Naturalistyczny obraz pracy Gibałów w "Zmierzchu"

Naturalistyczny obraz pracy Gibałów Przedstawiając warunki życia bezrolnego chłopa, Żeromski stosuje naturalistyczny opis jego postaci i pracy, którą wykonuje wraz z żoną. Wydobywanie torfu jest batalią o biologiczne przetrwanie, o zażeg¬nanie widma głodu. Podobnie w przyrodzie, tak i tu, walka ta jest bezwzględna. Wbrew własnym siłom i zdrowiu oraz warunkom rodzinnym (wymagające opieki niemowlę) trzeba przez kilkanaście godzin wydobywać i wywozić ciężkie błoto i godzić się na warunki płacy dyktowane przez dziedzica. Narrator skupia uwagę na napięciu mięśni, pocie spływającym po ochlapanym błotem ciele. Zaangażowanie Gibałowej wzrasta wraz z myślą, że jej dziecko od rana pozostaje samo w domu, wyobraża sobie jego płacz, wie, że jest głodne. Naśladowała teraz szybkie i skwapli¬we jego ruchy jak małpa, narzucała błoto cztery razy szybciej – już nie mięśniami, nie z chłopską rozważną ekonomią wysiłku, ale mocą nerwów. W piersiach jej rzężało, pod powiekami migały jaskrawe kolory, mdliło w piersiach i leciały z oczu łzy gorzkie, grube, łzy bezmyślnego bólu – w ten gnój zimny i cuchnący (79). Warunki życia wielu chłopów po uwłaszczeniu urągały godności ludzkiej. Praca, którą musieli podjąć Gibałowie również była poniża¬jąca (błoto, wysiłek ponad miarę za nędzną zapłatę). Tak traktowani ludzie zbliżali się swoim wyglądem i zachowaniem do zwierząt, które mają na celu jedynie fizyczne przetrwanie. W tej sytuacji trudno mówić o uczuciach wyższych (reakcje Gibały: bicie w gniewie żony, szorstka zachęta do zintensyfikowania wysiłków jako przejaw zrozu¬mienia dla uczuć macierzyńskich Gibałowej). Kobieta dopiero o zmierzchu przypomina sobie o dziecku, ale wtedy siła jej uczuć (czy raczej przede wszystkim instynktu macierzyńskiego) przekracza chwilami strach przed brutalnością męża. Losami Gibałów rządzą prawa biologiczne. Nie przejawiają oni wyższych potrzeb, ponieważ nie została zaspokojona podstawowa – pożywienie. W walce o zdobycie środków na przetrwanie na dalszy plan odsuwa się relacje małżeńskie i rodzinne. Wyostrzają się zachowania brutalne ukazane tu z całą dosadnością słownictwa, np. Zna ona jego gniew, wie, jak on umie chwycić pod żebro, zebrać w garść skórę, trzasnąć raz, drugi, a potem cisnąć człowiekiem jak kamieniem między szuwary. Wie, jak on potrafi zedrzeć jej szmatkę z głowy, omotać sobie pięść włosami i przewlec struchlałą kobietę kawał drogi albo w zapamiętałości wyrwać z błota rydel i ciąć przez łeb bez namysłu – zabije czy nie zabije (78). Ten opis również ma związek z pracą – wszelkie próby uchylania się od niej, nawet moty¬wowane troską o małe dziecko, grożą bezwzględną karą, wymierzoną przez męża.