Stanisław Barańczak i jego poezja



STANISŁAW BARAŃCZAK Poezja Barańczaka w dużej mierze stanowi odpowiedź na wydarzenia polityczne , ale nie poprzestaje na skomentowaniu konkretnej sytuacji , wyraża znacznie głębsze i bardziej uniwersalne niepokoje moralne. Wiążą się one najczęściej z próbą odpowiedzi na ogólne pytania dotyczące istoty prawdy , miejsca człowieka w świecie wartości ludzkiego życia. Głównym tematem wiersza „Spójrzmy prawdzie w oczy” z tomu : Jednym tchem ,1970 jest prawda i jej poszukiwanie w rzeczywistości . Punkt wyjścia rozważań stanowi tytułowy związek frazeologiczny (stałe połączenie wyrazów), który zostaje poddany szczególnej interpretacji, Barańczak rozbija potoczny zwrot i uściśla jego sens , Aby język – posługujący się ogólnikami , hasłami – odzyskał swoją funkcję nazywania rzeczywistości , należy doprowadzić do tego , by każde słowo miało swój odpowiednik w opisywanym przez język świecie. „Spójrzmy prawdzie w oczy : w nieobecne oczy potrąconego przypadkowo przechodnia z podniesionym kołnierzem” Dzięki wprowadzonym przez poetę dodatkowym określeniom prawda przestaje być czymś abstrakcyjnym , a związek wyrazowy traci swoje metaforyczne znaczenie i daje się odczytywać dosłownie. Oczy prawdy to oczy człowieka konkretnego , spotykanego na ulicy przechodnia . Znaleźć drogę do prawdy – nieobecnej w oficjalnych komunikatach , w języku gazet – można przypadkowo , w codziennych sytuacjach , wśród szarych ludzi. Natknąć się na nią można tak , jak na człowieka potrąconego w tłumie. Prawdy poszukuje poeta w doznaniach indywidualnych , osobistych , niekontrolowanych przeżyciach , których autentyczność polega na spontaniczności i niepowtarzalności : te sytuacje określa mianem nieposłusznych i pośpiesznych (sen , łzy , śmierć). Spojrzenie człowieka wyraża prawdę o nim , o jego trudnym , smutnym życiu. Tylko taki konkretny człowiek – często prosty, zmęczony, niepozorny – jest autentyczną wartością , ważniejszą od abstrakcyjnych idei i ogólnikowych haseł. „więc dajmy z siebie wszystko na własność tym spojrzeniom , stańmy na wysokości oczu, jak napis kredą na murze...” Interesującemu rozbiciu ulega w tym fragmencie kolejny związek frazeologiczny . Ze zwrotu „stanąć na wysokości zadania” poeta usunął ostatnie słowo i zastąpił je, stosując przerzutnię, słowem obcym znaczeniowo. Stanąć na wysokości oczu – to sprostować wymaganiom prawdy, być jej wiernym i odpowiedzialnym za nią. Prawda objawia się tu jako „napis kredą na murze” – przeciwieństwo słowa drukowanego i oficjalnego. Mimo nieoficjalności prawdy jest ona wszechobecna i wszystko podlega jej osądowi . Lekceważona, zakłamana, ma jednak w sobie siłę, która sprawia, że są momenty, gdy musi wyjść na jaw. Jest jak milczące, ale wymagające spojrzenie starego człowieka. Wiersz można uznać za apel o prawdę w życiu jednostkowym i społecznym, i o działanie w imię prawdy. Jedyną drogę do niej poeta widzi w nieufnym podejściu do języka, który tworzy określoną wizję świata i określony system wartości. Wyrazem tej nieufności są zastosowane środki artystyczne. Szczególną rolę odgrywa przerzutnia zakłócająca harmonię brzmieniową i znaczeniową większości wersów. Często uwydatnia ona dwuznaczność lub brak pokrycia w rzeczywistości związków frazeologicznych, a w ten sposób jest jedną z metod rozliczania języka z jego niekonsekwencji. Nadanie konkretnej treści tytułowemu zwrotowi prowadzi do personifikacji (uosobienia)prawdy, a przez to podkreśla jej wartość. Wiersz można uznać za wyraz poglądów wspólnych poetom Nowej Fali. Cechuje ich szukanie w społecznej rzeczywistości – prawdy , a drogą do niej ma być nieufny, krytyczny stosunek do narzuconych wizji świata Wiersz „ Mieszkać „ z tomu : Tryptyk z betonu, zmęczenia i śniegu, 1980 r ma interesującą budowę. Ciągłość wypowiedzi poeta zakłócił obszernymi wtrąceniami nawiasowymi, które zmieniają sens całości. Podstawowa treść wiersza wyrażana jest za pomocą potocznych zwrotów określających warunki bytowania przeciętnego człowieka. Poeta wykorzystuje znane sformułowania: „mieszkać kątem” , „w czterech ścianach” , „na własnych śmieciach”. Tymi słowami określa codzienność szarego człowieka, którego życie upływa wśród czterech ścian i jest byle jakie. Jest to życie banalne, anonimowe, tak samo jak mieszkanie, w którym się toczy. Nowe znaczenie – głębsze i niepokojące – nadaje tym dosyć banalnym stwierdzeniom szereg uwag w nawiasach. Tworzą one odrębną całość, co podkreśla sposób ich powiązania, skomponowania na wzór dziecięcej wyliczanki. Barańczak odbiera jednak tej wyliczance (cztery kąty, a piec piąty) beztroskę i zabawowy charakter. W nowych połączeniach staje się ona wręcz złowróżbna: „Mieszkać kątem u siebie (cztery kąty a szpieg piąty, sufit z góry przejrzy moje sny)...” Człowiek zamknięty wśród czterech ścian czuje się podglądany, szpiegowany, kontrolowany. Rzeczy stanowiące element wyposażenia lub części mieszkania stają się wrogie człowiekowi. Zatraca on poczucie bezpieczeństwa. Aby ukazać to osaczenie i zagrożenie czające się wszędzie, nawet w przedmiotach, Barańczak posłużył się grą wyrazową – kalamburem ( językowym dowcipem opartym na prawdopodobieństwie brzmieniowym słów o różnych znaczeniach):słowo „piec” z wyliczanki zastąpił wyrazem „szpieg” o negatywnym zabarwieniu emocjonalnym, wprowadzającym atmosferę zagrożenia, niepewności. W ten sposób mieszkanie – miejsce najbardziej własne, prywatne – staje się wrogie i nieprzyjemne. Nie daje człowiekowi schronienia. Przypomina ciasne więzienie, które go ogranicza. W poczuciu osamotnienia, anonimowości i ciągłej kontroli upływa całe życie człowieka współczesnego, który nie potrafi ochronić swej indywidualności przed naporem zewnętrznego świata, jest za słaby. W końcowej części wspomina się o śmierci jako ostatecznym kresie bezsensownego, bezwartościowego życia. Ironicznie i gorzko brzmią słowa zamykające wiersz: „(masz jamę w betonie, więc pomyśl o siódmym, o zgonie, ósmy cudzie świata, człowieku)” Słowa te wyrażają sprzeczność między humanistycznym przekonaniem o wielkości człowieka a realnymi jego możliwościami. Widoczna jest w wierszu – charakterystyczna dla Barańczaka – tendencja przenoszenia problematyki aktualnej, np. społecznej, w krąg szerszych rozważań na temat życia człowieka i jego sensu. Wnioski są zwykłe ponure. Rzeczywistość ogranicza człowieka, nie daje mu szansy swobodnego rozwoju, realizacji możliwości.

Stanisław Barańczak i jego poezja

Materiały

Giaur, K.Wallenrod, Gustaw jako nieszczęśliwi kochankowie W romantyzmie miłość stała się jednym z najważniejszych ideałów, kategorią niemal filozoficzną, siłą odwracającą bieg życia. Z reguły jest to miłość nieszczęśliwa i jako taka przypada w udziale bohaterowi romantycznemu. Może doprowadzać do szaleństwa, do samobójstwa a zawsze prowadzi do przeistoczenia: klęska miłości kończy pewien etap w życiu b...

Wpływy mezo i mikroklimatyczne - wyjaśnienie Wpływy mezo- i mikroklimatyczne. Te pierwsze związane są z ukształtowaniem pionowym. Ujemne cechy klimatu doliny pogarszają na tyle klimat miasta, ze dojść może do wytworzenia niekorzystnych warunków dla człowieka np. osłabiona turbulencja w dolinie jest przyczyną złej jakości powietrza, mglistości, występowania skrajnych temperatur. Klimat o...

"Kordian" jako dramat romantyczny 13. “Kordian” jako dramat romantyczny. Kordian J.Słowackiego spełnia następujące cechy gatunku : - synkretyzm - pomieszanie rodzajów literackich. Oczywiście, jest to przede wszystkim dramat, lecz zawiera partie liryczne (list do Laury, monolog na Mont Blanc) i epickie (opowiadania Grzegorza). • Zerwanie z regułą trzech ...

List - gatunek LIST Gatunek wywodzący się ze starożytności (Horacy), uprawiany głównie w okresie klasycyzmu, związany z kulturą dworską, wprowadzający rozważania ogólne, elementy dydaktyczne, niekiedy satyryczne. Ramą utworu była konwencja komunikacji listownej; list sięgał do epistolografii (sztuki pisania listów) użytkowej. Obowiązywała w nim \"stoso...

Katastrofalna wizja przyszłości w "Szewcach" 5. Katastrofalna wizja przyszłości w „Szewcach” Sztuka powstała w lalach 1931-1934 jako zwieńczenie dorobku dramatycznego Witkacego. Jest również najdojrzalszą próbą przeniesienia teorii Czystej Formy na scenę. Akcji utworu nie daje się jednoznacznie umiejscowić, ani czasowo, ani prze¬strzennie. Wynika to z uniwersalizmu sztuki...

Bohater jego kariera i awanse Kariery polityczne i awanse społeczne w ujęciu pozytywnym i negatywnym. Przedstaw przykłady literackie i dokonaj próby wartościowania. Człowiek jest zwierzęciem silnie uporządkowanym. Nie myślę tutaj o jednostkowym bałaganiarstwie, niechlujstwie czy też innej formie braku koordynacji swych działań, lecz o systematyczności zbiorowości i jej dąż...

Analiza "Bez" Tadeusza Różewicza" bez Wiersz z samym przyimkiem w tytule powstał – według dopisku autora – od marca 1988 do marca 1989 roku; został umieszczony w tomie Płaskorzeźba z 1991 roku. Podmiot stwierdza najpierw, że najbardziej doniosłe dla człowieka jest rozpoczęcie życia w wierze i moment utraty wiary (narodziny i śmierć / Boga). Zwraca się do Niego ...

Twórczość Marka Hłaski Twórczość Marka Hłaski. Marek Hłasko to człowiek - legenda, mit naszej powojennej literatury. To co napisał jeszcze w kraju było kompletną rewolucją w prozie, zapewniło mu miano nowatora. To jak żył za granicą, wciąż tęskniąc za krajem i to, jak umarł w niejasnych okolicznościach w hotelu w Wiesbaden sprawiło, iż biografię jego można określić...