"Nad Niemnem" - powieść żywa czy anachroniczna ?



Co oznacza , iż coś jest dla nas żywe lub anachroniczne ? Anachroniczny , czyli niezgodny z duchem czasu , ze stanem wiedzy , będący przeżytkiem , niewspółczesny , przestarzały , staroświecki . Są to więc rzeczy , które nie znajdują już dziś żadnego zastosowania , nie spełniają swych funkcji sprzed wielu lat , zastąpiono je przedmiotami nowszymi, w tej chwili bardziej praktycznymi . Jednak są to przede wszystkim myśli , poglądy znakomitych , światłych ludzi przeszłych epok , które nie przetrwały do dziś albo w obecnych czasach już nic nie wnoszą do naszego życia , są sprzeczne z obecnie panującymi prądami myślowymi , kulturowymi; ich wartości , funkcje poznawcze przeminęły wraz z wiekiem , w którym zaistniały . Sądzę , że utwory literackie mogą wydawać się współczesnym czytelnikom anachroniczne lub przeciwnie wciąż żywe - ponadczasowe , uniwersalne , poruszające sprawy aktualne także teraz , choć od ich powstania czas nie stał w miejscu , lecz biegł nieubłaganie a wraz z nim zmieniały się ludzkie idee , aspiracje , wyobrażenia , wartości moralne . Książki o ponadczasowej , żywej problematyce dotyczą problemów bliskich każdemu człowiekowi , odnoszą się do spraw mu współczesnych , nieodzownych w jego codziennym życiu , pełnych zarówno niewielkich radości jak i smutków , trosk . W literaturze polskiej i zagranicznej istnieją dzieła także anachroniczne dla nas ludzi końca XX w . , stanowiące obraz zdarzeń minionych , odzwierciedlające problemy charakterystyczne jedynie dla swego okresu literackiego , będące jednak cudownym , pełnym , barwnym obrazem tamtych odległych już dni , doniosłych , niezwykle istotnych dla narodu wydarzeń , wspaniałym plastycznym szkicem ludzkich postaw zachowań , myśli , nie spotykanych w dzisiejszym świecie . Utwory te stanowią także znakomity dorobek naszej kultury . A więc jaka jest dla współczesnego czytelnika powieść Elizy Orzeszkowej " Nad Niemnem" ? Wciąż żywa , ponadczasowa , czy już anachroniczna , nie zgodna z duchem czasu ? Jednym z głównych problemów poruszanych przez autorkę w " Nad Niemnem" jest kult - etos pracy , która pojmowana jest jako podstawa istnienia człowieka w przyrodzie oraz jako jego dobrowolny obowiązek , a nie przekleństwo biblijne , na które skazała się ludzkość popełniając ogromny grzech . Spojrzenie to jest zdumiewająco nowe w literaturze polskiej i wybiegające w przyszłość . Praca została przedstawiona w utworze nie tylko jako celowa działalność człowieka , która polega na przekształcaniu dóbr przyrody , przystosowując je do zaspakajania podstawowych potrzeb ludzkich. Jest ona również w teraźniejszym świecie warunkiem biologicznej egzystencji myślącej jednostki , będąc dla niej zasadniczą i swoistą formą aktywności zarówno fizycznej jak i umysłowej . Jednak kult pracy Orzeszkowa ukazała w swym wielkim dziele także jako najwyższą , najistotniejszą dla człowieka wartość , nadającą życiu sens i świadczącą o godności i użyteczności dla społeczeństwa . Jedną z form pracy , przedstawioną w utworze jest praca fizyczna na roli lub w gospodarstwie , która nierozerwalnie łączy się z naturą i spaja z nią człowieka . Ten wysiłek fizyczny reprezentuje szlachta zaściankowa - Bohatyrowicze , którzy kochają swą ciężką , mozolną pracę , będącą ich źródłem utrzymania, żywiołem , miernikiem wolności . To właśnie ona daje im poczucie godności i zasłużonej dumy , realizuje wszystkie ich ambicje , myśli , aspiracje , sprawia im ogromną przyjemność , radość i niewysłowione szczęście . Są bardzo sumienni , wykonywanie obowiązków jest esencją ich życia . Dlatego też pracę na roli traktują jako naturalny porządek świata , w którym żyją i są mu posłuszni . Do żniw , czyli kilkunastu najmozolniejszych , najbardziej męczących dni w roku mieszkańcy zaścianka przygotowywali się jakby do wielkiego święta . Ubierali swe najlepsze , najokazalsze stroje i dbali o to , aby prezentować się najwykwintniej . Nawet gdy wieczorem wracali z pola na ich młodych , kwitnących lub poprzecinanych zmarszczkami , zniszczonych twarzach nie było znać żadnego przemęczenia i udręki . Wszyscy byli zadowoleni i dumni z tego czego dokonali mijającego właśnie dnia . Świadczą o tym słowa : "...pomimo przebytego dnia ciężkiej pracy w wesołych uśmiechach ukazywali perłowe rzędy zębów ..." Natomiast na współczesnej wsi praca na roli stanowi dla tamtejszych mieszkańców czynność zapewniającą standard życia , źródło ich utrzymania . Z biegiem lat zmienił się sposób uprawy ziemi , sierpy i kosy zastąpione zostały przez skomplikowane mechanizmy maszyn rolniczych . Ten postęp techniczny możliwy był właśnie dzięki pozytywistycznej pracy u podstaw , mającej na celu : ważny zwrot w stronę ludu , troskę o jego rozwój i poprawę bytu oraz przeprowadzenie reformy rolnictwa- wyręczenie chłopa w ciężkiej , mozolnej pracy jedynie własnych rąk . Atmosfera w czasie żniw w " Nad Niemnem" w znacznym stopniu odbiega od dzisiejszej . Zamiast wesołego śpiewu i śmiechu pracujących osób słychać warkot nowoczesnych , kolosalnych maszyn . Pomimo olbrzymich zmian , które stopniowo zachodziły w działalności środowiska wiejskiego i dworskiego od XIX w . po dzień dzisiejszy możemy zaobserwować niezmienne umiłowanie rodzimej ziemi. Heroicznym obrońcą posiadanej ziemi , której nie chce oddać w ręce rosyjskie jest między innymi Benedykt Korczyński . Nie porzucił on majątku , zrezygnował z łatwiejszego życia , nie dał się nakłonić namowom brata i udać się na emigrację Zażarcie bronił Korczyna przed chciwością biedniejszych sąsiadów , aby nie dopuścić do zupełnej upadłości dworu . Szlachta zaściankowa nie myśli nawet o opuszczeniu swej ukochanej, nadniemeńskiej , zbratanej z nią przyrody i kawałka ziemi , na której prowadzi swój skromny żywot . Również większość obecnie żyjących ludzi zarówno na wsi jak i w mieście przywiązanych jest do swego małego skrawka terenu , na którym bytuje ; "zderza" się z przeciwnościami losu i spotyka ze szczęściem . Odmienną formą przejawu naszej aktywności oraz stylu życia jest praca intelektualna . Postacią , która najsilniej kultywowała naukę jest w powieści Witold Korczyński . To ten wrażliwy, energiczny , młody idealista swoją wiedzę , starannie nabytą w szkole agronomicznej pragnie przekazać najniższym warstwom społecznym . Uosabia on młodzieńcze ideały ojca i stryja Andrzeja , jest spadkobiercą ich wzniosłych idei , kontynuatorem zamierzeń , a także odzwierciedleniem wyrzutów sumienia Benedykta . Ten młody , dwudziestoletni człowiek jest bohaterem głoszącym najważniejsze myśli przewodnie , koncepcje pozytywizmu . Wielkie aspiracje Witolda - poprawa losu schłopiałej i zaściankowej szlachty , wprowadzanie do rolnictwa innowacji , a więc podążanie za postępem , świecenie przykładem dla innych ( kosmopolitów , pasożytów , "darmozjadów" takich jak Zygmunt Korczyński czy Kirło ) - wynikają z jego gruntownego wykształcenia , które zapewnił mu ojciec . W pozytywizmie obok etosu pracy rozwinął się też kult nauki . Nauka kształtowała postawy patriotyczne , pozwalała zgłębiać demokratyczne wartości , poglądy nowej epoki , uzmysławiała potrzebę edukacji ciemnego nieoświeconego ludu oraz przystosowanie go do trudnych , zaistniałych warunków . W chwili obecnej na wykształcenie społeczeństwa kładziony jest olbrzymi nacisk , od młodego pokolenia oczekuje się wiedzy wszechstronnej i dogłębnej . Pracodawcy coraz częściej poszukują osób z jak największymi umiejętnościami . Dlatego też obserwujemy coraz większy pęd poszerzania horyzontów myślowych , w tym znajomości języków obcych . Z biegiem lat uwidacznia się dążenie do ciągłego udoskonalania się . Bardzo ważną formą pracy jest służba ojczyźnie . W obręb powieściowego świata wkroczyła tradycja i przeszłość , czyli społeczno - narodowa historia zbiorowości . Dworem i zaściankiem wstrząsnęła wielka historia - wojny napoleońskie, obydwa powstania tkwiły w pamięci społeczeństwa , które znało smak walki o wolność , gorzkie cierpienie z nią związane , ogromny ból i rozpacz po stracie bliskiej osoby . Wydarzenia te pobudzały uczucie patriotyzmu , wykształciły bohatera w idei narodowościowej walki . Powstanie styczniowe nie jest w powieści tylko wspomnieniem , minionym , historycznym epizodem , lecz ma istotne znaczenie dla kształtowania rzeczywistości , w sporej mierze określa , determinuje akcje powieści . Powstanie nie może być zapomniane - było momentem dla wszystkich nazbyt ważnym , a przywołanie pamięci o nim niesie ogromny ładunek emocjonalny . Symbolem walk sprzed dwudziestu lat jest w " Nad Niemnem" Mogiła powstańcza . Ten zbiorowy leśny grób , w którym spoczywa czterdziestu powstańców , a wśród nich brat Benedykta - Andrzej i ojciec Jana Bohatyrowicza , Jerzy , stale przywołuje czas pełnej narodowej zgody i pojednanie między korczyńskim dworem a zaściankiem Bohatyrowiczów . Mogiła ta jest symbolem solidności i patriotyzmu , miejscem wzniosłego kultu ze strony mieszkańców . Pamięć o bohaterskiej walce przodków określa stosunek potomnych do historii , do tradycji narodowościowych ,a także jest miarą wartości ich człowieczeństwa . Benedykt nie chce sprzedać lasu ,w którym znajduje się Mogiła - uważa troskę o nią za obywatelski obowiązek , syna wychowuje w poszanowaniu tego miejsca . Wszyscy Bohatyrowiczowie oddają cześć spoczywającym w Mogile powstańcom , Janek zabiera tam po raz pierwszy Justynę , opowiada jej o poległych , odtąd i ona darzy to miejsce szacunkiem . Postaci zdecydowanie potępione przez autorkę są negatywnie , albo obojętnie nastawione zarówno do powstania , jak i związanej z tymi wydarzeniami Mogiły . Orzeszkowa poszukuje korzeni współczesności . Oba groby : szesnastowieczny Jana i Cecylii , założycieli rodu Bohatyrowiczów , oraz zbiorowa Mogiła powstańców z roku 1863 współtworzą niezwykle ważny punkt odniesienia dla teraźniejszości . Obecne w legendzie i wspomnieniach , uzasadniają pragnienia i działania bohaterów powieści . Ludzie odcięci od korzeni , pozbawieni świadomości historycznej nie chcą i nie potrafią odnaleźć dla swojej egzystencji wyższej motywacji . Pielęgnowanie i uświęcanie tradycji daje oparcie , pozwala zachować niezachwianą postawę moralną i duchową . Autorka " Nad Niemnem" nakazuje , by nie zapominać o najważniejszych wydarzeniach w istnieniu narodu , gdyż ta pamięć świadczy o sile ducha danego społeczeństwa , o jego tożsamości i gotowości do samostanowienia A jak jest dziś ? Także w obecnych czasach większość ludzi dba o groby swych przodków oraz pamięta o bojownikach poległych w obronie naszej ojczyzny , z najwyższym szacunkiem oddaje cześć tym , którzy poświęcili największy dar - swoje życie , abyśmy my mogli żyć w wolnym niepodległym kraju . Jednak zarówno tak - jak w powieści istnieją osoby przechodzące obojętnie obok miejsc poświęconych pamięci narodowej . Ludzie ci nie szanują swych korzeni , nie mając przez to żadnych tradycji ani przeszłości Uważam , iż kult pracy oraz problem stosunku bohaterów utworu do narodowej tradycji i związanych z nią świętych miejsc - grobów , są to zagadnienia , którym Orzeszkowa poświęciła w utworze najwięcej miejsca, są wciąż żywe , ponadczasowe , odnoszą się do naszego codziennego życia . Dotyczą pracy , która we współczesnym świecie stanowi dla nas jedną z najważniejszych wartości , zapewniającą nam standard życia , stanowiącą również przejaw naszej aktywności decydującą o miejscu jakie zajmujemy w społeczeństwie jako osoby użyteczne , wartościowe , godne zaufania lub przeciwnie nie spełniające żadnych powinności , które jesteśmy winni społeczeństwu . Żywy jest również w " Nad Niemnem" wątek miłosny - mówiący o miłości panny z dworu i ubogiego szlachcica z zaścianka , o uczuciu pokonującym bariery społeczne oraz funkcjonujące wówczas konwenanse. Uczucie to przemieniające człowieka , ulepszające jego charakter , kreujące, gdyż Justyna z dumnej , nieco pustej panny o niesprecyzowanym poglądzie na świat dzięki poznaniu Janka Bohatyrowicza i zakosztowaniu pracy zmienia się w inną osobę . Praca i prawdziwa miłość pozwalają jej uzyskać tożsamość , znaleźć najważniejszą prawdę o sobie . Jednak odtworzona przez Elizę Orzeszkową z drobiazgową dokładnością rzeczywistość prowincji jest pod wieloma względami anachroniczna , utopijna , zbyt sielankowa . Nad głównymi , ponadczasowymi problemami epoki sprawami wielkiej wagi , ciąży niezgodne z duchem czasu - anachroniczne tradycjonalistyczne widzenie świata , w arkadyjski ład moralny i przeświadczenie , iż utrwala go otaczająca przyroda i życie wiejskie zagubione gdzieś nad brzegami przepięknego , srebrzystego Niemna . Autorka powieści ukazała prawdziwą idyllę . Życie mieszkańców zaścianka jest spokojne , toczy się powolnym dostojnym rytmem , człowiek żyje blisko przyrody , wrażliwy na jej niesłychane piękno , wdzięczny za jej dary . Wydaje się , iż pisarka świadomie zamierzała przeciwstawić wiejskie zacisze współczesnemu miejskiemu piekłu . Życie wypełnione pracą przynosi ubogiej , pracowitej , uczciwej szlachcie nie zmęczenie i udrękę , ale zdrowie piękno fizyczne i moralne , satysfakcję i szczęście . Jest to cudowna lecz obecnie nierealna , anachroniczna dla współczesnego czytelnika wizja świata . Moim zdaniem powieść Elizy Orzeszkowej " Nad Niemnem" jest więc utworem bardzo skomplikowanym i zróżnicowanym, zapewniającym wiele możliwości interpretacyjnych . O tym , iż jest to dzieło literackie żywe , wciąż aktualne świadczy , że po tylu latach od jego powstania jest nadal aktualne . Wciąż interesuje , wzrusza , zastanawia . I choć świat przedstawiony w utworze stanowi sielankę , wspaniałą , lecz nierealną bajkę sądzę , iż w ten sposób pozwala nam uciec od szarej , smutnej codzienności , pełnej kłopotów , zmartwień , przepełnionej pracą w pocie czoła . Na kartach powieści możemy przenieść się w odległe nadniemeńskie krajobrazy przyrody bliskiej człowiekowi , współgrającej z nim . Znaleźć się w kręgu ludzi szczerych , uczciwych , gościnnych , zawsze szczęśliwych i uśmiechniętych .

"Nad Niemnem" - powieść żywa czy anachroniczna ?

Materiały

Poezja metafizyczna w polskim baroku Sebastian Grabowiecki (ok. 1543 - 1607) wywodził się z tego nurtu poezji metafizycznej, co Sęp, przyćmiony został jednak w późniejszych wiekach jego sławą. Podobnie jak Sęp, Grabowiecki jest poetą intelektualnym, trudnym. Pozostało po nim trochę listów, jedna broszura antyreformacyjna, pełna erudycji, rzeczowa w tonie i jeden tom poetycki \"Setn...

"Pieśń XXV" Jana Kochanowskiego Pieśń XXV – Hymn (Czego chcesz od nas, Panie, za twe hojne dary...) Pieśń ta powstała stosunkowo wcześnie, podczas pobytu autora w Paryżu. Kochanowski w swoich pieśniach często sięgał po tematykę religijną, tworzącą najbogatszy – obok antyku – zespół motywów, obrazów i problemów jego twórczości. Typowa dla poety, ulubiona...

Mickiewicz czy Słowacki wielkim poetą był? Kto większy? Zarówno Mickiewicz, jak i Słowacki byli niedoścignionymi poetami, zajmując poczesne miejsce w polskiej kulturze; jest to twierdzenie nie podlegające dyskusji. Nie znaczy to jednak, że byli równej miary. Według mnie Mickiewicz przewyższał Słowackiego. Zdaję sobie sprawę, że wielu nie zgadza się z taką opinią, myślę jednak, że mam ...

Charakterystyka "Iliady" i "Odyseji" Homera Homer „Iliada ” „Odyseja ” –według tradycji starożytnej autor Iliady i Odysei ,wielkich tekstów otwierających historię literatury europejskiej – od XVIII roztrząsano w historii literatury tzw. kwestię homerycką dotyczącą autorstwa i powstania obu dzieł niektórzy badacze, pluraliści, dowodzili,że są one...

Krótka interpretacja "Liberum veto" Potockiego • liberum veto Wacław Potocki w utworze \"Veto, albo nie pozwalam\", krytykuje wprowadzoną możliwość sprzeciwiania się każdego posła. Można bowiem było poprzez jeden okrzyk \"veto\", nie dopuścić do uchwalenia korzystnej dla Polski ustawy. Mógł do tego doprowadzić pojedynczy głos na sali. \"Jakobyś rzekł : biada to, gdy zły nie po...

Co to jest horacjanizm ? Język polski - Antyk: Zjawisko Horacjonizmu. Horacjonizm charakteryzuje się refleksyjnością, propagowaniem postawy dystansu i stoickiego spokoju wobec zmienności fortuny, prostotą i powściągliwością stylu, tendencją do korzystania z motywów mitologicznych. Horacjonizm przejawiał się w twórczości Petrarki, francuskich poetów ...

Arianie i Antytrynitarze Bracia polscy (arianie, antytrynitarze) Najbardziej radykalne i postępowe polskie skrzydło reformacji, zapisali w dziejach naszego kraju chlubną kartę. Ojczyzna odpłaciła im czarną niewdzięcznością i krzywdą wygnania (na mocy uchwały sejmowej z 1658 r. nakazującej zmianę wyznania bądź uchodźstwo z kraju). Bracia Polscy ukonstytuowali się w la...

Analiza "Nie tak" Czesława Miłosza" Nie tak (z tomu Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada 1794) Wiersz ma formę monologu skierowanego, jest rodzajem wyznania skierowanego do Boga. Modlitewny charakter podkreślony został po¬przez specyficzny zapis, gdzie poszczególne zdania stanowią odrębne wersety, rozdzielone wyrazistymi pauzami – każda z wypowiedzianych myli domag...