Motyw samobójstwa w literaturze



Samobójstwo Samobójstwo - Gest samobójczy, ode¬branie sobie życia, np. z powodów oso¬bistych (nieszczęśliwa miłość, nie uło¬żone życie prywatne), politycznych (zdrada, niezgoda na zastany porządek polityczny) lub egzystencjalnych (ból istnienia, brak idei przewodniej w życiu, niepogodzenie się z samym sobą itp.). W literaturze przedstawiane jest naj¬częściej jako: 1) gest samobójczy; 2) rozważania o istocie samobójstwa; 3) nieudana próba samobójcza. Biblia -1) Zgodnie z piątym przykaza¬niem dekalogu („Nie zabijaj") samobój¬stwo jest grzechem śmiertelnym, ponie¬waż człowiek sam sobie odbiera życie dane przez Boga. 2) Według tradycji chrześcijańskiej Judasz Iskariota, zdraj¬ca Chrystusa, oddał Sanhedrynowi trzy¬dzieści srebrników i powiesił się z roz¬paczy. Mitologia - 1) Jokasta, żona i matka Edypa, odbiera sobie życie, kiedy Tej-rezjasz wyjawia jej prawdę: przepowie¬dnia Pytii spełniła się - Jokasta po¬ślubiła własnego syna i urodziła mu czworo dzieci. 2) Zamurowana przez Kreona Antygona, odbiera sobie życie (wiesza się) i gdy władca Teb chce odwołać swój wyrok, jest już za późno. 3) Arachne^ patrz: artysta, przemiana. Sofokles „Antygona" - Na wieść o śmierci ukochanej, Hajmon, syn Kreo¬na, popełnia samobójstwo. Wkrótce po¬tem odbiera sobie życie jego matka. Homer „Iliada" - patrz: szaleństwo. Platon „Fedona" - Opis ostatnich dni Sokratesa, który (skazany na śmierć za ateizm i demoralizowanie młodzieży) odmawia przyjaciołom chcącym pomóc mu w ucieczce. Umiera po zażyciu cykuty. Odchodzi z tego świata pełen godności, przekonany o słuszności swo¬ich racji. W. Szekspir „Romeo i Julia" - Samo¬bójstwo kochanków było dziełem przy¬padku - Romeo nie dowiedział się o pla¬nie ojca Laurentego i był przekonany, że Julia nie żyje. Odebrał sobie życie, a zaraz potem zabiła się i ona. Ta tragiczna śmierć kończy waśń między rodami Kapulettich i Montekich. W. Szekspir „Otello" - patrz: szaleńst¬wo, zdrada. W. Szekspir „Hamlet" - 1) Ofelia, oszalała po stracie ojca i po odrzuceniu jej miłości przez Hamleta, ubrana w bia¬łą suknię, z wiankiem na głowie (sym¬bole dziewictwa i czystości) topi się w rzece. 2) Słynny monolog Hamleta (Być albo nie być?) to nie tylko pytanie o sens samobójstwa, ale także o to, co dzieje się po śmierci. Bohater, nie wie¬dząc, dokąd zaprowadzi go gest samo¬bójczy, rezygnuje z tego kroku (Tak to rozwaga czyni nas tchórzami...). W. Szekspir „Makbet" - Nękana wy¬rzutami sumienia lady Makbet (wciąż widzi na swych rękach krew) popełnia samobójstwo, gdy na zamek Makbeta wkraczają wojska Makdufa. Na wieść o tym jej mąż wypowiada słowa: Powin¬na była umrzeć nieco później. Czego się bylo tak spieszyć z tą wieścią? J. W. Goethe „Cierpienia młodego Wertera" - Samobójstwo Wertera było następstwem nie tylko nieszczęśliwej miłości do Lotty, lecz także choroby wieku, której uległ bohater. Werter stał się postacią kultową dla pokolenia prze¬łomu XVIII i XIX w., a powieść zapo¬czątkowała falę samobójstw wśród mło-dzieży. A. Mickiewicz „Dziady" cz. IV - Gus¬taw, jako bohater werterowski, popełnia samobójstwo z miłości do Maryli, która wybrała innego, bogatszego mężczyznę. Samobójstwo nie kończy jednak życia bohatera. Patrz: miłość silniejsza niż śmierć, zjawy - upiory - wampiry. A. Mickiewicz „Konrad Wallenrod" - Osądzony przez sąd kapturowy, skaza¬ny na śmierć, Wallenrod postanawia sam odebrać sobie życie. Z poczuciem klęski i wyrządzonego zła, bohater wy¬pija truciznę podaną mu przez Halbana. Patrz: rycerz, zdrada. A. Mickiewicz „Reduta Ordona" - Sa¬mobójczy gest Ordona (nota bene nie mający nic wspólnego z autentyczną historią tego bohatera) i wysadzenie reduty w powietrze traktowany jest jako oznaka honoru i niepoddania się wrogo¬wi. A. Mickiewicz „Dziady" cz. III-Rolli-son, uwięziony przez Nowosilcowa, na skraju załamania psychicznego odważa się popełnić samobójstwo (wspiera go przy tym myślami Konrad). Próba sa¬mobójcza - bohater rzucił się z okna swojej celi - nie powiodła się. J. Słowacki „Kordian" - 1) Pierwsze słowa I aktu (Zabil się miody...) infor¬mują o śmierci przyjaciela Kordiana. Młody bohater na wiadomość o tym zaczyna rozważać sens swego życia i rozmyśla o samobójstwie. 2) Piętnasto¬letni Kordian, stylizowany na bohatera werterowskigo i hamletycznego, podej¬muje próbę samobójczą, gdy opuszcza go ukochana kobieta. Próba ta kończy się niepowodzeniem, otwiera natomiast nowy rodział w życiu Kordiana. Patrz: podróż/wędrówka. Z. Krasiński „Nie-Boska komedia" - Hrabia Henryk, zdradzony przez swych sojuszników, rzuca się ze skały, woła¬jąc: Poezjo, bądź przeklęta! Jego samo-bójstwo jest próbą ocalenia honoru. E. Bronte „Wichrowe Wzgórza" - Ka¬tarzyna Linton, nie zrozumiana przez męża, nieszczęśliwie zakochana w Hea-thcliffie, na wieść o jego ucieczce z Iza¬belą zaczyna głodówkę, która doprowa¬dzi jej organizm do skrajnego wycień¬czenia i przyczyni się do śmierci po porodzie. G. Flaubert „Pani Bovary" - Życie ponad stan, romantyczne i nie spełnione marzenia doprowadziły Emmę Bovary do konieczności wyboru pomiędzy ży¬ciem a odpowiedzialnością za swe czy¬ny. Bohaterka wybiera samobójstwo. Umiera w strasznej agonii, po wypiciu arszeniku. L.N. Tołstoj „Anna Karenina" - Sa¬mobójstwo bohaterki to zakończenie historii tragicznej miłości do Wrońs¬kiego, lecz także następstwo sytuacji życiowej pani Karenin. Odrzucona przez arystokrację, chorobliwie zazdro¬sna o ukochanego, Anna rzuca się pod pociąg, zupełnie tak jakby miała wypeł¬nić prześladujący ją przez lata sen. B. Prus „Lalka" - 1) Zdradzony przez Izabelę Łęcką Wokulski postanawia za¬kończyć życie, rzucając się pod pociąg. Od śmierci ratuje go dróżnik Wysocki. 2) W zakończeniu powieści, kiedy snuje się domysły na temat dalszych losów Wokulskiego, pojawia się i myśl, że prawdopodobnie wysadził się w powiet¬rze w ruinach zamku w Zasławiu. H. Sienkiewicz „Krzyżacy" - Komtur ze Szczytna, puszczony wolno przez Juranda ze Spychowa, którego kiedyś oślepił i okaleczył, popełnia samobójst¬wo, nie mogąc znieść miłosierdzia oka¬zanego mu przez swą dawną ofiarę. H. Sienkiewicz „Pan Wołodyjowski" - Samobójczy gest Wołodyjowskiego - wysadzenie w powietrze twierdzy w Kamieńcu wraz z całą jej załogą -jest powtórzeniem ofiary Ordona z wiersza Mickiewicza. Podkreśla on, iż patrio¬tyzm i honor żołnierza polskiego wart jest węcej niż życie. H. Sienkiewicz „Quo vadis?" - Samo¬bójstwo Petroniusza spowodowane było przyczynami politycznymi: poeta po¬padł w niełaskę i przekonany był, że czeka go kara śmierci. Postanawia więc sam odebrać sobie życie. Obraz śmierci Petroniusza jest niezwykle spektakular¬ny: otoczony bogactwem i zbytkiem poeta umiera (podcina sobie żyły w wannie wypełnionej gorącą wodą) wraz ze swą ukochaną Eunice. H. Sienkiewicz „Rodzina Połaniec¬kich" - Młody, rokujący wielkie na¬dzieje poeta, Zawiłowski, próbuje po¬pełnić samobójstwo (strzela sobie w gło¬wę) z powodu zdrady ukochanej Linety Castelli. Nieszczęśliwego kochanka od¬naleźli przyjaciele, dzięki czemu dało się go przywrócić do życia. H. Ibsen „Dzika kaczka" - Jadwinia, chcąc udobruchać ojca i przekonać go o swej miłości do niego, postanawia poświęcić ukochaną dziką kaczkę. Pró¬ba zabicia kaczki kończy się tragicznie: dziewczyna zabija samą siebie. S. Żeromski „Ludzie bezdomni" - Są* mobójstwo inżyniera Korzeckiego jest j potwierdzeniem jego pesymistycznej J wizji życia i świata, niewiary w moż-1 liwość zmian i całkowitej bezideowości. j Korzecki po napisaniu listu pożegnał- i nego do Judyma zastrzelił się. S. Korab-Brzozowski „O, przyjdź!" -*| Wiersz jest apostrofą do kochankłf - śmierci, wezwaniem pełnym tęsknoty za tym dramatyczniejszym, że jego twór¬ca popełnił samobójstwo w wieku 25 lat. A. Gide „Symfonia pastoralna" - Ge¬nowefa, po udanej próbie przywrócenia jej wzroku, popełnia samobójstwo, nie mogąc znieść ciężaru nowego życia, rozdarta między lojalnością względem pastora a miłością do jego syna. A. Gide „Fałszerze" -Młode pokolenie fałszerzy, do cna zepsute i wypaczone, doprowadza do śmierci swego kolegi, Borysa, zmuszonego do gry w „rosyjską ruletkę". S. Undset „Krystyna, córka Lavran- sa" - Pani Aashilda i Bjorn, kochan¬kowie, a później małżonkowie przeklę¬ci, od których odsunęli się ludzie, po-stanawiają wspólnie zakończyć życie. Znaleziono ich martwych w małżeńs¬kim łożu na dworze Haugen. Najpraw¬dopodobniej otruli się. Z. Nałkowska „Granica" - Samobójst¬wo Zenona Ziembiewicza kończy jego karierę, która była odzwierciedleniem maksymy: Cel uświęca środki. Skom¬promitowany jako polityk i jako czło¬wiek, okaleczony, Ziembiewicz strzela do siebie. M. Dąbrowska „Noce i dnie" - Celina Katelba, nieszczęśliwa w małżeństwie, opuszczona przez kochanka, Janusza Ostrzeńskiego, popełnia samobójstwo, wypijając buteleczkę jodyny. A. de Saint-Exupery »Mały Książę" - Jedyną drogą powrotu na planetę Małego Księcia jest śmierć. Bohater prosi żmiję, by go ukąsiła, sprowadziła na niego śmierć, aby tym samym jego duch odszedł z Ziemi. E.M. Remarque „Łuk Triumfalny" - Doktor Ravic spotyka Joannę Madou na jednym z paryskich mostów, kiedy podjęła ona decyzję o samobójstwie. Dzięki Ravicowi i jego miłości przeżyje ona jeszcze jeden rok. A. Camus „Upadek" - Samobójstwo młodej, bezimiennej dziewczyny, która rzuciła się w odmęty Sekwany (nawią¬zanie do legendy o paryskiej topielicy), jest momentem przełomowym w życiu Jean-Baptiste'a Clemence'a. Nie po¬wstrzymał jej, nie uratował i od tej pory będzie żałował swego czynu; zostanie sędzią - pokutnikiem. Patrz: przemiana. Cz. Miłosz „Na śmierć Tadeusza Bo-rowskiego" - Według Miłosza powo¬dem samobójstwa poety była niemoż¬ność pogodzenia się z powojennymi realiami życia w Polsce, które były dlań bardziej bolesne od doświadczeń obozo¬wych. Nie odnajdując w zastanym świe¬cie ładu, bez wiary w przyszłość gaz otworzył i twarzą do ściany odwrócił się i w mroczne wieki minął. W. Słobodnik „Na śmierć Jana Lecho-nia" - Epitafium dla poety, który 8 czer¬wca 1956 roku wyskoczył z okna swego apartamentu w nowojorskim hotelu „Hudson". Lechoń, dla którego czas dzisiejszy był (...) obcy i daleki, który cały został w przeszłości i któremu wszystko było ostatnie na świecie, nie odnalazł się w powojennym świecie. Tragiczna wydaje się tu konkluzja Sło-bodnika: ...Bliskie tylko okno otworzone na rozpacz i śmierć samotną. M. Hłasko „Pętla" - Fabuła opowiada¬nia koncentruje się wokół myśli i dzia¬łań bohatera, który nosi się z zamiarem popełnienia samobójstwa. Jeden dzień z jego kalendarza to nieustająca, obse-syjna myśl o odebraniu sobie życia, która kończy się wykonaniem tego za¬miaru. H. Krall „Zdążyć przed Panem Bo¬giem" - W czasie powstania w getcie jego dowódca, Mordechaj Anielewicz wraz z grupą ludzi popełnił zbiorowe samobójstwo w bunkrze na Miłej. Opo¬wiadając o tym fakcie, Edelman jedno¬cześnie odheroizowuje postać Aniele-wicza, dodając, że były z nimi prostytu¬tki (bo w getcie nie powinni być tylko męczennicy i Joanny d'Arc). Komen¬tując ten fakt, Edelman dodaje, że w tej sytuacji nie mieli prawa traktować swo¬jej śmierci jak sprawę prywatną. K. Kesey „Lot nad kukułczym gniaz¬dem" - Jeden z pacjentów kliniki psy¬chiatrycznej, Billy, zakosztowawszy wolności, po nocy spędzonej z prostytu¬tką, popełnia samobójstwo, nie chcąc wracać do koszmaru szpitalnego życia. A. Szczypiorski „Początek" - Samo¬bójczym gestem Henryczka Fichtelbau-ma jest powrót do warszawskiego getta, w którym czeka go albo natychmias¬towa śmierć, albo wywózka do obozu. T. Konwicki „Kronika wypadków mi¬łosnych" - Para młodych, zakochanych w sobie bohaterów popełnia samobójst¬wo w obliczu nieuchronnej rozłąki (nie¬równość społeczna, wybuch wojny i koniec świata młodości). Oboje bohaterów udało się odratować. T. Konwicki „Mała apokalipsa" - patrz: apokalipsa. U. Eco „Imię róży" - Mnich Adelmus, uwiedziony przez Berengara, nie mogąc pogodzić się ze swym grzechem, popeł¬nia samobójstwo, rzucając się z okna bibliotecznej wieży. N.H. Kleinbaum „Stowarzyszenie umarłych poetów" - Neil Perry, uczeń Akademii Weltona, utalentowany mło¬dy człowiek marzący o zawodzie aktora, odbiera sobie życie po przedstawieniu „Snu nocy letniej", w którym grał Puka. W odróżnieniu od postaci ze sztuki Szekspira nie jest wolny i radosny, ale ograniczany przez swego ojca, który chce umieścić go w szkole wojskowej. Przekonany o bezsensie dalszego życia, Neil popełnia samobójstwo, ubrany w teatralny strój Puka. Patrz: ojciec, syn. M. Ondaatje „Angielski pacjent" -1) Madox odbiera sobie życie (zastrzelił się w kościele) na wieść o zdradzie Almasy'ego, swojego najlepszego przy¬jaciela. Popełnił samobójstwo, gdyż czuł się współwinny ujawnieniu map pustyni Niemcom. 2) Almasy, nie mo¬gąc dłużej znieść bólu, prosi Hanę, by wstrzyknęła mu zwielokrotnioną dawkę morfiny. Umiera z ręką wspartą na ukochanych „Dziejach" Herodota. * „Samobójstwo to doniosły eksperyment o nieujawnionym rezultacie". (S. Kisielewski) * „Jeśli ktoś nie popełnia samobójstwa, nie znaczy to, że wybrał życie. On tylko nie potrafi się zabić". (A. Ryunosuke) * „Kto jest na tyle słaby, że myśli o samobójstwie, jest za słaby, aby je popełnić". (C. Pavese) * „Nie chodzi tu więc o to, czy ktoś jest słaby, czy silny, tylko - czy może przetrwać miarę swojego cierpienia, moralnego czy fizycznego, i uważam za rzecz równie dziwna mówić, że tchó-rzem jest człowiek, który sobie odbiera życie, jak byłoby niewłaściwe nazwać tchórzem tego, który umiera na złoś¬liwą febrę". (J. Goethe) * „Jest w samobójstwie coś okropnego, że powinno sieje potępić, a potępiając, ma się takie wrażenie, jakby się nie miało żadnego współczucia dla nieszczęścia". (H. Sienkiewicz) * „Na samobójstwo jedynym lekarstwem jest dobroć. Ciężaru życia zbyt często nie może udźwignąć serce człowieka, które się czuje tak strasznie samotne na świecie". (M. Grossek-Korycka) * „Dopóki się jest młodym, wszystko może być przyczyną pragnienia śmierci własnej". (H. Bereza)

Motyw samobójstwa w literaturze

Materiały

"Lament" Różewicza - krótki opis „Lament\" usprawiedliwia się, zwraca się ze swoim wyznaniem, z prośbą o wysłuchanie, spowiedź w formie lamentacji czuje się winny, jest narzędziem ślepym jak miecz w dłoni kata, jest winny o tyle, o ile dał się wykorzystać, zamordował człowieka (w sensie fizycznycm lub psychicznym - w sobie, odczłowieczyć) zwraca się do: ojca (reprez...

Charakterystyka inteligencji i chłopów w "Weselu" Inteligencja Niezdolni do czynu. Pomimo ataku chłopów na szlachtę, bawią się razem z nimi, chwilowo zapomnieli o tym wydarzeniu. Przeklinają przeszłość, ale nic nie robią. Żałują tego co było lecz nic nie robią by to zmienić. Uważają, że poprzez przeszłość są niewolnikami. Brak aktywności działania. Dziennikarz wspomina dzwon Zy...

Przemiany wsi w "Chłopach" 10. Przemiany obyczajowe i społeczne wsi w \"Chłopach\" W. Reymonta. Przemiany zachodzące wewnątrz społeczeństwa wiejskiego to: - wzrost świadomości społecznej; - wzrost świadomości narodowej; - pojawienie się myśli o emigracji zarobkowej. Prawa moralne gromady: - podstawową wartością dla chłopa jest ziemia; - potrzeba przywódcy w gromadzie; - ...

Tarcza Achillesa w "Iliadzie" Tarcza Achillesa Podręcznik literatury dla klasy pierwszej szkoły średniej8 zawiera trzy fragmenty z „Iliady”: Inwokację, opis przygotowywania tarczy Achillesa z pieśni (księgi) XVIII oraz relację z pojedynku pomiędzy Achillesem i Hektorem z pieśni XXII. Funkcję inwokacji w strukturze eposu już wyjaśnialiśmy – sprowadza s...

Skamander - grupa poetycka Była to grupa poetycka istniejąca od roku 1918 stanowiła zbiór silnych indywidualności poetyckich, złączonych wspólnotą myślenia poetyckiego i przyjaźnią. Ich programem była \"bezprogramowość\". W skład tej grupy wchodzili: Julian Tuwim, Jan Lechoń, Antoni Słonimski, Jarosław Iwaszkiewicz, Kazimierz Wierzyński oraz sympatyzująca ze Skamandrem Ma...

Duchowość baroku Duchowość barokowa: -epoka powstała w wyniku odnowy życia religijnego po zakończeniu soboru trydenckiego, z drugiej strony nastąpił kryzys świadomości religijnej, -rozwój nauki i filozofii, subiektywizm, sceptycyzm, relatywistyczna krytyka świata, pojęcie nieskończoności świata, -konflikt pomiędzy naukowym widzeniem świata a reli...

Rośliny bulwiaste: bataty, jam, tar • BATATY: pochodzą z Ameryki Środkowej, są one roślinami alimentacyjnymi, wykorzystywane także do produkcji krochmalu i spirytusu, ich bulwy bogate są w skrobię i cukier, występują w całej strefie międzyzwrotnikowej. Uprawa: - Azja (90% światowych zbiorów), w tym Chiny 85%, Indie. Producenci: - Chiny, Uganda, Indonezj...

Azja centralna - opis .) AZJA CENTRALNA (ŚRODKOWA) – obejmuje pogórze kazaskie, po Góry płd. Syberi, sięga po Himalaje, Karakorum, Wyżynę Irańską , do Morza Kaspijskiego. Ukształtowanie powierzchni jest bardzo osobliwe . Dominują wyżyny i kotliny. Pochodzenie tych form jest tektoniczne. Występują tu obszary bezodpływowe – ważna cecha!!! Panuje tu klima...