"Kartoteka" Różewicza jako nowa koncepcja dramatu



„Kartoteka” Tadeusza Różewicza wyrazem nowej koncepcji dramatu. Tadeusz Różewicz jest reprezentantem pokolenia Kolumbów (obok Baczyńskiego, Borowskiego, Gajcego), którego młodość przypadła na wojnę i okupację. Ci młodzi mężczyźni (prawie chłopcy) walczyli w czasie wojny, zaś po niej - jeśli przeżyli - wnieśli do literatury swoje straszliwe doświadczenie i „zarażenie śmiercią”. Różewicz podjął walkę w szeregach Armii Krajowej, gdy miał zaledwie 21 lat. Motyw wojny oraz doznań młodego pokolenia Polaków jest częsty w twórczości poety i dramaturga. Bohater „Kartoteki” jest reprezentantam tego pokolenia, anonimem, podobnie jak podmiot liryczny wiersza „Ocalony”. Jego przeżycia są w takiej samej mierze prywatne, co zbiorowe. Wydarzenia z życia są kartoteką osobową i równocześnie kartoteką pokolenia rówieśników. Bohater nie ma własnego imienia, odnosi się do niego wiele imion, jak z jakiegoś spisu, z kartoteki. Wujek nazywa go: Stasiem, Władziem, Kaziem, Piotrusiem i Dzidkiem, dla ojca jest raz Zdzisławem, innym razem Władkiem, Tadkiem i Wackiem. Dla jednych postaci jest dorosłym mężczyzną, dla innych - dzieckiem (rodzice) czy maturzystą (nauczyciel). Mając wiele imion, wyraża zbiorowość bez określonego wieku - odbywa wędrówkę w czasie od okresu dzieciństwa, kiedy ukradł ojcu złotówkę i zjadł cukier, przez dzieciństwo i młodość aż do wieku dojrzałego własnego i powszechnego, gdyż wszystkie jego przeżycia są typowe. Taki bohater rozbity, w rozsypce nie potrafi ustosunkować się do rzeczywistości (jak w wierszu „To się złożyć nie może”). Bierność jest jedynie możliwą postawą wobec absurdu świata. Taki bohater pozostaje w opozycji do bohatera - indywidualisty oraz bohatera jednoznacznej osobowości dawnego teatru. W tradycyjnym dramacie bohater był organizatorem akcji, w „Kartotece” - najczęściej leży w łóżku, zasypia, ziewa. Chór starców przypomina mu ciągle o obowiązkach wobec teatru: „Rób coś, ruszaj się, myśl. On sobie leży, a czas leci. [...] Mów coś, rób coś, Posuwaj akcję, W uchu chociaż dłub!” Dzięki postawie bezczynności postać bohatera staje się bliższa. Antybohaterowie ze sztuk Becketta (oczekiwanie i bierność wyrażają osoby w „Czekając na Godota” lub „Końcówce”). Świat jest chaosem ,wypadł z formy, więc rozsypał się uporządkowany życiorys bohatera. Uwierzył on w fałszywe idee, klaskał i wstydzi się tego, ale też walczył, co stanowi powód do dumy. Popełniał uczynki dobre i złe, po prostu żył, nie zatracił jednak zmysłu moralnego. Jego bezczynność wynika nie z lenistwa, lecz z paraliżu osobowości. Postać bohatera można umieścić między Panem z Przedziałkiem - uosobieniem konformizmu (nie walczył w czasie okupacji) a Wujkiem - uosobieniem „prostego człowieka”, autentycznego i godnego szacunku. Pan z Przedziałkiem powinien pić wodę z miednicy, w której moczył nogi Wujek - „uczciwy, prosty człowiek”, to lekarstwo na podłość. Bohater gardzi lizusostwem Pana z Przedziałkiem, ma szacunek dla Wujka, sam stoi pomiędzy nimi. Akcja, przestrzeń i czas w „Kartotece” też nie odpowiadają tradycyjnemu dramatowi. Jedynym dzianiem się jest przechodzenie przez pokój Bohatera różnych ludzi, z którymi rozmawia. Brak w dramacie przyczynowo - skutkowego ciągu wydarzeń. Czasem akcji jest teraźniejszość Bohatera, w której obecne są w formie wspomnień i doświadczeń jego przeżycia reprezentatywne dla pokolenia. Miejsce akcji, czyli przestrzeń to jednocześnie: pokój, ulica, kawiarnia. Nie można więc mówić o zachowaniu tradycyjnej jedności miejsca, gdyż jest ono syntezą najbliższego świata. Na uwagę zasługuje też język dramatu. Osoby posługują się często wytartymi frazesami, co ma ośmieszyć stereotypy myślenia i mówienia. W „Kartotece” mało jest dialogów tradycyjnych, zawierających jasne sformułowania myśli. Częstsze są dialogi pozorne, czyli mówienie obok siebie (dialog Rodziców). Postaci nie szukają prawdziwego porozumienia, każda z nich mówi o czym innym. Ten typ mówienia jest częsty w sztukach E. Jonesco, np. w „Lekcji”. Wyraźne są też w „Kartotece” aluzje do znanych utworów literackich (parafrazy cytatów z „Wesela” Wyspiańskiego i „Fraszek” Kochanowskiego). Chór starców najczęściej wypowiada przysłowia, porzekadła, wiersze, wyliczanki. W sumie język dramatu dowodzi, że zwęża się możliwość porozumienia za pomocą języka. Rozbitemu światu wtóruje rozbicie języka jako narzędzia porozumienia. „Kartoteka” Różewicza staje w opozycji do tradycyjnego dramatu. Sam Różewicz określa swe utwory jako realistyczne i poetyckie. Realistyczne dlatego, że przedstawiają głębszą, ukrytą istotę rzeczywistości, odbijającej się w zwierciadle. Rzecz jednak w tym , że zwierciadło to jest stłuczone, odbijany w nim świat nie jest solidny, zorganizowany i pewny, jak było dawniej. Ten świat wyszedł z formy, brak mu jedności, stałości i pewności - taka jest rzeczywistość i taką ją pokazał Różewicz. W tym sensie „Kartoteka” jest więc dramatem realistycznym, ale nie tylko. Jest również dramatem poetyckim, gdyż kompozycja jego ma cechy snu o metaforycznej wymowie, zaś czas i przestrzeń nakładają się na siebie. W sztuce nie ma akcji w tradycyjnym rozumieniu, bo głównym jej celem jest oddanie stanu psychiki Bohatera. Dramaturg sam podkreślił, że jego teatr jest „wewnętrzny”, bo w poetyckim skrócie przedstawia najdramatyczniejsze momenty w dziejach Bohatera, uwypukla je, ukazuje w ostrym świetle. Ułożenie kartoteki dziejów w porządku chronologicznym jest możliwe, lecz taki zabieg pozbawiłby je dramatyzmu i poetyckości. „Kartoteka” stanowi dramat opozycyjny wobec tradycyjnej formy teatralnej i dramaturgicznej. Pokazuje świat zdeformowany i realistyczny zarazem. Bohater błądzi w tym świecie poszukując wartości, bez których nie potrafi żyć. Jego sytuacja nie jest jednoznacznie tragiczna, raczej groteskowo - absurdalna. Cały dramat określany jest także mianem dramatu absurdu.

"Kartoteka" Różewicza jako nowa koncepcja dramatu

Materiały

Opracowanie "Innego świata" Inny Świat. Książka ta, nosząca podtytuł Zapiski sowieckie, jest zapisem doświadczeń, przeżyć i przemyśleń autora z okresu jego pobytu w więzieniach w Grodnie, Witebsku i Leningradzie oraz w obozie w Jercewie, aż do uwolnienia i wstąpienia do armii polskiej. Była to pierwsza tego typu relacja, powstała na wiele lat przed prozą Sołżenicyna, nic w...

Opis obrazu "Kochanowski nad zwłokami Urszulki" Opis reprodukcji obrazu Jana Matejki pt. „Kochanowski nad zwłokami Urszulki” Reprodukcja obrazu, która wywarła na mnie ogromne wrażenie jest dzieło Jana Matejki pt. „Kochanowski nad zwłokami Urszulki”. Ukazuje on Jana Kochanowskiego pochylonego nad zwłokami Urszulki. Na pierwszym planie widnieje trumna ze zwłokami dro...

Filozofia poetów baroku na tle renesansu Filozofia poety na tle renesansu: 1. Odejście od optymizmu renesansowego, uznającego harmonię i prawidłowość w życiu człowieka w kierunku pesymizmu (życie zmierzające do śmierci - życie jako wojna). 2. Odcięcie się od epikurejskiej afirmacji życia doczesnego, przejście do relatywizmu (względna i krótkotrwała wartość życiowych przyjemności, p...

Grób Jana i Cecylii oraz mogiła powstańcza - rola w "Nad Niemnem" Ogromną rolę w powieści spełniają dwa miejsca: grób Jana i Cecylii oraz Mogiła powstańcza z 1863 roku. Są to jakby miejsca święte, przedstawiają obrazy z przeszłości związane z bohaterami ówczesnymi. Przedstawiając historię Jana i Cecylii, autorka składa hołd ludziom pracy, którzy dzięki tejże pracy pomnażają swój dorobek. Jan był prostym człowi...

Obraz potopu w Biblii Obraz potopu w Biblii i sumeryjskim eposie Gilgamesz. *Gilgamesz - półlegendarny władca sumeryjski miasta Uruk, tytułowy bohater wielkiego eposu babilońsko - asyryjskiego z pierwszej połowy II tysiąclecia p.n.e.. Epos opiewa przygody Gilgamesza i jego przyjaciela Enkidu, składa się z 12 tablic. Odnaleziony został w 1853 r. w gruzach biblioteki...

Jak dobrze napisać pracę magisterską? Uczelnia Instytut /Pracownia/ Jan Kowalski nr albumu: XXXX Jak napisać pracę magisterską - - uwag technicznych kilka Praca /tu wstaw „magisterska”/ napisana pod kierunkiem naukowym prof. dr hab. etc..... Warszawa, 2002 r. Spis treści Wstęp .......................................

Elementy chłopskiej mentalności w "Chłopach" Typowe elementy chłopskiej mentalności to: • pragnienie posiadania ziemi i traktowania jej jak świętości: Hanka mówi o ziemi \"Świętaś ty, rodzona, za twoją sprawą wszystko na świecie\", a przysłowie powiada, że „człowiek bez gruntu jak bez nóg”; • przywiązanie do wsi, ziemi i tradycji: świadczy o tym rozpacz Agaty opus...

Katastroficzna wymowa "Szewców" Katastroficzna wymowa Szewców Mimo groteskowego ujęcia finał Szewców nie jest zabawny. Podob¬nie rzecz się ma z przebiegiem zdarzeń w poszczególnych aktach. Po¬bawiona indywidualnych rysów jednostka żyje w chaosie przewro¬tów społecznych – nieprzemyślanych akcji, które prowadzone są w sposób urągający ich randze, zaś e...