Rozwój rolnictwa między powstaniem listopadowym a styczniowym

ROZWÓJ ROLNICTWA: Okres między powstaniem listopadowym, a styczniowym przyniósł dla rolnictwa polskiego zasadnicze zmiany, przekształcając formy produkcji z feudalno - pańszczyźnianych na wczesnokapitalistyczne. Jakkolwiek zakończenie procesu uwłaszczeniowego przypada dopiero na lata sześćdziesiąte XIXw. to jednak już na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych w wyniku rewolucyjnych przemian Wiosny Ludów większość chłopów polskich pracowała na swych gospodarstwach. Nie obyło się przy tym bez poważnych strat ziemi na rzecz wielkich obszarników. Zjawisko zabierania ziemi chłopskiej objęło zarówno tereny na których przeprowadzano reformy uwłaszczeniowe ja i te które dopiero na nie czekały. Tak więc w wyniku regulacji pruskiej w Poznańskiem w ręku wielkiej własności pozostało 54% powierzchni kraju na Pomorzu Zachodnim w ręce junkierskie przeszło 54% ziemi użytkowanej poprzednio prze chłopów - w rezultacie junkrzy skupiali tutaj 2/3 gruntów. Na Śląsku panowie zagarnęli 1/2 powierzchni ziemi chłopskiej. Słabiej występowowało to zjawisko w Galicji ale i tutaj w ostatecznie w rękach dziedziców znalazło się po uwłaszczeniu 43% ziemi. Natomiast znaczne rozmiary przybrały rugi w Królestwie Mimo ograniczeń z 1846 r. ogólny ubytek ziemi chłopskiej ocenia się ocenia się ma 1 ml morgów. W 1859r. w rękach chłopskich było tylko Ok 43% ziemi przy tym w latach przy tym w latach 1849-1859 zlikwidowano 64% gospodarstw mających poniżej 3 morgów. Społecznym skutkiem tego zagrabiania ziemi była zwiększenie się liczby ludności bezrolnej wsi, na którym głównej źródlem utrzymania była praca najemna w dobrach wielkiej własności czy u bogatych chłopów. W Królestwie zmieniał się przy tym charakter gospodarstw. !859r. około 47% gospodarstw chłopskich było oczynszowanych . Połowę wśród nich stanowiły gospodarstwa z dóbr narodowych w których proces czynszowania ciągnął się ponad 20lat. Były także wielkie posiadłości takie jak Ordynacja Zamojska w których również przeprowadzono całkowite oczynszowanie. W dobrach średnioszlacheckich proces ten następował najwolniej. Rugi chłopskie i dalsze koncentracja ziemi w rękach wielkiej własności były nie tylko spowodowane obawą przed skutkami uwłaszczenia ale wynikały również z korzystnego ukształtowania się cen na artykuły rolne.