Świat pogan w "Quo vadis"



Główne postaci Świat pogan Na czoło osób reprezentujących w powieści pogański Rzym wysuwa się panujący podówczas cesarz Neron. Odgrywa on znaczącą rolę w przebiegu akcji. Chociaż jest drugoplanowym bohaterem utworu, narzuca, dzięki swojej pierwszorzędnej pozycji, obowiązujący styl i zwyczaje. Neron jest tu scharakteryzowany jako postać negatywna. Budzi odrazę jako cesarz-potwór, tyran, zbrodniarz, matkobójca, wróg chrześcijan delektujący się widokiem krwi i cierpienia. Jest zdemoralizowanym rozpustnikiem, wulgarnym błaznem, bezkrytycznym wobec siebie i żądnym sławy megalomanem. Obowiązujący dworzan styl życia sprowadza się do pochwał i umizgów wobec Nerona i udziału w rozrywkach, które zaplanował. Cezar wyniósł sam siebie do rangi bóstwa i sam siebie cenił najwyżej. W związku z tym wymagał nie tylko absolutnego posłuszeństwa, ale oczekiwał boskiej czci od poddanych. W osobie Nerona skupia się i kondensuje wszelkie zło, jakie emanuje na otoczenie. Czując się wielkim i wszechstronnym artystą zaniedbuje obowiązki panującego. Dawne osiągnięcia cesarza bledną wobec teraźniejszej jego postawy. Zbrodnie pociągają za sobą następne. Zakorzenione na dworze zło przybiera wyolbrzymione rozmiary w decyzji o podpaleniu miasta i wymordowaniu chrześcijan. Sposób sprawowania rządów trzyma w posłuszeństwie dostojników rzymskich. Chociaż jest powszechną tajemnicą, że Neron jest mordercą własnej rodziny, nikt nie ośmieli się przeciwstawić tyranowi. Upodobanie do pięknych przedmiotów i kobiet (również traktowanych jak przedmioty) splata się w osobie Nerona z satysfakcją czerpaną z cudzego bólu i śmierci. Widok krwi i ognia jest dla niego podnietą do życia i natchnieniem artystycznym. Zmusza także innych do sycenia się tymi makabrycznymi widokami (Chilon). Zupełnie inaczej autor charakteryzuje Petroniusza, należącego do najbliższego otoczenia Nerona. Wyróżnia go wielka inteligencja i spryt. Nie akceptując twórczości i postępowania cezara, pozostaje jego doradcą i umiejętnym krytykiem jego utworów. Petroniusz zyskuje sympatię czytelnika jako chętny do pomocy w kłopotach miłosnych siostrzeńca. Działa w dobrej wierze, chociaż skutki jego interwencji nie są korzystne. Ligię traktuje i ocenia na równi z innymi kobietami rzymskimi, w jego pojęciu służącymi wyłącznie do ozdoby i rozrywki. Dobry gust i zmysł estetyczny Petroniusza zapewnia mu tytuł „arbitra elegancji”. Mieszka w starannie urządzonym domu, wypowiada się na temat literatury i sztuki, sam jest autorem Satyriconu i epigramatów. Reprezentuje to, co w kulturze rzymskiej najpiękniejsze i najbardziej cenne. Potrafi ocenić wielkość talentu i piękno dzieła sztuki, ale nie umie wyraźnie odróżnić dobra od zła. Chociaż postępowanie Nerona budzi jego niechęć i niepokój, zgadza się na nie i sam uczestniczy w realizacji wielu pomysłów cezara, także w organizowanych przez niego orgiach. Petroniusz ceni szczęście pojmowane jako przyjemność, radość życia. Jego przejawów poszukuje we wrażeniach zmysłowych. Wysoko ocenia piękno myśli i urodę ciała. Otacza się urodziwymi kobietami i dba o szczegóły wyposażenia wnętrz własnego domu. Odrzuca brutalność w kontaktach ze służbą, nie znosi widoku krwi i scen przemocy – uważa je za nieestetyczne. Arbiter elegantiarum mierzy wartość ludzi według ich ubioru i zachowania, a także zwraca uwagę na to, czy mieszkają w gustownie urządzonych domach. Chrześcijan nie akceptuje, nawet wtedy, kiedy dostrzega wartość ich religii, ponieważ nauka, którą głoszą, stoi w sprzeczności z tym, co Petroniusz uczynił sensem życia. Nie może pojąć, jak można wyrzec się uczt, rozkoszy, użycia w jego rożnych postaciach. Krytyczna ocena rządów Nerona prowadzi go do refleksji, że Rzym chyli się ku upadkowi. Dominacja okrucieństwa i brzydoty, kryzys wartości artystycznych (obowiązującą miarą piękna są bezwartościowe utwory cesarza) prowadzą wprost do utraty sensu życia. Petroniusz kieruje się egoizmem, własną wygodą i przyjemnością. Jako bogaty patrycjusz korzysta z łaskawości losu, ale nie wykorzystuje swojej wyniosłej pozycji przeciwko innym. Cechuje się tolerancją, wyrozumiałością, ceni uległość i przywiązanie (Eunice). Zmysł estetyczny każe mu także „w dobrym stylu” zakończyć życie. Scena powolnego umierania na skutek otwarcia żył poprzedzona jest efektowną ucztą i obdarowaniem biesiadników kosztownymi pucharami. Odejście Petroniusza jest znakiem odchodzenia świata wyznawanych przez niego wartości. Wraz z arbitrem elegancji ginie wspaniałość kultury starożytnego Rzymu. Na dworze Nerona z Petroniuszem konkuruje Tygellin (Tigellin), zausznik cezara, starający się odsunąć na dalszy plan swojego rywala. Ostatecznie zwycięża tupet i służalczość Tygellina. Łasy na komplementy cezar przekreśla zasługi, talent i intelekt Petroniusza i otacza względami natarczywego pochlebcę i intryganta. Postać Tygellina przedstawiona jest w powieści w jednoznacznie negatywnym świetle. Jest on zaprzeczeniem dawnych wartości utożsamianych z Rzymem, ale bardzo pasuje do nowej rzeczywistości – podstępu, zbrodni i fałszu. Interesującą osobą jest Chilon. Jego obecność na kartach Quo vadis ożywia akcję, nadaje jej posmak sensacji, ubarwia i wzmaga jej tempo. Poznajemy Chilona wraz z Petroniuszem i Markiem Winicjuszem – jako lekarza, mędrca i wróżbitę. W istocie okazuje się szpiegiem, oszustem i łotrem gotowym za pieniądze do każdego czynu. Jest to postać o wyraźnych rysach komicznych. Chilon podejmuje trud poszukiwania Ligii na zlecenie Marka Winicjusza. Wykazuje się sprytem i przebiegłością. Dla pieniędzy, które spodziewa się otrzymać, zmienia przekonania i wchodzi w szeregi chrześcijan. W rzeczywistości nie wierzy ani w bogów rzymskich, ani w Chrystusa. Służy tym „ideałom”, które mogą się dobrze opłacić. Chociaż podejmuje trudne i wymagające odwagi zadanie, jest tchórzliwy i dba przede wszystkim o swoją skórę. Zawsze stara się zając dogodną dla siebie pozycję, by móc w porę wycofać się lub zmienić zdanie. Chilon nie analizuje swojego postępowania pod kątem etyki. Dobro i zło nie mają dla niego obiektywnej wartości. Wybiera taką drogę, która może przynieść zysk, bez względu na środki, jakie wiodą do celu. Poszukiwanie Ligii wiąże się z kłamstwem, oszustwem, działaniem podstępnym, a na koniec – w odwecie za przepędzenie przez Winicjusza w akcie zemsty oskarża chrześcijan wiedząc o ich niewinności. Chilon nie przebiera więc w środkach, jest uosobieniem podłości i niegodziwości. Jest to zarazem postać, która reprezentuje obydwa przedstawione w powieści światy. Widok cierpiących chrześcijan, makabryczne sceny w cyrku, rozszarpywanie ludzi przez dzikie zwierzęta, palenie żywcem, sprawia, że Chilon doznaje głębokiego wstrząsu. Przebaczenie ze strony po raz drugi wydanego na śmierć Glauka (wcześniej pozostawił go konającego bez pomocy, uprzednio wydawszy zbójcom) odmienia go i nie pozwala zostać obojętnym wobec obserwowanych zdarzeń. Publicznie oskarża on Nerona o spowodowanie nieszczęścia Rzymu i rzezi niewinnych chrześcijan. W obronie prawdy ginie męczeńską śmiercią jako wyznawca Chrystusa (wcześniej przyjmuje chrzest). Nawrócenie Chilona, człowieka o dosyć szczególnym morale – oszusta, zbrodniarza, zdziercy – jest symbolem zwycięstwa nauki Chrystusa ucieleśnionej w postępowaniu jego wyznawców. Scena śmierci nawróconego łotra, którego oszczędza niedźwiedź, prowadzi do refleksji o upodleniu ludzi. W porównaniu z dzikim, głodnym zwierzęciem (którego natura skłania do drapieżnych zachowań, a jednak potrafi z nich rezygnować) wypadają oni znacznie gorzej. Drugą osobą łączącą obydwa przedstawione w powieści światy jest Marek Winicjusz, młody patrycjusz rzymski, wychowany według obowiązującego w Wiecznym Mieście stylu życia. Jest człowiekiem nieustraszonym, popędliwym, gwałtownym, a nawet dzikim. Potrafi w chwili zdenerwowania koić złe humory, źle traktując niewolników. Jego odwaga i męstwo zapewniły mu liczne sukcesy wojenne. Charakteryzuje się piękną postawą i szlachetnością rysów. Wielkim zwrotem w jego życiu jest poznanie Ligii, która zawładnęła jego sercem. Postanawia ją zdobyć. Przeczuwając, że nie będzie to łatwe, stara się o pomoc Petroniusza, z którego zdaniem liczy się cały Rzym. Chodzi mu o sprowadzenie Ligii w charakterze nałożnicy. Nie myśli o małżeństwie, ale o uciechach z piękną dziewczyną bez narzucania sobie zobowiązań. Odmowa i ucieczka Ligii burzy jego spokój, ponieważ zależy mu na niej coraz bardziej, a także dlatego, że nie może znieść faktu, że został odrzucony i zlekceważony. Starania o odnalezienie dziewczyny stają się przyczyną kontaktu Marka Winicjusza z chrześcijanami. Poznaje naukę, według której żyją wyznawcy Chrystusa, zaczyna rozumieć postępowanie Ligii i właściwy sens miłości. Nowa religia przekonuje go swoją spójnością i pięknem zasad moralnych. Winicjusz odkrywa ofiarność chrześcijan, ich życzliwość dla ludzi. W młodym Rzymianinie rodzi się poczucie bezsensowności rzymskiego stylu życia. Postawa mordowanych niewinnie chrześcijan i godność Ligii przekonują go ostatecznie, że i on powinien wkroczyć na drogę odnowy moralnej. Ta przemiana, niełatwa i mozolna, jest podstawą przyszłego szczęścia z ukochaną. Poganin Winicjusz staje się odtąd żarliwym chrześcijaninem. Krąg patrycjuszy rzymskich, dworzan cezara, uległych, rozpustnych kobiet to – generalnie rzecz biorąc – obraz zepsucia, upadku moralnego, wyzucia z ludzkich uczuć, to świat kłamstwa, obłudy, podstępu, wszelkich nieprawości i zbrodni. Nieliczna grupa postaci pozytywnych nie jest w stanie zrównoważyć ogromu zła wyhodowanego na dworze Nerona i w domach bogatych Rzymian. Rodzina Plaucjusza Aulusa, która reprezentuje odmienne wartości, wyniosła je z nauki Chrystusa. Była kochanka cezara, Ate, jest szlachetna siłą swojej miłości, podobnie jak podporządkowana bez reszty swemu panu Eunice.

Świat pogan w "Quo vadis"

Materiały

Definicja apokalipsy 1. Słowo apokalipsa pochodzi z języka greckiego (apokalipsis ) i oznaczało odsłonięcie, objawienie. Jest to rodzaj utworu biblijnego w którym mówi się o tajemnicach dotyczących sensu dziejów i końca świata. Apokalipsa świętego Jana stanowi ostatnią księgę biblii. Zawiera proroczą wizję wydarzeń towarzyszących końcowi dziejów. Nie jest to jedyna...

Samodzielny dział handlu zagranicznego Samodzielny dział handlu zagranicznego: Przy dużych rozmiarach eksportu lub znacznym jego udziale w całej sprzedaży przedsiębiorstwa niezbędne jest organizacyjne usamodzielnienie handlu zagranicznego. W takim przypadku kierownik działu marketingu – sprzedaży zagranicznej zajmuje taką samą pozycje w hierarchii przedsiębiorstwa jak kierowni...

Tematyka patriotyczna w oświeceniu oświecenie Ignacy Krasicki - Monachomachia. Główną ideą poematu jest ukazanie obrazu oraz krytyka ujemnych stron życia polskich zakonów żebraczych. Utwór poprzez swój komizm ma na celu pokazanie obrazu życia wielu ówczesnych zakonników, czyli kleru, co już raz mieliśmy okazję zaobserwować w utworze Mikołaja Reja. Wnioski jakie się nasuwa...

"Iliada" i jej wpływ na literaturę polską Wpływ „Iliady” na literaturę polską Znaczenie „Iliady” w historii literatury jest nie do przecenienia. Poruszone tu sprawy, motywy, postaci ożywały niejednokrotnie w wyobraźni poetów, prozaików i dramaturgów, przybierały nowy kształt i konteksty. Literatura polska w kolejnych epokach, od renesansu począwszy, sięga b...

"PocząteK" powieść dotycząca człowieka Trzeba przyznać, że \"Początek\" Andrzeja Szczypiorskiego to powieść bogata treściowo, podejmująca różnorodne tematy istotne w życiu człowieka. W tym tkwi jej wartość, dzięki swojej uniwersalnej i bogatej tematyce, zyskała popularność i uznanie na świecie, nie tylko w Polsce. Powieść podejmuje wiele zagadnień problemowych. Wśród głównych wątków ...

Dialog człowieka z Bogiem Człowiek w dialogu z Bogiem. W literaturze możemy znaleźć wiele przykładów dialogów z Bogiem. Podczas jednych Bóg odpowiadał, zaś podczas innych nie, zawsze jednak ludzie zwracali się do niego, gdy byli w jakieś konkretnej potrzebie. Stąd najprawdopodobniej wzięło się przysłowie „Jak trwoga to do Boga”. Na podstawie różnych tek...

Teatr elżbietański w Anglii Królowa Elżbieta ( lata panowania: 1553 - 1608 ) choć oficjalnie nigdy nie była mecenasem sztuki, potrafiła stworzyć specyficzne środowisko artystyczne, dawała licznym artystom pole do działania. Za jej czasów nastąpił rozwój teatru, sztuki i literatury. Świat usłyszał o licznych angielskich twórcach (szczególnie w dziedzinie teatru): Ch. Marlow...

Symbole w Młodej Polsce Symbol „rozdarta sosna\" łączy się z głównym bohaterem powieści „Ludzie bezdomni\" Stefana Żeromskiego. Tomasz Judym wyrzeka się osobistego szczęścia, nie decyduje się na małżeństwo z Joasią Podborską. Rani ją, odtrącając miłość i plany na stworzenie rodziny. Bohater pochodzi z ubogiej, robotniczej rodziny. Po zdobyciu zawodu lekarz...