Wybory człowieka w "Początku"

TEMAT: Człowiek w sytuacji wyboru - „Początek”. Bohaterowie postawieni są w sytuacji wyboru i dokonują go. Ich decyzje mają wymiar moralny, odpowiadają na wyzwania totalitaryzmu i w ogromnej większości wyrażają wobec niego przeciw. Wybory mogą dotyczyć: 1. Udzielenia pomocy Żydom w okresie wojny. Jeśli udzielenie pomocy wiąże się z zagrożeniem naszego życia, to możemy pomóc lub nie - w drugim przypadku obciążając sumienie. Udzielenie pomocy to spokój sumienia, ale także możliwość, że znajdziemy się w sytuacji potrzebującego. Dobro nigdy nie idzie na marne, ale do nas wraca. Udzielenie pomocy może być różnie uwarunkowane: ktoś znajomy, zaprzyjaźniony, spłata długu. Pomoc może też być zupełnie bezinteresowna. Najbardziej szlachetną postawę wykazał Jocham Miller. Sądził, że jeśli wojna potrwa dłużej, Polacy będą przekonani, iż wszyscy Niemcy są źli. Chciał być uczciwym Niemcem. Poszedł na gestapo, bo wiedział, że Niemcy są prostolinijni, więc uwierzą towarzyszowi partyjnemu bez zastrzeżeń. Do Rosjan pójść, by się nie odważył, bo są podstępni i wyrachowani. Podjął wielkie ryzyko, które mogło skazać na śmierć jego i Irmę. Sędzia Romnicki niezbyt znał mecenasa Fichtelnauma, Joasi pomógł bezinteresownie. Mógł odmówić, bo był człowiekiem starym i schorowanym, ale zawsze deklarował gotowość do działania - to oznacza powtarzane słowo: „Jestem”. 2. Określenie się w trudnych sytuacjach. Henio. Syn mecenasa Fichtelbauma, szkolny przyjaciel Pawełka, zdolny matematyk. W 1940 zamknięty w getcie, 2 lata później uciekł, Pawełek go ukrył, ale chciał wychodzić. Wszedł do cukierni, komentowano to głośno, więc uciekł co tchu. Zimę spędził na wsi w lesie, gdzie chłop zrobił mu kryjówkę. Las jednak przeczesywali, więc wrócił do Warszawy. Krył się na strychach, wysypiskach. Po nocy z prostytutką dokonał wyboru. Postanowił więcej nie uciekać. Uznał, że ukrywanie się jak szczur w norze jest niegodne, dlatego wrócił do getta. Wybrał pewną śmierć, gdyż życie przestało mieć dla niego najwyższą wartość. Wyżej stawiał wolność wyboru i godność. Maurycy Fichtelbaum. Zrozumiał, że zbliża się chwila śmierci. Dotąd wyobrażał sobie śmierć, jako zapadanie w ciemność, co przeżywał jako udrękę. Kiedy przyszli po niego, udręka zniknęła, ogarnął go spokój. Usłyszał głos nieżyjącego ojca: „włóż kapelusz”. Gdy zobaczył lufę, ojciec trzymał go za rękę, był chłopczykiem. W obliczu śmierci wyglądem podkreślił żydowski rodowód, w ten sposób zachowując godność. Kujawski. Odziedziczył wszystko po Mitelmanach, zaczął lokować majątek w dziełach sztuki. Kupował od tych, którzy potrzebowali pieniędzy, uczciwie płacił, nie żerował na ludzkiej krzywdzie. Postanowił, że po wojnie otworzy muzeum z tymi dziełami. Jako ofiarodawcy mieli figurować Apolinary Kujawski i Benjamin Mitelman. Ujęty w łapance, rozstrzelany pod murem. Początkowo był niechętny Żydom, potem marzył o świecie, w którym każdy będzie wolny bez względu na rasę, światopogląd, kształt nosa czy numer obuwia. Miał wysoką świadomość narodową. Dla narodu chciał ocalić dzieła sztuki, miał szacunek dla ludzi kultury, był przekonany, że oni muszą trwać, gdyż inaczej przestanie być Polakiem. Wiktor Suchowiak. Przestępca z poczuciem przyzwoitości. Nie ukrywał z czego żyje. Za pieniądze przeprowadzał Żydów z getta na aryjską stronę i wywiązywał się z tego sumiennie. Jego dobry sen na starość to dziękujący mu Żyd, kiedy on mówi co to za pieniądz. 3. Stosunek bohaterów do systemu totalitarnego. Sędzia Romnicki. Po wojnie znalazł się w więzieniu, zawsze dziwnie się uśmiechał. Zdobył się na filozoficzny dystans do tego co się działo. Ocalił honor, „gdy inni godzili się z rzeczywistością”. On pozostał nie pogodzony, wypominał światu brak godności. Zwolniony z więzienia, zmarł z poczuciem wolności, będąc u dalekiej rodziny. W chwili śmierci patrzył na kwitnący sad i mówił „Jestem”, czyli do końca był gotów, by podjąć wyzwania i pozostać wiernym sobie oraz własnym ideałom. Taka postawa była jako emigracja wewnętrzna. Filipek. Stary socjalista z szeregów, do których należał Piłsudski. Był prześladowany za każdej władzy. Stale walczył o wolność i równość. Cieszył się, kiedy skończył się wojna, bo sądził, że nastanie wolność, szybko się rozczarował. Nie znosił komunistów, twierdził, że to darmozjady, nie utożsamiał się z nimi. Stwierdzał, że „jak komuna czegoś dotknie zaraz ześwini”. Miał za złe komunistom, że przede wszystkim agitują, zamiast pracować. Paweł. Dyskusja Gruszeckiego z Pawłem dotyczy oceny naszej przyszłości. Gruszecki jest zdania, że Polskę gubiły ciągle zrywy bez szans i wystawianie kraju na sztych. Te wariactwa wciągnęły kraj na dno, zamiast zapewnić przetrwanie. Każde pokolenie musiało być zdziesiątkowane. Według Gruszeckiego Polska bez parasola ochronnego Rosji będzie znaczyć niewiele. Paweł głosi przeciwstawne racje. Uważa, że nie wolno siedzieć w bagnie i nic nie robić. Naród istnieje tylko dlatego, że nieustannie wierzgał, że byli Wysocki, Mickiewicz, Traugutt. Dziś Polacy też chcą „wywalczyć kawałek autentyczności, szczyptę własnej prawdy”. To, że Paweł był internowany, było dla niego gorsze od kacetu, bo aresztowali go swoi. W powieści przewaga bohaterów pozytywnych. Jest to wyraz optymistycznej wiary w człowieka, to co w człowieku najpiękniejsze. Bohaterowie na ogół ocalają swe człowieczeństwo.