Zjawiska i motywy baroku



Temat: Barok - Zjawiska i motywy. Śmierć przemijanie, szatan-typowe motywy sztuki i lite -ratury. Zwrot ku Bogu i religii wobec przeczucia kruchości i przemijalności życia ludzkiego. Filozofowie B. Franciszek Bacon(An) Novum Organum. Błażej Pascal(Fr) Człowiek jako krucha trzcina, rozumna, lecz poddana wichrom wszechświata. Teoria istnienia Boga. Benedykt Spinoza(Hol) Bóg to podstawowa substancja wie -czna (pewnik filozoficzny). Moralność jest autonomiczna, trwała, niezależna od czasów i zmian historycznych. (Fr) ojciec racjonalizmu, autor "Cogito ergo sum", wartość ludzkiego rozumu. Takie postawy powodowały rozwa -żania nad kondycją człowieka, poszukiwano pewnej trwałej wartości istniena, na której mo -żna by zbudować nową koncepcję, uciekano do religijności, materii i rozumu (ascetyzm-doczesność). Kontreformacja- reakcja koś -cioła wobec nurtów reforma -cji. Konceptyzm (marinizm) w poezji- moda na orygilalność, pomysłowość, szokowanie odbiorcy. Sarmatyzm w kulturze polskiej, Rokoko- styl w sztuce, ostatnia faza baroku. Barok kojarzy się z wiekiem XVII, w Polsce z okresem czasów saskich. XVII wiek -wojeny z Kozakami, Szwedami, Turkami, wojny religijne, zarazy, śmierci, co doprowadziło do zachwiania wiary w wartości harmonijne, spokojną kondycję świata. Zwrot ku Bogu -tematy doczesne zastąpiły rozmyślania na temat śmierci, kościół odpowiada reformą wew. Poezja barokowa oryginalna, nieharmonijna, ma zadziwić, wstrząsnąć odbiorcę swoim kunsztem. Pałace magnackie, dwory szlacheckie i miasto. Liryka skierowała swą uwagę na magnaterię i elitę z dworów królewskich. Czerpali oni inspirację z Europy, hołdowali zachodnim wzorcom i prefero -wali kosmopolityzm, było to lekceważenie kultury naro -dowej. Szlachta ziemiańska z dworów i dworków zaścianko -wych. Zarówno w stroju jak tradycji i wierze trwała przy rodzimych wzorcach-sarma -tyzm. Jego wyznacznikami są liberum veto, zajazdy, reli -gijność, patriotyzm, konser -watyzm, egoizm Ale była ona także ostoją polskości-zwła -szcza w dobie zaborów. Nie dała się ona zwyciężyć obcym modom i zagranicznym dwo -rom, jest wierna rodzimym wartościom. Za swój obowią -zek uważała obronę ojczyzny, legendarna była odwaga pols- kich żołnierzy. Literatura. Epika Jan Sobieski. Listy są przykładem epistolografii. Są obrazem uczucia (topos miłości). Obok wyznań król opisuje zdarzenia wojenne, co sprawia, że stają się one waż -nym dokumen tem history -cznym. J. Ch. Pasek. Pamiętniki-wspaniały portret szlachcica Sarmaty i obyczajowości XVII. Służyły one Sienkiewiczowi jako jedno ze źródeł powstania trylogii, - Pasek (Zagłoba). Składają się z dwóch cześci. I żołnierska- służba u boku Czarnieckiego, bitwy ze Szwedami, wyprawa do Danii, na Moskwę życie żołnierskie, burdy, pijaństwo, awantury z Litwinami (1656-66). II żywot ziemiański obfitujący w opisy życia szlachty. Opisuje elekcję M. Wiśniowieckiego, różne intrygi, okazuje się że są tchórzami(1667-88). Pamię -tniki: świetny styl, szlachecka gawęda, ujawnia się typowy barokowy styl, zdarzenia o zawiłych losach szlachty. Utwór jest cennym dokumentem ilustrującym mentalność ówcze -snej szlachty, koresponduje z "Żywotem czł..." (Reja) Pamiętniki uznaje się za przy -kład gawędy szlacheckiej - czyli gatunku, wywodzącego się z literatury mówionej W. Potocki. Idealizował ziemiański wzorzec życia, ale widział także problemy stanu chłopskiego, był poetą-publicy -stą. Jego twórczość za wiera mnóstwo postulatów, reform, satyrycznego spojrzenia na świat, odwoływał się do Biblii i antyku. Sarmata moralista, patriota, arianin. Tytuły zbiorów to "Moralia" i "Ogród fraszek". Podejmuje tematykę: szlacheckich obyczajów, spra -wę RP -pielęgnuje mit sarmacki, jego ideały, świetną przeszłość, choć pomstuje na teraźniejszość"Transakcja wojny chocimskiej"- XVII -wieczny epos (cechy: inwo -kacja, wzór wodza, mowa przed bitwą, sceny batali -styczne, realizm szczegółów) opiewający przygotowania do wojny chocimskiej 1621-utworzony na kanwie dzien -ników rzeczywistego ucze -stnika bitwy Jakuba Sobie -skiego. Na to dzieło składa się prawda historyczna i dygresje autora, wyróżnić należy mowę wodza Chodkiewicza. Jest on konstruowany na wzór wiel -kich wodzów eposu, a w mo -wie swej odwołuje się do sar -mackiego mitu rycerza pols -kiego. Sceny batalistyczne, realizm. Poezja "Kto mocniejszy ten lepszy"- wiersz dialog, traktujący o nietolerancji wobec innowier -ców w RP. Dochodzi do wniosku, że wiara i prawo jest po stronie większości- słabość musi się podporządkować. "Pospolite rusznie"- wiersz obrazek prezentujący szlachtę polską na pospolitym ruszeniu przeciw Kozakom. Szlachta śpi w bitewnym zgiełku, a dobosz który chce to przerwać otrzymu -je groźbę i przekleństwa. Jest to satyra na stan szlachecki. "Nierządem Polska stoi"- Wprowadza przypuszczenie, że gdyby nieboszczyk zobaczył ówczesną Polskę szybko wróciłby do grobu. Prawo wciąż się zmienia, nikt go nie przestrzega. Możni wyzyskują biednych i nierządem Polska stoi. Brutalna def. człowieka (głowa-garnek błota...). Zestaw reform Poockiego. "Uporządkować prawo, bronić wolności wyznania, znieść liberum veto, sprawiedlowość wobec chłopów, powrót do ide -ałów rycerskich, myśleć o ojczyźnie". D. Naborowski misterna forma, powaga treści, filozoficzna wymowa. Tematy: życie(kruchość przemijanie), człowiek(kim jest?), czas(niszczące okrucień -stwo). "Krótkość żywota". "Skondensowana filozofia przemijania w zdaniach krótkich, trafnych uderzają -cych. "Był przodek, byłeś ty sam. Potomek się rodzi"definicja życia. Dźwięk, cień, dym, wiatr głos. Uświadamia że tak napra -wdę to życie to przeszłośc przecież każda chwila od razu się nią staje "Cnota grunt wszystkiego". Utwór oparty o anaforę i poin -tę. Cały czas czytamy nic to...po czym barwnie prezentuje wszelkie słodycze ziemskiego życia. Jedyne o co opłaca się dbać to cnota: wier -ność Bogu, prawość. Tylko to sięga poza granice śmierci. Erotyk "Do Anny", przez ana -forę, nagromadzenie i koncept prowadzi do ukazania przemija -nia. Nieustanne jest tylko uczu -cie. Naborowski uważa za prawdziwą - filozofię stoicką. W obliczu śmierci wszystkie dobra doczene są bezwarto -ściowe, szczęście wieczne zapewnia cnota, harmonia osiągana przez stateczny umysł człowieczy. Z wierszy Nabo -rowskiego emanuje obsesyjna metafora przemijania. Na różne sposoby ukazuje poeta znikom -ość życia, poszukuje wartości trwałych, harmonii między życiem a przeznaczeniem. J. A. Morsztyn pochodził z zamożnego, wpływowego rodu. Był arianinem; człowiekiem wykształconym. Związany był z dworem Tęczyńskich i królew- skim: Władysława IV i Jana Kazimierza. Oskarżony o zdra -dę schronił się we Francji. Zyskał miano "polskiego Mariniego". Wiersze zawarł w tomach "Lutnia" i "Kanikuła, albo psia gwiazda" Tw. poezji dworskiej, mistrz konceptu w poezji, marinista, błaha treść w wyszukanej formie, opisywał dworski flirt, miłość zmysłową, grę miłosną a lubował się w dobieraniu jak najwymyślniejszych zasobów przedstawiania tematu. Niektóre jego utwory można nazwać pikantnymi erotykami. Pomysł. paradoks na którym oparty jest sonet "Do trupa". Zestawienie, porównanie i wskazanie podobieństw pomiędzy zakochanym a nieboszczykiem może zadzi -wić, a nawet wzbudzić niesmak. Zaskakująca pointa: trup ma lepiej! Tak, bo nic nie czuje, natomiast zakochany jest bezradny wobec swojego cierpienia. Ostry kontrast i brzy -dota w wierszu "Niestatek". Poeta przeobraża urodę zako -chanej w odrażający, makabry -czny portret i zdaje się szukać najokropniejszych określeń. Zamysł-uwaga o tym, jak uczucia odmieniają sposób widzenia-także jest wart uwagi. Rozbudowane anafory. "Cuda miłości" autor za pomocą antytez ("Jak żyję, serca już nie mając") wyraża cierpienie zakochanego człowieka, który nie jest w stanie uwolnić się od uczucia. Sonet jest często używany do określania uczuć. (Zawiera 2 zwrotki po 4 wersy i 2 po 3). Wiersze Morsztyna informują, że poezja nie musiała ograni -czać się do wiernego odwzo -rowywania rzeczywistości. Była ona zmysłowa; odbieranie wrażenia świata odbywało się przez zmysły zwane "informa -torami duszy". Dworskość poezji ujawnia się także w jej sprawności językowej. Według marinistów powinna była zaska -ki wać metaforami, śmiałymi porównaniami i paradoksem. Samuel Twardowski temat miłości (jej zgubnych skutków "Nadobna Paskwilina, Dafnis w drzewo bobkowe przemi -eniła się". Ks. Józef Baka - temat śmierci (makabryczny gro -teskowy, taniec) Uwagi o śmierci niechybnej. Zbigniew Morsztyn- Voltum -temat wojny jej dwojakiego wymiaru. Twórcy tamtej epoki podejmowali takie tematy, jak miłość dworska, ludyczny wymiar poezji Dramat. 1673 pierwsza stała siedziba teatralna na Zamku królewskim sztuki francuskie i włoskie, komedia rybałtowska Pojęcia: Konserwatyzm- postawa zachowawcza, przy -wiązanie do tradycji i niechęć wobec wszystkich reform oraz innowacji. Kosmopolityzm- postawa hołdująca obcym wzorcom, zapatrzenie w zagranicę. Rokoko-ostatnia faza baroku, lekkość, ulotność, wdzięk. Emblemat- forma twórczości charakterystyczna dla XVIIw, Polega na połączeniu obrazu i słowa, składa się z 3 cześci motta, ilustracji i wiersza. Sztuka: portret trumienny-wizerunek zmarłego umieszczony na krótszym boku trumny. Portret Sarmaty-szla -chcic z reguły przy stoliku, obok księga, krucyfiks.

Zjawiska i motywy baroku

Materiały

Świat wartości biblijnych w literaturze i sztuce Świat wartości biblijnych i ich kontynuacja w literaturze i sztuce późniejszych epok. Ogromna ilość dzieł traktuje o tym, co dobre, a co złe, prezentuje wzorce i antywzorce postaw ludzkich, zawiera pouczenia i zestaw norm etycznych – bezpośrednio lub parabolicznie. Biblia – najstarsza księga świata – zawiera nie tylko dek...

Problem odpowiedzialności moralnej w "Ludziach bezdomnych" i "Granicy" Problem odpowiedzialności moralnej w świetle dwóch powieści z różnych epok. Pierwszą z nich , traktującą o odpowiedzialności za los innych jest utwór \"Ludzie bezdomni\" modernistycznego wówczas pisarza, Stefana Żeromskiego. Bohaterowi, doktorowi Judymowi żyć przyszło w czasach głębokiego podziału społeczeństwa pod względem finansowo - społecz...

Przedstawiciele romantyzmu francuskiego CHARAKTERYSTYKA ROMANTYZMU FRANCUSKIEGO Rousseau Jego hasła znalazły swój wyraz w „Nowej Heloizie”. Powieść epistolarna. Temat: miłość dwojga kochanków listy pełne wyznań on starszy mężczyzna nie mogą się kochać gdyż ona jest bogatsza, dużo młodsza nieszczęśliwa miłość utwór nawiązuje do sentymentalizmu czułość Elementy ...

Gatunki literackie oświecenia Bajka - krótka powiastka wierszem lub prozą, której bohaterami są zwierzęta, ludzie, rza-dziej rośliny lub przedmioty. Zawiera pouczenie lub moralistyczne uogólnienie przedstawione wprost lub zasugerowane. Przedstawione wydarzenia stanowią przesłankę dydaktyczną. Wniosek nosi nazwę morału. Bajka wyrosła z literatury ludowej. Za twórcę gatunku...

Świat roślinny Ameryki płd Świat roślinny Ameryka Południowa wchodzi w skład państwa roślinnego tropik. Nowego Świata (Neotropis), jedynie Patagonia i pd. Chile należą do państwa wokółbiegunowego pd. (Holantarctis ). Roślinność Ameryki Południowej zachowała jeszcze na ogromnych obszarach swój pierwotny charakter; gł. formacją roślinną jest wiecznie zielony, wilgotny las...

Przejawy urbanizacji URBANIZACJA (ŁAC.) – WZROST LUDNOŚCI ZAMIESZKUJĄCEJ OBSZARY O CHARAKTERZE MIEJSKIM. ODSETEK ROŚNIE WYNOSI 48-50%. PRZEJAWY URBANIZACJI: 1- WZROST LUDNOŚCI UTRZYMUJĄCEJ SIĘ ZE ŹRÓDEŁ POZAROLNICZYCH-MA NA TO WPŁYW OGÓLNA SYTUACJA GOSP. KRAJU; 2- ZMIANA WYGLĄDU OSIEDLA (ULICE, BLOKI); 3- UBIÓR CZŁOWIEKA (FIZJONOMIA); 4...

Klasyfikacja produktów konsumpcyjnych Klasyfikacja produktów konsumpcyjnych Produkty konsumpcyjne można klasyfikować na podstawie kryteriów: - materialności i sposobu konsumpcji, - zachowań konsumentów w procesie zachowań. Wykorzystując pierwszy z powyższy kryteriów dzielimy produkty konsumpcyjne na: dobra nietrwałe, czyli artykuły żywnościowe i nieżywnościowe zużywane w ...

Geneza polityczna odrodzenia Geneza polityczna: • stopniowa utrata władzy politycznej przez Kościół, który pozostaje jako ośrodek religijny • Pierwsze przejawy reformacji • Czechy - husycyzm, • Anglia - anglikanie, • Niemcy - luteranizm, • Francja - hugenoci, • Szwajcaria - kalwini, • Polska - arianie • ...