Refleksje po lekturze Nałkowskiej i Borowskiego



Człowiekowi, który wychował się w czasie pokoju, w normalnym świecie, trudno jest pojąć ogrom okrucieństwa wojny, trudno zrozumieć sadyzm niemieckich oprawców. Jedną z wielu metod likwidacji faktycznych bądź potencjalnych wrogów totalitarnego reżimu, zarówno w systemie faszystowskim, jak i komunistycznym były obozy pracy. O istocie totalitaryzmu można mówić w odniesieniu do świata, konkretnego państwa, a nawet poszczególnych najmniejszych jego elementów jakimi są ludzie. W historii spotykamy się z dość drastycznymi formami totalitaryzmu, które przez swój rozwój doprowadziły do wielkich tragedii ludzkich. Z punktu widzenia człowieka XX wieku istniały dwa najistotniejsze rodzaje tej doktryny, a mianowicie faszyzm i stalinizm. Faszyzm powstał w 1922 roku we Włoszech, wprowadzony przez Benito Mussoliniego. Polegał on na dyktaturze i bezwzględnym kulcie wodza oraz podporządkowaniu mu elity władzy. Ingerował on we wszystkie dziedziny życia społecznego przy zachowaniu gospodarki wolnorynkowej i prywatnej własności. W latach II wojny światowej rządy faszystowskie wprowadzono w Chorwacji, Rumunii i na Węgrzech. Problemami faszyzmu zajmowało się wielu ludzi, którzy bardzo często byli jego naocznymi świadkami. Tak jest w przypadku T. Borowskiego. W swoich opowiadaniach uzmysławia nam zasady jego działania. Najważniejszym z opowiadań obozowych jest wpływ, jaki wywiera obóz koncentracyjny na psychikę i kodeks moralno- etyczny człowieka. Ukazuje on różne postawy jakie mógł przyjąć człowiek zlagrowany. Można było walczyć z tą okrutną rzeczywistością lub próbować ucieczki, czyli buntować się przeciwko temu stanowi rzeczy, co zwykle kończyło się śmiercią. Więzień mógł również zrezygnować z walki, co w obozie znaczyło tyle, co stać się już człowiekiem martwym. Wdłg. Borowskiego bierność też nie okazuje się dobrym sposobem na przeżycie. Jeszcze jedną drogą do przetrwania tych okrucieństw było przystosowanie się do warunków obozowych, co oznaczało w rzeczywistości wyzbycie się ludzkich cech. U takiego człowieka następowała zmiana kodeksu etycznego. Osoba ta stawała się człowiekiem zlagrowanym, który wie jak należy się zachowywać, by przeżyć. T. Borowski największą uwagę skupia właśnie na tej postawie. Bohater opowiadań, Tadeusz, stara się bowiem rzeczywistość w jakiej żyje uznać za normalną. Człowiek nie może żyć długo na pograniczu dwóch światów. Autora interesuje najbardziej kondycja psychiczna człowieka poddanego presji i terrorowi, który nie zna daty ani godziny kiedy może zginąć. Człowiek obozowy pozbywa się całej swojej humanitarności, następuje u niego całkowite przewartościowanie zasad życiowych, następuje zmiana dobra na zło. Przykładem jest tu opowiadanie „Proszę państwa do gazu”, w którym autor przedstawia obraz matki uciekającej od swego dziecka, aby ratować swoje życie. Obserwując tą scenę Rosjanin obrzuca wyzwiskami kobietę, której strach przed śmiercią pozbawił nawet miłości do dziecka, wyzwolił jedynie zwierzęcy odruch ucieczki. Zanika u tych ludzi chrześcijaństwo, a dekalog jest rzeczą niepotrzebną, niepotrzebną, bo przecież, żeby przeżyć trzeba coś ukraść, kogoś zabić lub zakapować. U Borowskiego widać ogromną dehumanizację człowieka, która była głównym celem obozów koncentracyjnych. Tacy ludzie tracili poczucie jakichkolwiek wartości, jakimi należy się kierować w swoim postępowaniu. Nieco inny charakter ma książka Z. Nałkowskiej „Medaliony”, choć dotycz tej samej formy totalitaryzmu jaką był faszyzm. Autorka nigdy nie była w żadnym z obozów koncentracyjnych, a jej książka powstała podczas przesłuchiwań świadków zbrodni hitlerowskich, kiedy pracowała jako członek Głównej Komisji Badań Hitlerowskich. Zaowocowało to zbiorem opowiadań- reportaży, w którym ukazany został mechanizm ludobójstwa i nieludzkości czasu wojny. Już pierwsze zatknięcie się z obozem w Oświęcimiu, to widok kolczastych drutów pod wysokim napięciem, wież strażniczych i dymiących kominów krematoriów. Ten widok, jak również cała atmosfera pogardy dla ludzkiego życia, wywołały w więźniach już w pierwszym kontakcie z obozem lęk i psychiczną depresję. Odbieranie ludzim wszystkich ich osobistych rzeczy, a także „nazwisk i imion”, golenie włosów, miało nie tylko materialny cel, ale także psychologiczny. Człowiek pozbawiony wszystkiego co posiadał, nawet nazwiska, stając się numerem, traci swoją godność. Wykańczająca codzienna praca, zwoływane w ciągu nocy kilkugodzinne apele, często na deszczu lub na mrozie, wyniszczały człowieka zarówno psychicznie, jak i fizycznie. Głodowe racje żywnościowe wyzwalały w ludziach najniższe instynkty. W jednym z opowiadań pt.„Dno” była więźniarka obozowa opowiada o tym, że niektórzy jedli nawet mięso tupów, aby przeżyć i zaspokoić choć trochę głód. W opowiadaniu „Człowiek jest mocny” Michał P.-żyd, opowiada o zagładzie jego rodziny, o śmierci żony, maleńkich dzieci. Gdy zobaczył zwłoki jego najbliższych chciał, abi i jego zastrzelono. Niemiec jednak nie zgodził się na to twierdząc „człowiek jest mocny, może jeszcze popracować”. Świadkowie wydarzeń wypowiadający się w „Medalionach”, ocaleli często jedynie fizycznie, gdyż piekło przez jakie przeszli zniszczyło w nich wrażliwość, z trudem mówią o swoich przeżyciach, najczęściej wyrażają je beznamiętnie, gdyż ich zdolność wyrażania emocji została całkowicie zniszczona. Żyją, choć już nie są tymi samymi ludźmi co przed obozem. Życie w ekstremalnych warunkach musiało pozostawić ślad w psychice ludzi. Dewaluacja wartości moralnych, codzienny widok śmierci i cierpienia, brak poczucia bezpieczeństwa i ciągły strach zmieniały ludzi, znieczulały na cudzą krzywdę. Widok cierpienia przestał robić wrażenie. Nadrzędnym celem stało się przetrwanie. Wojna ukazała nam jak wiele człowiek potrafi znieść i jaki ogrom poniżenia potrafi przetrwać. Oczywiście takie warunki wywołują ogromne zmiany w psychice człowieka, jego degradację osobowości. Nigdy wcześniej człowiek ni próbował tak upodlić drugiego człowieka.

Refleksje po lekturze Nałkowskiej i Borowskiego

Materiały

Rola sztuki i artysty w różnych epokach 34. Rola sztuki i artysty w różnych epokach Sztuka jest to podstawowy składnik kultury. Jeden z zasadniczych sposobów uzewnętrzniania zdolności twórczych człowieka - zespół świadomych działań ludzkich, w wyniku których powstaje przedmiot estetyczny, taki jak obraz, rzeźba, budowla, film, utwór sceniczny bądź muzyczny, określany mianem dzieła l...

Bogowie morza w mitologii ========KROLESTWO MORZA========================================================================== Posejdon-syn Kronosa i Rei,wladca morza i wod Laomedon-krol trojanski,u ktorego pracowal Posejdon przes dziesiec lat jako mularz przy budowie murow obronnych po wygnaniu z Olimpu przez obrazonego Zeusa,nie chcial zaplacic Posejdonowi i Apollin...

Dezintegracja osobowości w świecie form i stereotypów DEZINTEGRACJA OSOBOWOŚCI W ŚWIECIE FORM I STEREOTYPÓW. 1. Stereotypy istnieją od początku ludzkości. Uogólniając zachowania ludzkie, nie zastanawiamy się, czy jestesmy sprawiedliwi, czy nie wyrządzamy przypadkiem komuś krzywdy. Co sprzyja powstawaniu stereotypów: - kategoryzacja - niesprawdzenie informacji, przyjmowanie usłyszanych opinii -...

"Konrad Wallenrod" - przebieg zdarzeń Przebieg zdarzeń Utwór rozpoczyna krótki poetycki Wstęp, w którym – w ogólnym ujęciu – zarysowane są wzajemne powiązania historyczne i nienawiść pomiędzy Niemcami a Litwinami oraz zapowiedź klęski wrogów ojczyzny (narracja prowadzona jest z pozycji członka lub zwolennika narodu litewskiego): O Niemnie! wkrótce runą do twych...

Rodzaje literackie RODZAJE LITERACKIE (gatunki literackie) EPIKA – to rodzaj literacki obejmujący utwory, w którym przedstawione są zdarzenia zmyślone lub prawdziwe. Opowiada je narrator opisujący postacie bohaterów. Zdarzenia składają się na fabułę utworu. Może ona zawierać jeden (nowela) lub kilka (powieść) wątków. Wątek to układ wydarzeń z...

Wyjaśnienie pojęć - dyskryminacja i deklasacja Dyskryminacja społeczna i deklasacja Dyskryminacja to nierówne, negatywne traktowanie konkretnych jednostek albo grup społecznych przez odmawianie im udziału w prawach, przywilejach, prestiżu czy władzy; oparte jedynie na nieprzychylnym nastawieniu i uprzedzeniach ze względu na pewne ich rzeczywiste lub domniemane cechy np.: przynależność klaso...

Rynek walutowy - struktura i organizacja Struktura i organizacja tradycyjnego rynku walutowego. segmenty 1. rynek międzybankowy (interbank market) skupiający 75-80% wszystkich transakcji dewizowych w skal światowej. podmioty: - banki handlowe - firmy brokerskie - banki centralne - banki inwestycyjne - domy papierów wartościowych (security houses) - oszczędnościowe kasy ...

Polityka cen zorientowana na koszty POLITYKA CEN ZORIENTOWANA NA KOSZTY • polityka cen według kosztów przeciętnych • polityka cen ze względu na pilność pokrycia kosztów • polityka cen opartych na kosztach krańcowych • polityka cen według progu rentowności POLITYKA CEN WEDŁUG KOSZTÓW PRZECIĘTNYCH Zależy od przebiegu zmian tych kosztów wraz ze zmian...