Wzorce osobowe w literaturze średniowiecza wyrazem ideałów epoki



Wzorce osobowe w literaturze średniowiecza wyrazem ideałów epoki Literatura średniowiecza miała funkcję parenetyczną. Parenetyzm z gr. - Parainesis oznacza radę, ostrzeżenie, zachętę. Głównym zadaniem tej literatury było wychowanie, pouczanie, napominanie, moralizowanie, powiększanie wiedzy, potępianie zła. Literatura tego okresu dostarcza wielu przykładów życia zgodnego z ideałami, w których mnóstwo jest poświęceń, wyrzeczeń czy niezwykłego zaangażowania w głoszenie idei. Pełno jest przykładów szalonej odwagi, męstwa, uczuć wzniosłych: przyjaźni czy miłości. Obok pobożności i szlachetności pojawiają się jednak również okrucieństwo, bezwzględność i zakłamanie. Wizerunki bohaterów, jakie zawiera ta literatura, mają sporo cech wspólnych z autentycznymi postaciami ze średniowiecza. Nie są tylko wytworem wyobraźni, marzeń czy wierzeń ludzi. Literackie wizerunki często niedaleko odbiegały od rzeczywistości. Zarówno twórcy literatury świeckiej, jak i religijnej kształtowali wzorcowe wizerunki świętego (np. ,,Legenda o świętym Aleksym"). Wzorce te były rzeczywistymi ideałami epoki, uznawanymi za godne naśladowania i opisywania. W literaturze religijnej istniało kilka ideałów osobowych. Zazwyczaj były to postacie świętych, których dzieje obfitowały w legendarne uczynki i cuda. Zaliczamy do tej literatury legendy, żywoty świętych, biografie, opowiadania. Z żywotów świętych męczenników mamy w literaturze polskiej na przykład żywoty św. Wojciecha - zakonnika, który zginął w 997 roku w czasie pełnienia misji w Prusach. W literaturze zachodniej istniały dwa wzory osobowe. Pierwszy to postać z czasów chrystianizacji krajów pogańskich - doskonałego wojownika, ginącego za wiarę. Drugi to postać ascety, który wyrzekł się dóbr ziemskich, osobistego szczęścia i w pokorze ( jak Aleksy ) znosił cierpienia, upokorzenia. W średniowieczu panował pogląd, iż wszystko, co ziemskie, jest przemijające, złudne, marne, a majątek i powodzenie - nietrwałe. Dopiero po śmierci osiągalne jest lepsze życie. Ten odrzucający w stosunku do rzeczy materialnych gest świętego nie omijał niestety również osób mu najbliższych. Aleksy porzuca rodziców, ale przede wszystkim swą nowo poślubioną, kochającą go żonę, którą pozostawia w skrajnej rozpaczy. Warunkiem średniowiecznej ascezy jest bowiem samotność. Śmierci świętego nieodmiennie towarzyszy cykl cudów. Literatura świecka wykształciła wzór szlachetnego rycerza, obdarzonego niezwykłymi cechami np. szczodrością, odwagą, dzielnością, pobożnością, wiernością i posłuszeństwem wobec władcy. Rycerz przeżywał wiele przygód, lecz z każdej udawało mu się wyjść zwycięsko. Nagrodą była sława i ręka ukochanej. Niebagatelną rolę w przygodach rycerzy odgrywały elementy fantastyczne ( smoki , potwory itp.). Z ideałami chrześcijańskimi cudownie łączyły się tu wierzenia pogańskie, zabobony i gusła. Na pierwszym planie jednak zawsze znajdowały się postacie i wartości takie, jak: Bóg, honor, wasal - zwykle władca tak potężny jak Karol Wielki, przyjaźń, wiara. Majbardziej zagdakowy i tajemniczy jest cykl legend związanych z poszukiwaniem św. Graala. Do dziś nie wiemy naprawdę kim lub czym jest św. Graal (interpretuje się go jako kielich, w którym podczas Ostatniej Wieczerzy znajdowała się Krew Chrystusa). Przykłady epiki rycerskiej znajdziemy w literaturze zachodniej, zwłaszcza francuskiej, skąd pochodzi ,,Pieśń o Rolandzie". W literaturze germańskiej mamy ,,Pieśń o Nibelungach", a w Bretanii legendy o królu Arturze i rycerzach Okrągłego Stołu. W literaturze polskiej niewiele mamy przykładów literatury rycerskiej. Pisana po łacinie ,,Kronika Galla Anonima" jest peanem na cześć polskich królów (Bolesława Chrobrego I Bolesława Krzywoustego). Ideał rycerza ulega tu pewnej modyfikacji, ponieważ w utworze mamy do czynienia z ideałem doskonałego władcy. Oprócz cech rycerza jest on także sprawiedliwy, opiekuńczy wobec poddanych, miłosierny. A przede wszystkim to oddany sprawom ojczyzny patriota, który obok Boga i wiary broni interesów państwa i ma na uwadze dobro kraju. Autorzy średniowiecznych utworów literackich o tematyce świeckiej oprócz wzorów postaw podawali również praktyczne wskazówki ( ,, O zachowaniu się przy stole" ). Oprócz tego, w utworach średniowiecznych ukazane są budujące porady zawierające także opisy dotyczące spraw ostatecznych ,(,,Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią ") bądź dobre rady, dotyczące ,,sztuki dobrego umierania" (,, Dzisiaj opowieści i podania o rycerzach i świętych traktujemy jak baśnie, legendy. Wzorce osobowe ukazujące ideały epoki są ponadczasowe, ale dla współczesnych ludzi nie tak interesujące, jak w czasach, w których powstały. Wzorce osobowe • Ideał świętego i ascety - określał reguły życia pobożnego człowieka, który wyrzekając się dóbr doczesnej egzystencji, pokutą, ubóstwem i dobrymi uczynkami oraz ciągłą myślą o Bogu przygotowywał się na śmierć, która powadzić miała do wiecznego zbawienia w niebie. Egzystencja ziemska ascety naznaczona była ciągła pamięcią o śmierci (memento mori), a jego życie podporządkowane było właściwemu przygotowaniu się do godnego, chrześcijańskiego zgonu (ars moriendi – sztuka umierania). Opisywaniu żywotów świętych służyły utwory hagiograficzne składające się zwykle z takich samych części. Najpierw autor prosił siły wyższe o pomoc, czytelników o wyrozumiałość i wyjaśniał co skłoniło go do napisania dzieła. Później przedstawiał żywot świętego: cudownie zapowiedziane narodziny, cnotliwa młodość, ślub czystości, ucieczka od bogactwa, nadprzyrodzone zdolności świętego, interwencje boskie w jego sprawie, jego asceza i umartwianie się. W końcu następuje śmierć męczeńska, której towarzyszą liczne cuda. Czasami dodawane jeszcze były cuda wokół relikwii. • Ideał władcy - określał przymioty charakteryzujące doskonałego monarchę rządzącego państwem, a więc odwagę, waleczność, mądrość, wierność wobec Boga i religii chrześcijańskiej oraz sprawiedliwość i troskę o poddanych. W literaturze przykładem takiego władcy jest Bolesław Chrobry opisany przez Galla Anonima w Kronikach. • Idealny rycerz - był człowiekiem odważnym, bohaterskim, walecznym, kierującym się honorem. Wierny wobec przyjaciół i damy swego serca za najwyższe wartości uznawał służbę Bogu, królowi i ojczyźnie oraz świętą walkę w obronie chrześcijaństwa. Idealnych rycerzy wychwalano w pieśniach (chansons de geste) oraz w romansach rycerskich. Najbardziej wyrazistą realizacja ideału rycerza jest tytułowy bohater Pieśni o Rolandzie Swiatopoglad to poglad na swiat postawa myslowa wobec swiata W sredniowieczu dominowal swiatopoglad religijny. Można dosjc do zabiwenie poprzez umartwianie się. Do poznania swiata potrzebna jest wiara. W sredniowieczu „dzieje trostana i izoldy” jak i inne romanse rycerskie saprzykladem szeregu dziel w których glowna termatyka jest milosc. Pomimo ze w sredniowieczu ideologia epoki starala się naklonic czlowieka do postaw które by wielbily i kochaly wartosci trwale i ponadczasowe. Wiara była drogowskazem pozwalającym na orientacje w świecie ,wyższą prawdą skupiającą w sobie wszystkie ludzkie idee, wyobrażenia, wartości społeczne i kulturowe. Średniowieczna wizja Boga, świata i człowieka Bóg- jest miarą wszechrzeczy, stoi w centrum wszechświata (teocentryzm), świat jest jego dziełem, człowiek zaś powinien do niego dążyć. Bóg jest wszechmocny i doskonały, dał człowiekowi ziemię, aby przez życie na niej sławił stwórcę. Człowiek- życie doczesne uważa za stadium przejściowe, myśli o śmierci i zbawieniu. Całe istnienie doczesne skupia się na dostąpieniu łaski Bożej i przejściu po śmierci do raju. Osiągnąć to można przez wyzbycie się namiętności, bogactwa, wszelkich uciech i radości tego świata- idea ascezy, umartwianie się i cierpienie drogą do Boga. Można także przez prostą wiarę w dobro Stwórcy i każdego człowieka (franciszkanizm). Wreszcie trzecim sposobem poznania Boga i dostąpienia do niego jest rozum (Św. Tomasz), którym można poznać świat i samego Stwórcę. Rozum i myślenie ma wielką siłę. Świat- jest doskonały i harmoniczny, Bóg stoi w jego centrum wyznaczając wszelki kierunki. Poznać go można przy pomocy zmysłów i rozumu.

Wzorce osobowe w literaturze średniowiecza wyrazem ideałów epoki

Materiały

"Lalka" - obraz trzech pokoleń Polaków Jest to obraz trzech pokoleń Polaków, romantycznych idealistów, pozytywistycznych realistów i pokolenia przejściowego, do którego zalicza się Wokulski; rozkład społeczeństwa, jego wady pokazane zostały nam oczami idealisty, jakim jest Rzecki (także Wokulski i Ochocki), wychowany w ideologii romantycznej, kulcie Napoleona, jako szansy na wyzwolen...

Marketing bankowy Konkurencyjność sektora bankowego. Marketing bankowy. Rosnąca konkurencja sprawia, że każdy nowoczesny bank musi prowadzić marketing bankowy, mający na celu stworzenie odpowiedniego obrazu banku, zapewnienie mu zaufania, pozyskania klientów. Marketing oparty na kompleksowym ujęciu wszystkich czynników mających wpływ na osiągnięcie zamierzo...

Liryka romantyczna a klasycystyczna \"Pieśń IX\" J. Kochanowskiego - klasycystyczny model poezji - dominują reguły klasyczne - normy gatunku, którym podporządkowany był temat wypowiedzi, język i styl utworu (wzniosły w hymnie, patetyczny w odzie, zabawny we fraszce, melancholijny w trenie i elegii) - istotną cechą poetyki klasycystycznej jest wyrazistość podmiotu i puenty li...

Światopogląd "Odprawy posłów greckich" Światopogląd Myśl przewodnia tragedii da się stwierdzić w zdaniu: \"państwo, w którym większość rządzi się nie miłością ojczyzny, tylko prywatą, musi zginąć\"

Przedstawiciele filozofii średniowiecza Przedstawiciele filozofii i filozofia średniowiecza Augustynizm Św. Augustyn Aureliusz (354-430) to największy autorytet średniowiecza aż do wystąpienia św. Tomasza z Akwinu. Urodził się w małym mieście Tagasta w Afryce Północnej, jako szesnastolatek wyruszył na studia do Kartaginy. Później przyjechał do Rzymu i Mediolanu, a ostatnie lat...

Młodzi gniewni, czyli młodość w wybranych utworach 19. Młodzi gniewni-MŁODOŚĆ Młodość to najpiękniejszy okres w życiu każdego człowieka. To czas zmian w psychice, czas kształcenia się pełnej świadomość każdego z nas. Młodzi ludzie inaczej myślą, czują i rozumieją, bardziej spontanicznie podejmują decyzje. Potrafią mocniej kochać i głębiej wierzyć światu i ludziom - to właśnie czyni ich lepszy...

Krótki wstęp d "Operetki" Gombrowicza \"Operetka\" Witolda Gombrowicza jest dramatem nieco skomplikowanym i nie zawsze łatwym w odbiorze. Otóż nie ma w niej akcji i wydarzeń w tradycyjnym tego słowa znaczeniu. Plejadę bohaterów stanowią dziwaczne postacie podzielone na dwie warstwy społeczne: arystokrację i lokajstwo. Książe Himalaj, Księżna, Baron Firulet i Hrabia Szarm to oczywiśc...

Postawa - teoria, komponent Postawa - konstrukt teoretyczny, który składa się z 3 elementów: • element poznawczy, • element emocjonalno - oceniający, • element behawioralny (tzw. działaniowy). Teoria postaw. Postawa manifestuje się wobec określonego obiektu, zjawiska materialnego, niematerial-nego i wyraża się na zewnątrz poprzez czynności w ...