutaj będzie go próbowała uwieść pani Wąsowska. Tutaj wreszcie uda mu się ostatecznie porozumieć z panną Łęcką. H. Sienkiewicz „Szkice węglem" - Wieś po reformie uwłaszczeniowej z pozoru jest samodzielna i ma własne instytucje samorządowe. Naprawdę jed¬nak chłopi, nieświadomi swoich praw, pozbawieni opieki dziedziców, którzy stosują „zasadę nieinterwencji", dostali się pod wpływ kanalii i łajdaków typu Zołzikiewicza. H. Sienkiewicz „Rodzina Połaniec¬kich" - patrz: dworek. J. Kasprowicz „Z chałupy" - Na wsi panuje skrajna nędza - choroba czy śmierć kogoś z chłopskiej rodziny po¬ciąga za sobą zwykle konieczność po¬zbycia się gospodarstwa. Chłopskie cha¬ty są biedne i zniszczone. Dzieci wiejs¬kie z trudnością zdobywają wiedzę i nie-jednokrotnie z głodu i wyczerpania umierają. J. Kasprowicz „Księga ubogich" - Wieś daje poczucie bezpieczeństwa, chroni przed zgiełkiem świata. codzienne, proste zajęcia dają radość i szczꜬcie. Bliski kontakt z naturą uczy, że przemijanie należy do porządku rzeczy i uwalnia od lęku przed śmiercią. S. Wyspiański „Klątwa" - Na wsi panują odwieczne prawa i surowe zasa¬dy moralne. Chłopi są przekonani, że susza, która niszczy ich pola, jest karą Boga za to, że ksiądz ma romans z młodą gospodynią i ochrzcił dzieci pochodzące z tego związku. Jedynym ratunkiem przed klęską głodu jest złożenie ofiary na polach. Narastająca wrogość wsi wobec kobiety prowadzi w końcu do tragedii - jej dzieci zostają złożone w krwawej ofierze, by przebłagać Boga. Kiedy umiera także ukamienowana przez tłum matka, spadają pierwsze kro¬ple deszczu i zaczyna się burza, która niszczy chłopskie chaty. S. Wyspiański „Wesele" - 1) Patrz: artysta. 2) Dziennikarz chciałby widzieć wieś jako szczęśliwą Arkadię, do której nie docierają sprawy wielkiego świata ani problemy polityczne. 3) Choć wspo¬mnienia rzezi galicyjskiej są ciągle ży¬we, inteligenci strzegą się tych badań, bo to im psuje obraz wsi. 4) Powierz¬chowna fascynacja życiem wsi łączy się u inteligentów z miasta z całkowitą nieznajomością realiów życia wiejskie¬go. W.S. Reymont „Ziemia obiecana" - Wieś jest jedynym miejscem, gdzie w drapieżnym świecie goniącym za pieniądzem można jeszcze znaleźć ciszę i spokój. Na wsi istnieje jeszcze praw¬dziwa miłość, która opiera się na po¬święceniu dla drugiego człowieka (An-ka), a nie na wyuzdanej namiętności (Zukerowa). Patrz: dworek. W.S. Reymont „Chłopi" -1) Reymont ukazuje wieś po uwłaszczeniu, kiedy zdążyła się już wykształcić wewnętrzna hierarchia. Mieszkańcy Lipiec dzielą się według ilości posiadanej ziemi. Ci, któ¬rzy mają jej najwięcej, decydują o naj-ważniejszych dla wsi sprawach (Maciej Boryna). Ale też właśnie oni wyzyskują tych, którzy ziemi mają mało i muszą - aby przeżyć - godzić się na upokarza¬jące traktowanie przez najbogatszych. 2) Lipce stają się dla Reymonta mode¬lem świata, na którym demonstruje on prawa rządzące życiem ludzkim, zarów¬no jednostkowym, jak i społecznym (patrz: axis mundi). 3) Życie na wsi podporządkowane jest rytmowi natury z jego powtarzalnością i biegowi roku liturgicznego, co sprawia, że czas w po¬wieści nie jest wielkością linearną, ale toczy się, jak we wszystkich kulturach tradycyjnych, po okręgu. S. Żeromski „Ludzie be/domni" - Podczas pobytu w Cisach Judym widzi nędzę wsi i przerażające warunki higie¬niczne, w jakich żyją chłopi. Choroby, które ich dziesiątkują, są efektem biedy i niewiedzy. S. Żeromski „Przedwiośnie" - Obraz nędzy wsi (Chłodek) kontrastuje z bez¬troskim życiem ziemiańskich dworów. Odzyskanie niepodległości nie zmieniło niczego w życiu chłopów, tak jak nie zlikwidowało innych problemów społe-cznych. M. Dąbrowska „Noce i dnie" - 1) Dla Barbary wieś jest miejscem przymuso¬wego pobytu, które uniemożliwiło jej osiągnięcie w życiu wyższych celów i skazało na bezbarwną egzystencję, z dala od ważnych spraw świata. Tęskni za życiem w mieście, wśród ludzi i nie¬ustannego ruchu, ale kiedy wyprowadzi się do Kalińca, będzie tęskniła do Ser-binowa i życia na wsi. 2) Bogumił traktuje wieś jako miejsce, gdzie po tułaczce i trudnym życiu odnalazł wreszcie spokojną przystań. Tu także może się w pełni zrealizować, pracując na roli i służąc, jak sam mówi, nie Daleniec-kiemu, ale ziemi - tworząc historię. M. Dąbrowska „Ludzie stamtąd" - Opowieści o życiu służby folwarcznej i chłopów stają się dla Dąbrowskiej pretekstem do snucia refleksji na temat uniwersalnych problemów ludzkiego lo¬su: miłości, odtrącenia, niezrozumienia. M. Pawlikowska-Jasnorzewska „Re¬zerwat" - patrz: dworek. K. Wierzyński „Ojczyzna chochołów" - patrz: dworek. W. Gombrowicz „Ferdydurke" - Wieś jest miejscem, gdzie czas jakby się zatrzymał. Chłopi nienawidzą panów, panowie pogardzają chłopami, którzy dodatkowo, żeby podkreślić swoją niż¬szą pozycję społeczną, udają psy. J. Tuwim „Kwiaty polskie" - 1) Pod¬miejskie letnisko, wieś dla mieszczu¬chów, choć kiczowate, jest jednak pięk¬ne, bo to świat, którego już nie ma, świat zniszczony przez wojnę. 2) Przedwojen¬na polska wieś to nędza chłopskich chat i chłopskiego życia. Głód, szkorbut, anemiczne dzieci tworzą obraz bardzo przygnębiający, ale osnuty mgiełką nos¬talgii, bo to także część nie istniejącego już świata. T. Nowak „Mojego rodu gość" - Kul¬tura wiejska to harmonia w stosunkach z przyrodą i drugim człowiekiem. Mias¬to niesie demoralizację i zanik wartości etycznych. Bohaterem jest człowiek znajdujący się w sytuacji podwójnego wyalienowania - czuje się uczuciowo związany z wsią, ale już tam nie miesz¬ka, żyje w mieście, ale nie potrafi pogodzić się z rządzącymi w nim prawa- mi. J. Kawalec „Tańczący jastrząb" - Człowiek na wsi zniewolony jest przez zwierzęta, rośliny, a nawet drobne rze¬czy i „przypisany do ziemi". Ale kiedy przenosi się do miasta, jak zrobił to główny bohater, Michał Toporny, nie potrafi odnaleźć szczęścia i żyje z kom¬pleksem niższości wobec wszystkich ludzi wokół. E. Redliński „Konopielka" - Zacofana wieś na kresach wschodnich, odizolo¬wana od świata przez bagna i lasy, które ją otaczają. Wieś się nie rozwija, jest taka sama jak dwieście i trzysta lat temu. Nie ma prądu ani kanalizacji, mieszkań¬cy panicznie boją się wszelkich przeja¬wów cywilizacji. Histerycznie reagują na pojawienie się urzędników i ich próby doprowadzenia do wsi drogi czy założenia szkoły. Zabraniają dzieciom kontaktować się z nauczycielką. Są za¬bobonni: wierzą w zjawy i duchy. Nie¬którzy nie znają nawet swego nazwiska i nie interesuje ich to. Chociaż wiedzą, że można kosić żyto kosą, robią to sierpem, bo uważają, że podchodzenie do żyta z kosą, jak do trawy, świadczy o braku szacunku dla zboża i musi ściągnąć na wieś nieszczęścia i gniew boży. Gdy jeden z mieszkańców spróbu¬je zastosować to udogodnienie, cała wieś odwróci się od niego i nawet rodzina (ojciec, żona) wystąpią przeciw¬ko niemu. W. Myśliwski „Klucznik" - Nowy ustrój przyniósł na wieś zmiany, które niszczą dawne patriarchalne stosunki. Stary dziedzic, umierając, oddaje chłopu klucze do pałacu, czyniąc go jakby swoim spadkobiercą. W. Myśliwski „Kamień na kamieniu" - Wieś jest miejscem, gdzie ciągle „no¬we" walczy ze „starym", nowoczesność próbuje bezskutecznie pokonać trady¬cję. Choć walka jeszcze się nie skoń¬czyła, „nowe" wcześniej czy później odniesie zwycięstwo. S. Mrozek „Wesele w Atomicach" - patrz: wesele/gody. * „Wsi spokojna, wsi wesoła, Który głos twej chwale zdoła?" (J. Kochanowski) * „Niech na całym świecie wojna, byle polska wieś zaciszna, byle polska wieś spokojna". (S. Wyspiański) * „To dobre opowiadać w mieście o rozkoszach wsi, ale co za nuda je przeżywać". (A. Kowalska)

Motyw wsi w literaturze

Materiały

Dokładna interpretacja utworu "Pan Błyszczyński" Leśmiana \'\'Pan Błyszczyński\'\' Utwór zawiera opis ogrodu pana Błyszczyńskiego.sama zaś fantastyczna postać tytułowa zacytowanego poematunależy do wielkiej rodziny powołanych przez poetę wielkiej rodziny postaci o imionach \'\'znaczących\'\' i będących wyrazem jego słowotwórczej inwencji. Ich imiona akcentują jakąś zasadnniczą cechę, czy funkcję tych...

Różnice w utworach Nałkowskiej a Borowskiego Zofia Nałkowska: - oskarżenie wprost, bez stwarzania fikcji literackiej (w utworze \"Medaliony\") o bestialskość, a także nieludzkie postępowanie Niemców, - wyniszczanie biologiczne rasy ludzkiej, masowe, na niespotykaną dotąd skalę genocide, - traktowanie człowieka jako odpadu lub w najlepszym przypadku półproduktu przemysłowego (choć ...

Tło historyczne baroku Tło historyczne epoki to przede wszystkim wojny (z wojną trzydziestoletnią 1618 - 1648 na czele) oraz powolne wyniszczanie wewnętrzne kraju i osłabianie jego międzynarodowej pozycji. Początek upadku Rzeczypospolitej sygnalizowały wystąpienia opozycji magnacko - szlacheckiej przeciwko projektom reform (m.in. wzmocnienia władzy królewskiej, uporzą...

Motyw powrotu w literaturze Powrót__________ Powrót - Przybycie do miejsca, w któ¬rym już się było, przebywało przez jakiś czas. Ponowne znalezienie się w jakimś stanie, w jakiejś sytuacji. Można po-wracać do rodzinnego domu, miasta albo do „miejsc ukochanych\", które się niegdyś odwiedzało. Można też doświa¬dczyć powrotu uczucia, ale również choroby. Powr...

Kierunek "naukowej organizacji pracy" Kierunek „naukowej organizacji pracy”. Naukowe zarządzanie – podejście do zarządzania zajmujące się poprawą wyników osiąganych przez poszczególnych pracowników. Rozwój kierunku Scientific Management dokonał się na przełomie XIX i XX wieku. Nurt ten zapoczątkował tworzenie podstaw nauki o organizacji i zarządzaniu. Stało się...

Celem życia ludzkiego jest szczęście Celem życia ludzkiego jest szczęście, tylko jak je osiągnąć. Rozwiń w oparciu o dowolnie wybrane postacie różnych epok. Czym jest szczęście, że stawiamy je jako najważniejsz± sprawę w naszym życiu? Według jednych jest to wyzbycie się wszelkich trosk - gdzie nie ma nieszczę¶cia, tam musi być szczę¶cie. Nie ma stanów po&#...

Krótka charakterystyka hymnu "Smutno mi Boże" “Smutno mi Boże” Hymn ten powstał w czasie podróży Słowackiego na wschód. Podmiot liryczny opisuje swoje uczucia podczas podróży statkiem do Aleksandrii. Podkreśla piękno świata, postrzega przyrodę, zjawiska i wspaniałości natury, co świadczyć może o wrażliwości, o tym, że doznania estetyczne wpływają na doznania emocjonalne. Odcz...

Język w "Ferdydurke" Język W warstwie językowej Ferdydurke jest również powieścią złożoną, intrygującą, oryginalną i groteskową. Utwór cechuje się wielostylowością. Każdemu stylowi dostępna jest jedynie cząstka prawdy, każda wypowiedź zdradza swego autora kreując niejako własny podmiot. Gornbrowicz nie formułuje „naturalnych” wypowiedzi literacki...