Przemiany estetyczne na początku XX wieku



3. Przemiany estetyczne na początku XX wieku. Osiągnięcia J. Joyce'a i M. Prousta. Ekspresjonizm, dadaizm, futuryzm i nadrealizm w Europie. Dadaiści i futuryści wobec tradycji i kultury. Ekspresjoniści i futuryści wobec wojny. Nowatorstwo artystyczne "Sklepów cynamonowych" B. Schulza. Na początku XX wieku dążono w sztuce do zerwania z zasadami tworzenia w wiekach poprzednich. Dotychczasowy wyłączny kanon piękna ustalony przez starożytność i renesans został zastąpiony nowym. Do tej pory za model sztuki uchodziła natura, za ideał piękna - najdokładniejsze odtworzenie modelu, za atrybuty doskonałości - harmonia i równowaga. Wiek XX nie uznaje ponadczasowej techniki artystycznej, istnieje tu wielość stylów i rozmaitość piękna. Sztukę XX wieku charakteryzuje antynaturalizm. Sztuka współczesna zaskakuje i niepokoi odbiorcę, wywołuje szok i napięcie, w przeciwieństwie do zrównoważonej i harmonijnej sztuki dawnej. W literaturze zmienia się obraz bohatera. Ideał "prawdziwego" człowieka ustępuje miejsca anonimowemu podmiotowi, którego indywidualność zostaje zastąpiona przez nieskończoną rzekę myśli, wewnętrzny monolog. W powieści XX-wiecznej psychika bohatera jest poddawana wnikliwej analizie, w której granice czasu i przestrzeni ulegają rozmyciu i zatarciu. Cykl powieściowy Marcela Prousta "W poszukiwaniu straconego czasu" stanowi przełom w historii powieści XX-wiecznej. Rzeczywistość, w której znajduje się narrator, jest zawartością jego indywidualnej świadomości, ludzie i rzeczy nabierają charakteru symboli. Temat powieści jest jedynie tłem, pretekstem do rozpatrywania moralnych, metafizycznych lub społecznych problemów. Przeszłość i teraźniejszość, sen i medytacja przełamują granice czasu i przestrzeni. Podobnie w powieści "Ulisses" Jamesa Joyce'a zostaje wprowadzony monolog wewnętrzny (forma skojarzeniowego "strumienia świadomości"), niekonwencjonalne pojęcie czasu i przestrzeni, odrzucenie klasycznych ram osobowości bohaterów i wprowadzenie różnorodności stylów i poetyk. Płaszczyzny czasowe krzyżują się w ten sposób, że powieść można czytać w dowolnym porządku. Powieść współczesna dąży do wyrażenia życia człowieka w jego najgłębszej istocie. Jednak ambicje przerastają niewydolność starych chwytów pisarskich, co w konsekwencji prowadzi do rozsadzenia struktur tradycyjnych. Pojawia się estetyka " nerwowa, gwałtowna i brutalna". Reformie uległ również teatr. Główną rolę w przedstawieniu nie odgrywa już słowo i literatura lecz gest i gra przestrzeni, które tworzą swoistą ekspresję teatralną. Spektakl teatralny miał nie być odtworzeniem rzeczywistości tylko widowiskiem, nową, autonomiczną, niezależną całością. Środkami ekspresji były taniec, ruch, obrzęd, mające na celu pogłębić wrażliwość ludzką i służyć wyrażeniu metafizycznej dziwności istnienia. Realizm zostaje wyparty przez symbolikę i metafizykę. Sięgano do sztuki ludowej, średniowiecznej (widowiska pasyjne i misteria), do wielkiego teatru greckiego. Fascynacja grą form geometrycznych i techniką doprowadza do zabudowania sceny, upodabniając ją do hali fabrycznej. Sztuka XX wieku określa się jako tworzenie form. Forma jest sztuką sama w sobie. Wzruszenie jakie wywołuje artysta, nie jest efektem działania tematu lecz formy. Przeciwstawienie się naturalizmowi objawia się w abstrakcjonizmie. Liczy się idea dzieła, a nie wrażenia optyczne, niczym nie przypominające rzeczywistości. Oddzielając sztukę od przyrody stworzono czyste malarstwo, czystą rzeźbę i czystą architekturę. W malarstwie eliminuje się elementy plastyczne i perspektywę: obraz ma być czystą płaszczyzną. Rzeźbę znamionuje skrajny subiektywizm i dążenie do antyantropomorfizmu. Artysta mógł wkomponowywać w dzieło elementy natury według dowolnego i subiektywnego wyboru. Cechą najistotniejszą rzeźby jest deformacja. W architekturze natomiast istotne miejsce zajmował funkcjonalizm. Wyzbyto się elementów malarskich i plastycznych, ograniczając się do konstrukcji geometrycznych i oświetlonych przestrzeni. Pojawiły się nowe materiały konstrukcyjne: stal, nikiel, chrom, które wyparły kamień i drewno. Zmiany pojawiły się również w świecie muzyki. Miała ona być ładem i konstrukcją, grą form, która nic nie wyraża. W obrębie jednego dzieła kojarzono najróżniejsze i najsprzeczniejsze konwencje, prowadząc do nakładania się stylów. Stworzono tzw. muzykę absolutną - bez praw tonalności, tematyki i modulacji. Później powstała również "muzyka konkretna" - złożona z dźwięków rzeczywistych (np. hałasów). [w tym miejscu plik 'tabelaxx.doc] Ruchy dadaistyczny i futurystyczny zajmowały podobne pozycje wobec tradycji i kultury. Futuryści przeciwstawiali się uciążliwemu dziedzictwu historii. Człowiek XX stulecia odczuwa tradycję jako przeszkodę, która hamuje i krępuje jego twórczą swobodę. Tradycja i dorobek artystyczny poprzednich pokoleń jest dla niego bezwartościowy. Wychowanie i szkoła funkcjonują wedle starych wzorów, narzucając nawyki, normy myślenia, odczuwania i postępowania wzorujące się na przeszłości. Dziedzictwo to obarcza i ogranicza możliwość manifestowania idei powstających na gruncie rozwoju. Tradycje i dziedzictwo przeszłości uważali za główne hamulce społecznego i artystycznego postępu. Dadaiści sprzeciwiali się sztuce, moralności, społeczeństwu, kulturze. Według nich społeczeństwo i kultura były odpowiedzialne za powstawanie wojen. Dążyli do zniszczenia jednego i drugiego, cofnięcia się do pierwotności, początków dziejów stworzenia. Wartości społeczne, moralne, artystyczne uważali za względne i wątpliwe. Dadaizm miał być wyzwoleniem z kategorii czasu historycznego. Tradycyjnej sztuce zarzucali nieszczerość, kłamstwo. Jej dzieła fałszują rzeczywistość i autentyczność wyrazu. Walka z tradycją w malarstwie stworzyła technikę tzw. collage'u (nakładanie się na siebie różnych i sprzecznych stylów w jednym obrazie). Futuryści i ekspresjoniści mieli odmienny stosunek do wojny. Futuryści uważali, że to, co nowe, silne, dynamiczne i agresywne, ma rację, jest słuszne. Wojna miała być niezawodnym i najlepszym sprawdzienem fizycznej i moralnej tężyzny człowieka. Warunkowała jego wartość i przydatność społeczną i narodową. Ideałem była siła i agresja. Ekspresjoniści potępiali wojnę jako przyczynę powszechnego kryzysu duchowego, który dotknął kulturę europejską, a także kryzysu polityczno-społecznego lat powojennych. Głosili ideologię powszechnego braterstwa. Zwracali się przeciw militaryzmowi i kapitalizmowi. Atakowali aparat wojska, wojny i kapitału, który miał być wszechpotężny. Proza Brunona Schulza jest prozą nowatorską, odbiegającą od tradycji. W "Sklepach cynamonowych" autor posługuje się oryginalnym stylem, który podobny jest do języka poezji (metafory), a jednocześnie - do języka naukowego (wyszukane słowa, zwroty obcego pochodzenia). Rzeczywistość kształtowana jest przez subiektywnego narratora, który stwarza świat pełen symboli i mitów uniwersalnych. Jest to świat płynny, zmienny, nie podlegający stałym prawom i zasadom. Przypomina on rzeczywistość senną (oniryczną), surrealistyczną, egzystującą poza prawem logiki. W "Sklepach cynamonowych" krajobraz miasteczka ulega zaskakującym przemianom: ulice zmieniają się w labirynt, modyfikacje przestrzeni odzwierciedlają nastrój bohatera.

Przemiany estetyczne na początku XX wieku

Materiały

Losy Wokulskiego jako pozytywisty Plan: 1.Wybuch w zamku. 2.Cudem ocalały. 3.Wybuch sposobem na rozpoczęcie nowego życia. 4.Osiedlenie się w niewielkim miasteczku. 5.Zakupienie budynku. 6.Stworzenie pensjonatu dla uczniów pobliskiej szkoły. 7.Pomoc lokatorom pensjonatu i mieszkańcom miasta. 8.Próby swatania Wokulskiego. 9.Opłacanie lekarza. 10.Historia sąsiadki. 11....

Sekretarz generalny - funkcje Sekretarz generalny odpowiada za promocje i kierowanie konsultacjami oraz za podejmowanie decyzji przez Sojusz. Jest Przewodniczącym Rady Północnoatlantyckiej, Komitetu Planowania obrony, Grupy Planowania Nuklearnego, a także tytularnym przewodniczącym wielu komitetów działających w strukturach NATO. Ma uprawnienia do podejmowania działalno...

Komizm w "Zemście" Komizm Humor Fredry przypomina w niejednym humor Mickiewiczowski w \"Panu Tadeuszu\". U obydwu twórców stanowi on bowiem formę ideowo-artystycznej oceny ludzi i obyczaju szlacheckiego. Obydwaj z ciepłą pobłażliwością spozierają na ludzi, o których wiedzą, że nigdy nie odżyją, że należą do niepowrotnej przeszłości i że warto - jak czynili to w...

Cechy powieści poetyckiej na podstawie "Giaura" Cechy powieści poetyckiej (“Giaur”) utwór fabularny posiada akcję narracja w trzeciej osobie kilku narratorów (pierwszy to narrator wszechwiedzący, drugi narrator bohater) narratorzy są często subiektywni brak chronologicznego ułożenia wydarzeń narrator reguluje prezentowanie fabuły, tak aby ukaza...

Człowiek złagrowany a zlagrowany - przykłady Mianem \"człowieka zlagrowango\" określamy człowieka, który zmuszony był żyć w hitlerowskich obozach koncentracyjnych (Bohater prozy Borowskiego). Samo pojęcie pochodzi od niemieckiego słowa \'lager\', oznaczającego właśnie obóz. Tadeusz Borowski jest między innymi autorem zbioru opowiadań pt. \"Pożegnanie z Marią\", w którym przedstawia właśnie...

Przedstawiciele filozofii średniowiecza Przedstawiciele filozofii i filozofia średniowiecza Augustynizm Św. Augustyn Aureliusz (354-430) to największy autorytet średniowiecza aż do wystąpienia św. Tomasza z Akwinu. Urodził się w małym mieście Tagasta w Afryce Północnej, jako szesnastolatek wyruszył na studia do Kartaginy. Później przyjechał do Rzymu i Mediolanu, a ostatnie lat...

Rynek walutowy, funkcje rynku RYNEK WALUTOWY- zespół transakcji walutowych, które dotyczą instytucji finansowych o najwyższym stopniu płynności, denominowanych w jednostkach pieniężnych dwóch różnych krajów, zdominowany przez banki, niebankowe organizacje finansowe, korporacje. Jest rozproszony: geograficznie- jest zespołem narodowych rynków walut; funkcjonuje przez 24 h dz...

Pojęcie i role bonów skarbowych Bony skarbowe w zarządzaniu bilansem banku. Rynek bonów skarbowych 1 Pojęcie i role bonów skarbowych Bony skarbowe są to krótkoterminowe papiery dłużne emitowane przez Skarb Państwa, a w jego imieniu działa ministerstwo finansów (treasury bills-bony skarbowe). Emitowane są w celu sfinansowania przejściowego deficytu budżetowego. Bony są...