Poetyka w "Zapomnieniu"

Poetyka Zapomnienia Utwór ma przejrzystą strukturę. Wyrazista linia wątku sięga punk¬tu kulminacyjnego w momencie przyłapania Obali na gorącym uczynku i stopniowo opada, wypełniona szczegółowymi opisami. Realistyczne ujęcie tekstu pogłębiają sceny i obrazy ukształtowane jako naturalistyczne. Taki charakter mają fragmenty dotyczące chłopa i jego zmarłego syna, eksponujące ich nędzny wygląd (elementy zmysłowe, głównie wzrokowe). Są brudni, wychudzeni. Podobnie przedstawiona została szkapa. Obala porównany do konia staje się jeszcze bardziej pozbawiony ludzkich rysów. Warunki życia doprowadziły go do stanu zezwierzęcenia. Technika naturalistyczna pogłębiła biologiczną motywację zdarzeń (np. kradzież niedojrzałego ziarna spowodowana głodem). Można tu również zaobserwować skłonność do detalicznego, drobiazgowego opisu, w którym autor ucieka się do zestawień, porównań i skojarzeń ze zwierzętami, np. Kolana miał zgięte raz na zawsze jak konik polny i na tych kolanach dziury w spodniach, nie wskutek rozdarcia powstałe, ale wytarte, okrągłe, jak od wypalenia. Patrzałem na jego nogi porosłe gnojem, czarne, z wykrzywionymi palcami, z paznokciami jak u zwierzęcia, z piętami spłaszczonymi i wypchniętymi w tył [...] (55). Żeromski chętnie ucieka się do efektów nastrojowych. Można je tu dostrzec w chwilowym, ale silnym, zmaganiu się Obali ze swoim cierpieniem, w scenie wyrzucania z gniazda wronich piskląt i bezsil¬nym ptasim bólu matki. Jest to obraz o wymowie symbolicznej. Stanowi punkt odniesienia do sytuacji w społeczeństwie polskim końca XIX w.: okrucieństwo dziedzica i chłopców, wielka znieczuli¬ca na krzywdę innych, niemożność obrony własnych pozycji przez istoty zdominowane (Obala, wrona) oraz refleksje nad znaczeniem życia i zapominania bólu, które pozwala egzystować – wbrew złu świata, mimo jego potworności. Autor ucieka się również do techniki kontrastu. Tak przedstawione są warstwy społeczne reprezentowane przez chłopa i dziedzica. Różnicuje je wygląd zewnętrzny, styl życia, codzienne problemy. Egzystencja pana wypełniona jest przyjemnościami i troską o pomnażanie dochodów oraz bezwzględnością w egzekwowaniu swoich praw (w konstrukcji tej postaci widać skrajne tendencje: radość życia i okrucieństwo), tymczasem chłop walczy o przetrwanie, głoduje, nie znajduje w nikim oparcia, nie może liczyć na pomoc ani na litość ze strony pana, jest podporządkowany i uniżony. Postaci zostały poddane również charakterystyce poprzez język. Żeromski stosuje elementy gwarowe (głównie w wypowiedziach Obali, m.in. Doprosom się łaski; Uwazom, jaśnie panie – 56) i dba o indywidualizację języka postaci, a nawet wprowadza elementy komizmu języka (np. zniekształcony francuski zwrot Bon-dziur – tzn. dzień dobry – poprawnie bon jour, w ustach gajowego Lalewicza) oraz kształtowania nastroju – poniżenie chłopa wynika również z drwiącego, ironizującego sposobu zwracania się doń przez dziedzica. Wielką rolę przypisał autor przyrodzie – ostoi trwałych zasad, niezłomnego porządku. Dzięki niej nędzna wegetacja chłopa w ogóle jest możliwa.