Motyw rycerza w literaturze



Rycerz Rycerstwo-Jako stan ukształtowało się w epoce średniowiecza. Była to elitarna warstwa społeczeństwa feudalnego, któ¬ra wytworzyła swoisty styl życia, etykę i ceremoniał. Mianem rycerza możemy jednak określić wcześniejszych bohate¬rów literackich, odznaczających się: od-wagą, honorem, lojalnością, poświęce¬niem dla sprawy (i dla władcy), stawia¬jących wyżej nad życie walkę o wy¬znawane ideały. Homer „Iliada" - 1) Achilles, król Myrmidonów, główny bohater i central¬na postać eposu, uznawany był za proto¬typ starogreckiej koncepcji męskiej od¬wagi i urody. Był to człowiek, który nad długie i gnuśne życie przedkładał życie krótkie, ale pełne chwały. Jako natura popędliwa, dumna i namiętna, Achilles w przystępie pasji nie ma szacunku nawet dla bogów. Oburzenie wywołuje scena, w której wlecze ciało Hektora, przywiązane do swego rydwanu. Cecha¬mi pozytywnymi bohatera są także: po¬garda dla kłamstwa, niezłomna przyjaźń dla Patroklesa i poszanowanie dla ob-rzędów religijnych. 2) Ajaks (właśc. Ajas), zwany Wielkim, to najdzielniej¬szy po Achillesie bohater wojny trojańs¬kiej. To on wydarł z rąk Trojan ciało Achillesa, by następnie przegrać walkę o jego zbroję (pojedynek z Odysem) (patrz też: szaleństwo). 3) Hektor, syn Priama i Hekaby, jest najdzielniejszym wojownikiem wśród Trojan, a zarazem największym postrachem Greków. Gdy zabija w pojedynku Patroklesa, Achilles wyzywa go do walki wręcz. W pojedyn-ku tym Hektor ginie, a Achilles profanu¬je jego ciało. Legendy arturiańskie - Opowieści o królu Arturze i jego rycerzach początkowo koncentrowały się na osobie wład¬cy, by potem skupić się także na innych postaciach. Niezwykle ważna jest tu idea Okrągłego Stołu, który zakończył spory rycerzy o pierwszeństwo. Główną postacią jest Lancelot, rycerz bez skazy, który pokonał Czarnego Rycerza, stał się ulubieńcem króla, by potem zako¬chać się w królowej Ginewrze i zdradzić swojego suzerena. Inni rycerze to: Gala-had - wzór czystości i obyczaju: Gared - rycerz o wielkich rękach; Mordred - zdrajca; Kay - samochwał, Tristan i król Marek. „Pieśń o Rolandzie" - Jeden z najsłyn¬niejszych eposów rycerskich epoki śred¬niowiecza opowiada o losach hrabiego Rolanda, paladyna króla Karola Wiel¬kiego. Roland to nie tylko dzielny rycerz i lojalny poddany, lecz także obrońca wiary chrześcijańskiej. Honor nie po¬zwala mu wezwać pomocy, gdy napadł go oddział Saracenów. Zgodnie z kode-ksem rycerskim zachowanie godności było ważniejsze od obrony życia, dlate¬go też bohater naraża na śmierć nie tylko siebie, ale i cały swój oddział. Patrz: śmierć (bohaterów literackich). „Pieśń o Nibelungach" - Ten epos germański, napisany ok. 1200 roku, oparty jest na sagach skandynawskich. Główny bohater to Zygfryd (germański odpowiednik rycerza średniowieczne¬go), który dysponuje nie tylko niezwyk¬łą siłą, ale i czarodziejską mocą (np. staje się niewidzialny). Podobnie jak Achilles, jest uodporniony na rany. Je¬mu to udaje się zdobyć skarb Nibelun-gów (narodu karłów). Ch. de Troyes „Perceval" - Perceval (Parsifal) był jednym z bohaterów opo¬wieści o św. Graalu, a także legend arturiańskich. Według legend odnalazł on zamek króla Rybaka, w którym znajdował się Graal (kielich, w który Józef z Arymatei zebrał krew Chrystusa, a jed¬nocześnie naczynie używane podczas Ostatniej Wieczerzy). J. Bedier (oprać.) „Dzieje Tristana i Izoldy" - Tristan, poddany i siost¬rzeniec króla Marka, został wysłany do Irlandii po narzeczoną króla, Izoldę Zło¬towłosą. W drodze powrotnej do kraju oboje wypijają czarodziejski napój, któ¬ry jest źródłem i przyczyną ich miłości. Dylemat moralny Tristana (rycerza - kochanka) polega na tym, że musi on wybrać pomiędzy wiernością władcy a miłością do jego żony. Po nocy spę¬dzonej z ukochaną (słynna próba mie¬cza) decyduje się opuścić dwór króla i udać się na wygnanie do Bretanii. W opowieści o losach Tristana wyeks¬ponowane zostały jego prawość, odwa¬ga, niezłomność, a także przywiązanie do władcy i ukochanej kobiety. M. Cervantes „Przemyślny szlachcic Don Kichote z La Manczy" - Don Kichote (inaczej Don Kiszot), pod wpły¬wem przeczytanych romansów średnio¬wiecznych, wyrusza wraz ze swym giermkiem, Sancho Pansą, w podróż, by naprawić świat. W wyobraźni bohatera najzwyklejsze rzeczy przybierają formę niezwykłą i groźną (np. walka z wiat¬rakami, w których rycerz widział przera¬żające olbrzymy). Dla potomnych Don Kichote (zwany „Błędnym rycerzem" lub „Rycerzem smętnego oblicza") stał się nie tylko mitem, ale także symbolem ludzi nie zrozumianych przez współ¬czesność, szlachetnych i honorowych idealistów, których kodeks życiowy jest wyśmiewany przez innych. Patrz: po¬dróż/wędrówka. „Legenda o śpiących rycerzach" - Rozpowszechnione w Europie Zachod¬niej podanie opowiada o królu i rycerzach śpiących w jaskiniach górskich lub podziemiach zamkowych. Mają się oni obudzić w odpowiednim momencie, by walczyć o wiarę, wolność i niezawis¬łość. W. Szekspir „Makbet" - Tytułowy bo¬hater dramatu, początkowo tan Glamis i tan Kawdoru, honorowy rycerz i lojal¬ny wasal króla Duncana, pod wpływem przepowiedni wiedźm staje się człowie¬kiem żądnym władzy, który uzurpuje sobie koronę, zabijając prawowitego władcę. Postępowanie Makbeta jest od tej pory nie tylko zaprzeczeniem ideału władcy, ale i zasad etycznych wyznawa¬nych przez średniowieczne rycerstwo. P. Corneille „Cyd" - Tytułowy bohater tragedii, właśc. Rodrigo Ruy Diaz de Bivar, to autentyczna postać historycz-na, słynny z męstwa zdobywca Walen¬cji. W sztuce Corneille'a konflikt boha¬tera rozgrywa się pomiędzy miłością do Chimeny a obowiązkiem zmycia hańby swego rodu. Ojciec Chimeny spolicz-kował Don Diega, ojca Roderyka, za co należy wymierzyć mu karę. W konflik¬cie tym sprawy honoru wezmą górę nad sprawami uczucia do kobiety. W. Potocki „Transakcja wojny cho-cimskiej" - Hetman Chodkiewicz zo¬stał ukazany tutaj nie tylko jako wzór rycerza - sarmaty, ale także jako pat¬riota i doskonały wódz. Wygłaszając słynną mowę do żołnierzy, Chodkie¬wicz odwołuje się do tradycji oręża polskiego, widząc w dawnych wojow¬nikach wzór do naśladowania. Przypo¬mnienie faktów historycznych, jak i wiara w moc rycerstwa polskiego, mają podnieść na duchu i zagrzewać do boju ruszających do walki. Sam hetman umiera, śmiertelnie raniony w bitwie. Patrz też: wojna. F. Schiller „Rękawiczka" - Temat bal¬lady podsunęła Schillerowi anegdota z początku XVI w. o rycerzu de Lovges. Bohaterem lirycznym wiersza jest ry¬cerz Emrod, który przyjmuje wyzwanie nadobnej Marty i schodzi po rękawiczkę rzuconą przez nią między lwy i lampar¬ty. Zaskakujące jest zakończenie bal¬lady: Emrod śmiało rękawiczką bierze, zanosi ją kapryśnej damie, mówiąc jed¬nocześnie: Pani, twych wdzięków nie trzeba mi wcale. Tym samym łamie on obowiązujące wówczas konwenanse. A. Mickiewicz „Grażyna" - Bohaterką utworu jest żona Litawora, księcia Lit¬wy, która wbrew swemu mężowi decy¬duje się walczyć z Krzyżakami w prze¬braniu Czarnego Rycerza. Ginie zabita w bitwie. Dowiodła swego przywiąza¬nia do Litwy, poczucia patriotyzmu i ho¬noru. A. Mickiewicz „Konrad Wallenrod" - Konflikt wewnętrzny bohatera roz¬grywa się pomiędzy dwiema wartoś¬ciami: honorem i ojczyzną. Dla urato¬wania Litwy musi walczyć podstępem (jak lis), rezygnując z zasad honorowej walki wręcz. Konrad jako Wielki Mistrz doprowadza do klęski Zakonu; wygry¬wa jako patriota, równocześnie prze¬grywa jako rycerz (... jak Samson jed¬nym wstrząśnieniem kolumny zburzyć gmach caty i runąć pod gmachem). Postępowanie Wallenroda stało się wskazówką dla młodego pokolenia Po¬laków, a jeden z powstańców listopado¬wych stwierdził, że Stówo stalo się ciałem, a Konrad Wallenrod - Belwede¬rem, przyrównując tym samym marsz podchorążych na Belweder do czynu bohatera Mickiewicza. A. Mickiewicz „Śmierć pułkownika" - Bohaterka wiersza, Emilia Plater, przedstawiona została tutaj niczym średniowieczna dziewica-bohater, Joanna D'Arc. Mickiewicz opisuje moment śmierci Emilii Plater, stylizowany na opis śmierci rycerza. Umiera ona w oto¬czeniu swoich żołnierzy, żegnając się z nimi, a także z ukochanym koniem. O świcie, kiedy słychać już nadciągają¬ce wojska Moskali, Emilia zostaje sama. Mickiewicz uczynił z niej symbol ko¬biety polskiej, która oddała swe życie za ojczyznę. J. Słowacki „Balladyna" - Kirkor, mąż Balladyny, to typowy rycerz średnio¬wieczny pragnący sprawiedliwości i przywrócenia na tron prawowitego władcy, Popielą III. Ginie w bitwie przeciwko wojskom Balladyny, która walczyć będzie o koronę i władzę. Z. Krasiński „Nie-Boska komedia" - Hrabia Henryk jest ostatnim obrońcą Okopów Świętej Trójcy, stojącym na straży tradycji i dawnych zasad rycers-kich. Jako jedyny nie poddaje się re¬wolucjonistom i broni wyznawanych idei, jakkolwiek skazane są one na za¬gładę. Wybierając pomiędzy życiem a honorem, popełnia samobójstwo, rzu¬cając się w przepaść. A. Dumas „Trzej muszkieterowie" - Atos (właśc. hrabia de La Fere) to postać wzorowana na Homerowskim Achille¬sie, a jednocześnie nawiązująca do bo-hatera byronicznego (szlachetny zbrod¬niarz, skrzywdzony krzywdziciel). Broni zasad rycerskich, wiary katolickiej, po-nad wszystko stawia honor i lojalność wobec panującego. Kryje w sobie jed¬nak mroczną tajemnicę (zabił żonę, na-piętnowaną zbrodniarkę), która nie po¬zwala mu normalnie żyć i prowadzi do załamania psychicznego. A. Dumas „Kawaler de Maison-Rou- ge" - Tytułowy bohater powieści, do końca oddany monarchii burbońskiej, na wzór Lancelota i Tristana zakochany w swej królowej (Marii Antoninie), pró¬buje uratować ją przed śmiercią na gilotynie. Zabiegi kawalera kończą się niepowodzeniem, a on sam umiera w tym samym dniu, co Maria Antonina. H. Sienkiewicz „Krzyżacy" - Jurand ze Spychowa, któremu Krzyżacy zabili żonę i porwali jedyną córkę, wyrusza do Szczytna, by odzyskać ukochane dziec¬ko. Przetrzymywany na mrozie, okru¬tnie okaleczony i oślepiony, Jurand nie odzyskał nigdy Danuśki. Jego szlachet¬ność i wielkie serce widać doskonale w scenie, gdy darowuje życie jednemu ze swych oprawców - Zygfrydowi de Lowe. H. Sienkiewicz „Trylogia" - 1) Jerzy Michał Wołodyjowski jest bohaterem wszystkich trzech części „Trylogii". Na¬zwany został Małym Rycerzem albo pierwszą szablą Rzeczpospolitej. Zdecy¬dowaną większość swojego życia po¬święcił walce o ojczyznę. Jest uosobie¬niem prawości, honoru i patriotyzmu, a jednocześnie uznać go można za wier¬nego przyjaciela i doskonałego żołnie¬rza. Ginie tragicznie, broniąc twierdzy w Kamieńcu. 2) Jan Skrzetuski, jeden z pułkowników w „Potopie", dowódca oddziałów Jeremiego Wiśniowieckiego w „Ogniem i mieczem", ponad miłość do Heleny Kurcewiczówny przedkłada przywiązanie do ojczyzny, dla której gotów jest poświęcić życie. Ten dosko¬nały dowódca i fechmistrz brał udział w walkach z Chmielnickim i w wojnie ze Szwedami. 3) Longinus Podbipięta, postać stylizowana na Don Kichota, to ostatni potomek rodu, który ślubował czystość, póki nie zetnie jednym zama¬chem głów trzech pohańców. Ślubu dopełnił przy oblężeniu Zbaraża. Zginął wkrótce potem, przebity strzałami łucz¬ników tatarskich. 4) Andrzej Kmicic (vel Babinicz), główny bohater „Poto¬pu", ze szlachcica kierującego się pry¬watą stał się gorącym patriotą. Przy¬czyną tej przemiany była miłość do Oleńki Billewiczówny. Postać ta łączy w sobie cechy rycerza zachodnioeuro¬pejskiego (Bóg - Honor - Ojczyzna!) oraz typowego S armaty, (gorąca krew, ogromna uczuciowość, a jednocześnie ksenofobia i nietolerancja religijna). Kmicicowi przypisuje Sienkiewicz wy¬sadzenie kolubryny (największego dzia¬ła szwedzkiego), odparcie ataku Szwe¬dów na Jasną Górę, a także sukcesy w wojnie podjazdowej. Służba ojczyź¬nie pomogła mu zrehabilitować się za dawne czyny. B. Stoker „Dracula" - Prototypem bohatera była postać historycznego wła¬dcy Mołdawii, Transylwanii i Wołosz-czyzny, hospodara Ylada IV, znanego ze swego okrucieństwa i bezlitosnych rzą¬dów. W powieści Stokera przedstawio¬ny został jako książę rumuński, wierny obrońca wiary chrześcijańskiej, który na skutek zrządzenia,tósu. (w czasie jednej z wypraw zamordowano jego ukochaną żonę) zaprzysiągł Bogu zemstę i stał się nosferatu. Patrz: zjawy - upiory - wam¬piry. S. Wyspiański „Wesele" - Jedną z osób dramatu jest Rycerz (p^rwowzorem je¬go był Zawisza Czarny), który ukazuje się Poecie. Rycerz ma symbolizować męstwo, odwagę i tradycję. Namawia on Poetę, by ten tworzył poezję pokrzepia¬jącą naród, by odszedł od nastrojów dekadenckich. Gdy jednak odsłania przyłbicę, Poeta widzi pustkę i nicość. S. Undset „Krystyna, córka Lavran- sa" - Erlend, syn Mikołaja, od dziecka wychowywany na królewskim dworze i przysposabiany do rycerskiego rzemio-sła, zaprzepaszcza swoją „karierę". Na wiązuje romans z żoną swojego dzier¬żawcy, Eliną, za co zostaje wygnany z kraju. Miłość do Krystyny i małżeńst¬wo z nią na krótko rehabilitują Erlenda. Za udział w spisku politycznym ukarany został konfiskatą dóbr i degradacją do roli kmiecia. K.K. Baczyński „Rycerz" - Bohater i podmiot liryczny wiersza to rycerz gór zapomnianych, zawsze senny, który wę-druje przez świat XX wieku. W świecie tym nie odnajduje dawnej tradycji, idea¬łów. Miecz w obronie słabych zardze¬wiał, a jednak on sam wierzy w jego skuteczność. Ten ostatni z ocalałych rycerzy, Boga zamyślenie, wierzy w zmartwychwstałe cialo (powrót daw¬nych wartości). J. Andrzejewski „Bramy raju" - Lud¬wik z Yendortie, były krzyżowiec i jeden z łupieżców Konstantynopola, to anty¬teza rycerza średniowiecznego. Nie wal¬czy o grób Chrystusa, ale plądruje Bi¬zancjum; zabija rodziców Aleksego, je¬go usynowia, a potem czyni swoim kochankiem. Chcąc odkupić dawne wi¬ny, zrealizować swe pragnienia, nama¬wia on Jakuba, by ten zebrał okoliczne dzieci i wyruszył do Jerozolimy odebrać grób Chrystusa z rąk Turków. Jest in¬spiratorem wyprawy, która przyczyni się do śmierci tysięcy dzieci (krucjata bez niego, spoczywającego w ciężkiej trumnie, ale z jego pragnień zrodzona). Patrz: krucjata. Literatura fantasy - Bohaterowie po¬wieści fantasy to przeniesieni w baśnio-wo-futurystyczną rzeczywistość śred-niowieczni rycerze, którzy walczą w obronie słabych i uciśnionych. Ich bronią jest miecz, często obdarzony magiczną mocą. Przestrzegają kodeksu honorowego, nakazującego im walkę twarzą w twarz z przeciwnikiem. F. Herbert „Diuna" - Gurney Halleck jest postacią wzorowaną na bohaterach średniowiecznych romansów rycers¬kich. Znakomity w walce, jednocześnie doskonale potrafi znaleźć się w kom¬natach pałacu Atrydów. Słynie z perfek¬cyjnego opanowania gry na balisecie, a jego pieśni znane są w całym niemal Imperium. To on będzie jednym z nau¬czycieli młodego Paula Atrydy, jego będzie prosiła lady Jessika, by swoją grą i śpiewem rozproszył jej niepokoje. * Rycerz bez skazy i zmazy - rycerz bez uszczerbku na honorze. * Rycerz bez trwogi i zmazy -rycerz odważny i honorowy. * Błędny rycerz - rycerz średniowieczny, wędrujący w poszukiwaniu niezwykłych przygód, broniący uciśnionych, walczą¬cy ku czci damy swego serca. * „Rycerskie rzemiosło Przed wszystkim rej wiedzie, Bo wszędzie ten pierwszy, Kto w boju na przedzie. (...) To rozkosz, to rozkosz jedyna, Rycerska przyczyna, Rycerski to tan, Co rycerz to pan". (J. Kościelski) * „Posąg twój będzie lud otaczał mnogi, Ten napis twarde zachowają głazy: Tu leży rycerz, co walczył bez trwogi I żył bez skazy". (J.U. Niemcewicz) * „Bo dziś jakże rodowe cechy się zatarły! Potomkowie olbrzymów, wy jesteście kały, Głową i sercem gnomy! Wnukowie rycerzy! Powiedzcie, w co z was który, oprócz w tytuł wierzy". (K. Zalewski)

Motyw rycerza w literaturze

Materiały

Opracowanie "Zdążyć przed Panem Bogiem" Zdążyć przed Panem Bogiem Hanna Krall - jest współczesną polską reportażystką. Krytyka ocenia jej twórczość bardzo wysoko jest laureatką wielu nagród zarówno polskich jak i zagranicznych. Jest z pochodzenia Żydówką. Jej reportaż „Zdążyć..” opisuje wydarzenia rozgrywające się na dwóch płaszczyznach czasowych. Bohaterem utworu jest M...

"Burza" Adama Mickiewicza Burza Wśród utworów składających się na cykl Sonety krymskie można wyróżnić trzy opisujące morze: Cisza morska, Żegluga oraz Burza. Ostatni tekst tego tryptyku przedstawia sytuację na statku podczas sztormu. Nieokiełznany żywioł miota okrętem i znajdującymi się na nim podróżnymi jak zabawką. Kontrast sił przyrody i istoty ludzkiej przygląd...

Kompensata towarowa - metoda finansowania banku zagranicznego Kompensata towarowa. Strony transakcji barterowej występują zarówno w charakterze importera i eksportera. Faktyczne zamknięcie transakcji ma miejsce na rynku lokalnym, gdzie sprzedawane są importowane towary. Często wykorzystywana metoda handlu pomiędzy krajów o słabo rozwiniętym systemie bankowym, przy ograniczonej wymienialności waluty kr...

Egzystencjalizm w literaturze Poglądy zbliżone do filozofii egzystencjalizmu odnajdujemy już w utworach literackich i wypowiedziach filozoficznych, które pojawiły się w epokach wcześniejszych (m.in. w „Trenach” Jana Kochanowskiego, w „Myślach” Blaise’a Pascala, w „Kandydzie” Woltera, w poezji modernistycznej, w wierszach Bolesława Le...

Twórcy włoskiej literatury - renesans (Wybitni twórcy literatury włoskiej doby renesansu.) Dante Aligieri (1265 - 1321) - prekursor renesansu europejskiego. Pochodził z Florencji. Stworzył \"Boską Komedię\" ( utwór napisany \"lingua vulgaris\" czyli językiem narodowym włoskim ) oraz cykl \"Sonetów do Beatrycze\". Tytuł pierwszego utworu początkowo brzmiał \"Komedia\". Dopiero pot...

Polskie realia w "Odprawie posłów greckich' Realia polskie w \"Odprawie posłów greckich\". Problem obronności państwa. Tragedia kończy się satyryczną uwagą Antenora, że corocznie sejm radzi o środkach obronnych, a nigdy nie radzi o wojnie; stokroć byłoby lepiej, gdyby się wroga zaatakowało wprzód, zanim on w granice kraju wpadnie. Wkładając w usta Antenora satyryczne uwagi o czynnych ...

II wojna światowa w opraciu o utwory Nałkowskiej i Borowskiego Druga wojna światowa jest bez wątpienia najgorszym wydarzeniem, w którym przyszło brać udział mieszkańcom Europy w kończącym się już dwudziestym wieku. Krwawym walkom na froncie towarzyszyło także istnienie obozów koncentracyjnych, w których ginęły miliony niewinnych ofiar. W naszej świadomości ukształtował się obraz bezwzględnej winy uczestni...

Tadeusz Różewicz - życie i twórczość Informacje biograficzne Tadeusz Różewicz należy do tzw. pokolenia Kolumbów. Urodził się w 1921 r. w Radomsku1 i wraz z wybuchem II wojny światowej przekroczył próg dorosłości. Jest autorem wierszy, opowiadań i dramatów, które ukazują sytuację i kondycję moralną współczesnego człowieka, uwikłanego w pamięć o wojnie, skazanego na przeżywan...