Prometeizm i mesjanizm w Dziadach



"Prolog" - w klasztorze bazylianów odbywa się walka między duchami o Więźnia. Umiera dusza Gustawa - rodzi się Konrad. Scena I ukazuje wigilię Bożego Narodzenia w celi Konrada; spotykanie filomatów. Przybywa Żegota, który oznajmia, iż powodem aresztowań studentów jest przybycie na Litwę carskiego komisarza, Nowosilcowa. Tomasz Zan proponuje wraz z sierotami i nieżonatymi oddać się w ręce policji, by w ten sposób ocalić innych. Jan Sobolewski opowiada o kibitkach, w których wywożeni byli na Syberię mali chłopcy. Jeden z nich trzykrotnie wzniósł okrzyk "jeszcze Pol-ska nie zginęła". Konrad śpiewa bluźnierczą przeciw Bogu pieśń ("Zemsta, zemsta, zemsta na wroga, z Bogiem i choćby mimo Boga"). Konrad opisuje swą wizję - mała improwizacja. Zdaje mu się, iż jest orłem, leci nad krajem, próbując ujrzeć losy narodu, widok jednak prze-słania kruk. Orzeł podejmuje walkę, chwilowo zwycięża, wprowadza zamęt do umysłu Konra-da. Więźniowie rozchodzą się do swych cel. W "Wielkiej Improwizacji" Konrad prowadzi monolog na temat samotności artysty i wła-snej poezji. Uważa się za równego Bogu; wypowiada: "Daj mi rząd dusz". Buntuje się prze-ciwko obojętności: "Kłamca, kto Ciebie nazwał miłością, ty jesteś tylko mądrością". Konrad utożsamia się z ojczyzną: "Nazywam się Milion - bo za miliony, kocham i cierpię katusze". Apogeum uniesienia wyrażają słowa: "Tyś nie ojcem świata, ale... carem". Poeta pada ze-mdlony. Scena III to rozgrzeszenie Konrada przez ks. Piotra. Konrad odzyskuje przytomność - opisuje męki więzienne Rollisona - próbuje popełnić samobójstwo. Kapłan odprawia egzorcyzmy, do modlitw dołącza się chór aniołów - szatan opuszcza umysł Konrada. Scena IV ukazuje dom pod Lwowem, gdzie Ewa składa modliwy za więźniów torturowanych przez Moskali. Scena V przedstawia wizję ks. Piotra. Dostrzega drogi wiodące zesłańców na Sybir. Jeden młodzieniec uratował się - przyszły wskrzesiciel narodu - nosi imię "czterdzieści i cztery". Dalej, pojawia się obraz męki Polaków. Na drodze krzyżowej naród dźwiga krzyż, ukuty z zaborców, z ramionami długimi na całą Europę. Francja - Piłat, Austriak i Niemiec - poją go żółcią i octem. Rosjanin przebija jego bok. Naród kona, zmartwychwstaje i w kobiecej posta-ci, biała szatą otula świat. Scena VI ukazuje sen Nowosilcowa - car nadaje mu godności; wszyscy tego zazdroszczą. Na-gle władca okazuje swoje niezadowolenie; ludzie kpią i szydzą. W scenie VII w salonie warszawskim Adolf opowiada historię o więźniu Cichowskim. Po latach tortur doznał psychozy lęku. Toczy się dyskusja czy jego dzieje mogą stać się tematem literackim. Damy hołdują liryce francuskiej. Zdrajcy uważają, iż temat byłby zbyt brutalny dla sielankowego społeczeństwa. Rozwija się kłótnia polityczna. W scenie VIII Senator omawia z Doktorem, Pelikanem i Bajkowem przesłuchanie Rollisona, który zachorował w wyniku pobicia. Przychodzi pani Rollison, prosząc o widzenie z synem lub dopuszczenie do niego księdza. Nowosilcow pozostawia matce nadzieję na uwolnienie syna. Po jej wyjściu Doktor radzi by umożliwić chłopakowi popełnienie samobójstwa. Odby-wa się przesłuchanie ks. Piotra - zostaje kilkakrotnie uderzony w twarz - przepowiada śmierć carskim urzędnikom. Następnie, odbywa się bal. Do sali dostaje się pani Rollison - przeklina Senatora, za wypchnięcie syna przez okno, z trzeciego piętra - mdleje bluźniąc Bogu. Uderze-nie pioruna zabija Doktora. Ksiądz udaje się do konającego Rollisona. Spotyka Konrada, prowadzonego na przesłuchanie. Ten ofiarowuje mu pierścień, który ma przeznaczyć na ubo-gich i msze w intencji dusz cierpiących w czyśćcu. Bernardyn przepowiada Konradowi zesła-nie. Scena IX ukazuje obrzędy dziadów. Guślarz i Kobieta z wnętrza spróchniałego dębu upatrują zjaw. Guślarz wzywa, bezskutecznie ducha kochanka Kobiety - Konrada. O świcie widzą ma-rę z krwawą raną na piersi (zadali ją "narodu nieprzyjaciele") i niewielką - na czole (w wyniku Wielkiej Improwizacji). Konrad prezentuje ideę prometeizmu. Przechodzi metamorfozę - ujawnia się w nim siła du-chowa. Konrad jest samotnikiem, wizjonerem, poetą, bluźniercą, profetą. Podobnie jak mito-logiczny Prometeusz cechuje go bunt wobec tyranii niebios. Konrad uważa, iż świat stworzo-ny przez Boga jest niedoskonały; panuje w nim zło, cierpienie. Prometeizm cechuje uczucie wyższości, indywidualizm, pycha; cierpienie, samotna walka o szczęście ludzi. Bohater jest postacią tragiczną, nie spełnia dążeń. Mickiewicz poprzez prometeizm wyraża przyczynę klę-ski powstania listopadowego. Zaprzeczeniem prometeizmu jest chrześcijańska pokora, wiara w Polskę jako naród wybra-ny, który swym cierpieniem musi odkupić grzechy własne i ludzkości. Prześladowanie mło-dzieży i ucieczka w scenie V są analogią do sytuacji Chrystusa, który uniknął śmierci z rąk Heroda. Droga krzyżowa, uśmiercenie narodu na krzyżu - symbolizują powstanie listopadowe. Zmartwychwstanie - daje Polakom nadzieje na odzyskanie wolności. Niewinność - biała szata - jest pokornym, biernym oczekiwaniem na niepodległość. Mesjanizm to tłumaczenie historii za pomocą Biblii.

Prometeizm i mesjanizm w Dziadach

Materiały

Naturalizm w teatrze - młoda polska NATURALIZM W TEATRZE - przedłużenie i wyeksponowanie cech realizmu ¨istnienie w świecie ludzkim powszechnie obowiązujących biologicznych praw natury (walka o byt i eliminowanie jednostek słabszych) ¨ukazywanie postaci zmierzających do kariery, majątku, uznania społ. bez oglądania się na wartości wyższe ¨głoszenie bezwzględnej prawdy o biologi...

Problem "programofobii" w XX-leciu . PROBLEM “PROGRAMOFOBII\" Artykuły “Programofobia\" Karola Irzykowskiego jest potępieniem bezprogramowej ideologii Skamandrytów. Ich “Słowa Wstępnego\" najważniejsze punkty programu to: • brak ugrupowań programowych w Polsce, • niestawianie programów, objawem małoduszności “... lecz dziwne jest u...

Staropolskie obyczaje w Panu Tadeuszu Temat: Bartek zwany Prusakiem jest autorem cytatu: \"Ilekroć z Prus wracam chcąc zmyć się z niemczyzny /Wpadam do Soplicowa jak w centrum polszczyzny\". Czy podzielasz ten pogląd? (rozprawka) Aby odpowiedzieć na pytanie tematu przede wszystkim trzeba zastanowić się nad trzema punktami: Jakie zwyczaje i znaki po Polsce pozostały w dworze w Sop...

Cechy dramatu i chwyty literackie w "Żeglarz" “ŻEGLARZ” J. SZANIAWSKIEGO Cechy dramatu wartka, spójna akcja bohaterzy mają charakter realistyczny logika zdarzeń, prawdopodobieństwo Chwyty literackie obecność liryzmu, ironii wprowadzenie szeregu aluzji i niedopowiedzeń tematyka utworów dotyka spraw o charakterze uniwersalnym konfrontac...

Poeci oświecenia: Immanuel Kant, Ignacy Krasicki Znakomity filozof niemiecki Immanuel Kant określił oświecenie jako \"wyjście człowieka z niepełnoletności, w którą popadł z własnej winy\", przy czym niepełnoletność rozumiał jako \"niezdolność człowieka do posługiwania się własnym rozumem\". Dlatego, dowodził, hasło oświecenia brzmi: \"Sapere aude\", co znaczy: \"miej odwagę posługiwać się wła...

Różne prądy artystyczne baroku Prądy Artystyczne: W okresie baroku wielkim centrum artystycznym stał się Rzym, do którego zjeżdżali artyści z całej Europy. Kościół katolicki przetrwał reformację protestancką i okrzepł ponownie w wyniku kontrreformacji. Twórcy we Włoszech, będąc katolikami, z przekonaniem starali się utwierdzać autorytet Kościoła poprzez zobrazowanie dla w...

"Do obywatela Johna Brown" Cypriana Norwida Do obywatela Johna Brown Wiersz ten jest kolejnym przykładem odwoływania się do po¬stawy wybitnego człowieka – tym razem skazanego na śmierć ame¬rykańskiego farmera, który zorganizował powstanie mające na celu zniesienie niewolnictwa. Do obywatela Johna Brown i John Brown to dwa utwory Cypriana Norwida skierowane przeciwko ...

Krótka biografia Erazmu z Rotterdamu 6. ERAZM Z ROTTERDAMU [Gerhard Gerhards] (1469 - 1536) Był to holenderski filolog, filozof, literat, teolog i pedagog. Był też czołowym humanistą renesansu. Piętnował nadużycia duchownych (korupcja, handel relikwiami itp.). Głosił umiłowanie wolności, prostoty i pokoju. Zabiegał o pogłębienie duchowej więzi z Jezusem Chrystusem przez modlitwę ...