Zwyczaje i obrzędy kulturowe w "Chłopach"

Zwyczaje i obrzędy kulturowe w "Chłopach" związane są z: 1. Pracami na roli w gospodarstwie: kopanie ziemniaków, kiszenie kapusty, darcie pierza, przędzenie, świnio bicie, siew, jarmarki. 2. Uroczystościami domowymi: chrzest, swaty, zmówiny, zapowiedzi, ślub, wesele, odczepiny, przenosiny, pogrzeb. 3. Wynikające z ceremoniału kościelno-religijnego: zaduszki, wigilia. 4. Spowodowane zabobonami: zanoszenie chleba na groby przez Kubę, "zamawiane chorób przez Dominikową", rzucanie uroków, zaklęcia we wszystkich kątach podczas chrztu, wywiezienie Jagny jako czarownicy. Obrzędowość wynika ze zmian zachodzących w przyrodzie. Prace jesienne to siew, wykopki; zimowe to młocka, skubanie pierza, oczekiwanie na pierwszą gwiazdkę w wigilię, wspólna wieczerza, pamiętanie o zwierzętach, ksiądz chodzi po kolędzie, chodzą też kolędnicy, chodzenie z niedźwiedziem, na wiosnę zwłaszcza na Wielkanoc chodzenie z kogutem, śmingus i malowanie jajek. Istotny element wiejskiej obyczajowości to gościnność. Boryna jest przyjmowany u Wójtów, Dominikowa przyjmuje swatów u Boryny, gości się księdza po kolędzie, przyjmuje kolędników, Jagustynka otrzymuje miejsce przy stole wigilijnym, a po świnio biciu posyła się mięso krewnym. Strój to sposób ubierania się łowickich Księżaków. Damski ubiór to biała, lniana bluzka z bufiastymi rękawami, wełniana suknia w drobne, różnobarwne paski, dużo czerwonych lub bursztynowych korali. Jagna ma wełnisty suty pasiak, wysokie czarne trzewiki z czerwonymi sznurówkami, białe pończochy, gorset z zielonego aksamitu wyszyty złotem, sznury korali i pęk barwnych wstążek na plecach. Na wierch ubierano wełniane pelerynki. Męski strój to biała koszula z długimi rękawami, spodnie i kapota z wełnianej tkaniny w paski.