Pozytywizm w Polsce

TEMAT: Pozytywizm na ziemiach polskich. W II połowie XIX wieku Polska znajduje się pod zaborami. Królestwo Polskie (Królestwo Kongresowe). W zaborze rosyjskim 1864 uwłaszczenie chłopów; 1850 - zniesiona granica celna między Królestwem a Rosją, znaczny rozwój przemysłu, jednocześnie rusyfikacja; 1862 - powstała w W-wie Szkoła Główna przemianowana na rosyjski uniwersytet, rozwijało się tylko szkolnictwo prywatne i tajne nauczanie. W W-wie powstała też kasa im. Mianowskiego (pierwszy rektor Szkoły Głównej). Na jej czele Tytus Chałubiński, instytucja ta finansowała badania naukowe, studia zagraniczne wydawnictwa. W W-wie wychodziły liczne prywatne polskie pisma. Podzieliły się na pisma „młodych”, czyli pozytywistów („Przegląd tygodniowy”, „Niwa”) oraz pisma „starych”, czyli romantyków („Kurier Warszawski”, „Gazeta Polska”). Wielkopolska. Ziemie zaboru pruskiego traktowane były jako zaplecze rolnicze przemysłowych Niemiec, stąd liczne młyny, browary, gorzelnie. Silna germanizacja; język polski zakazany; w 1886 powstaje Komisja Kolonizacyjna („wóz Drzymały”). Na Śląsku walczono o polskość, Przywódcy to np. J. Lompa, K. Miarka. Przejawem buntu był strajk uczniów we Wrześni. W 1880 powstało Towarzystwo Czytelni Ludowych, które założyło około 2000 bibliotek i istniało do 1939r. Wychodził Dziennik Poznański. Znaczącą rolę odgrywała Biblioteka Raczyńskich. Galicja. Istniała autonomia, ale ziemie zacofane gospodarczo, przeludniona wieś, dlatego liczna emigracja chłopska za ocean (USA, Brazylia). Ze względu na autonomię silne ośrodki polskiej kultury zwłaszcza Kraków i Lwów, profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wróblewski, Olszewski pierwsi w świecie skroplili tlen i azot w Krakowie od 1848r. Przez 40 lat działa Stronnictwo Stańczyków, które wydaje pismo „Czas”. Wielu polskich uczonych działa poza granicami: Ignacy Domeyko w Chile, B. Dybowski badacz Bajkału, Strzelecki badacz Australii, R. Modjeski budowniczy mostów w USA. M. Skłodowska Curie we Francji (odkrycia pierwiastków promieniotwórczych; Nobel 1903, 1910). W sztuce przyjęto założenia europejskie, dominuje zwłaszcza realizm krytyczny. Malarstwo: Jan Matejko - „Bitwa pod Grunwaldem”, „Hołd pruski”, „Stańczyk”, „Kazanie Piotra Skargi”, „Rejtan”, „Kościuszko pod Racławicami”, „Poczet królów polskich”. Artur Grottger - „Polonia”, „Lituania”, „Wojna”. J. Kossak - malarstwo historyczne „Stadnina na Podolu”. A. Gierymski - „Żydówka z pomarańczami”, „Piaskarze”, „Trumna chłopska”. M. Gierymski - „Pikieta”, „Droga w nocy”. J. Chełmoński - „Babie lato”, „Czwórka”, „Kuropatwy”. W literaturze realizm krytyczny reprezentują Orzeszkowa, Prus i Sienkiewicz. Zgodnie z zasadami naturalizmu piszą natomiast Adolf Dygasiński, np. „Zając” oraz Artur Gruszecki, np. „Krety”. W architekturze nie ma nowego stylu, dominuje eklektyzm (łączenie różnych stylów), np. pałac w Gołuchowie oraz w Kurniku.