Motyw miłości do ojczyzny w literaturze



Miłość do ojczyzny ___ Miłość do ojczyzny - Głębokie przy¬wiązanie do kraju rodzinnego, gotowość poświęcenia się dla niego, patriotyzm. Tyrtajos (Tyrteusz) „Rzecz to pięk¬na" - On pierwszy wezwał do obrony ojczyzny w imię miłości do niej i obo-wiązku obywatelskiego, a nie - jak Homer - w imię cnót rycerskich. We¬dług starożytnej legendy, gdy Spartanie w czasie drugiej wojny meseńskiej za¬biegali u Ateńczyków o pomoc wojs¬kową, ci posłuszni orzeczeniu wyroczni, posłali im kulawego nauczyciela, elegij-nego poetę, Tyrteusza, który tak skute¬cznie zagrzewał ich do walki, że nie¬przyjaciel został pokonany. Na całe wie¬ki określił on wzorzec śmierci bohaters¬kiej: rzecz to piękna zaprawdę, gdy krocząc w pierwszym szeregu, ginie człowiek odważny walcząc w obronie ojczyzny. Tych, którzy ojczyznę opusz¬czają w potrzebie, nazywał tchórzami i niegodnymi synami. Zalecał walkę do końca: niech każdy wytrwa w rozkroku stojąc, a obie nogi niech oprze o ziemię mocno i zęby zaciśnie. Od jego imienia utworzono pojęcie tyrteizmu (poezji tyr-tejskiej). „Pieśń o Rolandzie" - Walka z Sarace-nami w obronie wiary jest obowiązkiem średniowiecznego rycerza. Łączy się ona jednocześnie z obroną ziem swego seniora przed niewiernymi. Dlatego też Roland (wzór rycerza) umierając, pa¬mięta, żeby wspomnieć jeszcze słodką Francję, w obronie której oddał życie. W postaci Rolanda realizował się ideał wierności władcy, ojczyźnie i Bogu. J. Kochanowski „Pieśni" (pieśń Y, ks. II „O spustoszeniu Podola") - Nawią¬zując do najechania i splądrowania Po¬dola przez Turków w 1575 r., Kochano¬wski apeluje do uczuć patriotycznych szlachty, wzywa do opamiętania się póki jeszcze pora. Twierdzi: późno puk¬lerza przebici macają. J. Kochanowski „Pieśni" (pieśń XII, ks. II „O cnocie") - Prawdziwa cnota miłości ojczyzny odznacza się bezin-teresownością, nie boi się ludzkiej zawi¬ści i tylko taka jest przez Boga na¬gradzana, bowiem droga do nieba stoi otworem dla tych, co służą ojczyźnie. J. Kochanowski „Pieśni" (pieśń XIX, ks. II „O dobrej sławie") - Miłość ojczyzny nie sprowadza się tylko do gotowości do walki w jej obronie. Ku pożytku dobra spólnego można służyć, wykorzystując inne talenty, w które Bóg wyposażył człowieka, np. inteligencję, dowcip, dar pięknej wymowy, siłę mi꬜ni, nieugiętość charakteru. J. Kochanowski „Odprawa posłów greckich" - Mitologiczny kostium zo¬stał tu wykorzystany do przedstawienia sytuacji Polski. Kochanowskiego napa¬wa lękiem prywata obywateli (Aleksan-der-Parys), przekupstwo (Iketaon), nie¬udolność i chwiejność władcy (Priam). Jak groźne ostrzeżenie grzmią słowa posła Ulissesa: O nierządne królestwo i zginienie bliskie, gdzie ani prawa ważą, ani sprawiedliwość ma miejsca, wszytko złotem kupić trzeba. W. Potocki „Pospolite ruszenie" - patrz: naprawa państwa. W. Potocki „Transakcja wojny chocim-skiej" - Jest to opowieść o przygotowa¬niach do bitwy z wojskami turecko--tatarskimi pod Chocimiem w 1621 r. i o samej bitwie. Odwołania do szczyt¬nej i chwalebnej tradycji sarmackiej służą obudzeniu w Polakach ducha wal¬ki. Hetman Chodkiewicz w swojej prze¬mowie świadomie prezentuje Tatarów jako niegroźnych przeciwników (mało co tam wojennych - dziady, kupce, Żydy). Odwołuje się do sarmackiego obowiązku obrony wiary, kobiet i dzieci oraz ojczyzny jako upersonifikowanej matki (matka utrapiona pod wasze się z tym wszystkim dziś kryje ramiona). W opisie bitwy widać, że płomienne słowa hetmana odniosły skutek: Polak rany zadaje, Turczyn tylko dzwoni (...), nasz gdzie tnie, tam rana; gdzie pchnie, dziura w ciele. I. Krasicki „Hymn do miłości ojczyz¬ny" - Ze względu na swoją treść i ładu¬nek emocji utwór stał się hymnem Kor¬pusu Kadetów. Miłość do ojczyzny jest tu podniesiona do rangi najwyższej cno¬ty. Prawdziwy patriota powinien być gotów na każde poświęcenie: byle cię można wspomóc, byle wspierać, nie żal żyć w nędzy, nie żal i umierać. J.U. Niemcewicz „Powrót posła" - Ugrupowanie patriotyczne reprezentuje w utworze rodzina Podkomorzego, któ¬ry uważa, że dom zawsze powinien ustępować krajowi, dlatego też Podko¬morzy tak pokierował życiem synów, aby mogli oni służyć ojczyźnie. Jest on też za wprowadzeniem reform służą¬cych wzmocnieniu państwa i dobru oj¬czyzny. F. Karpiński „Żale Sarmaty nad gro¬bem Zygmunta Augusta" - Utwór, napisany po trzecim rozbiorze, wyraża rozpacz i ból po stracie ojczyzny: oj¬czyzno moja, na końcuś upadla! Zamoż¬na kiedyś i w sławę, i w silę! Podmiot liryczny w prosty, niewyszukany sposób określa swoje uczucia, którymi są: rezy¬gnacja, smutek i przeświadczenie o bra¬ku jakiejkolwiek nadziei: składam nie¬zdatną w tej dobie szablę, wesolość, nadzieję i tę lutnię biedną. J. Wybicki „Pieśń Legionów Polskich we Włoszech" - Utwór, choć napisany także po trzecim rozbiorze, prezentuje zupełnie inne uczucia. Co prawda nie ma już państwa, ale ojczyzna istnieje w sercach Polaków (jeszcze Polska nie umarla, póki my żyjemy). Utwór wyraża wiarę w możliwość odzyskania utraco¬nej ojczyzny (co nam obca moc wydar¬ta, szablą odbijemy), przykład tego jak zwyciężać, należy brać z takich wiel¬kich postaci, jak Napoleon, Kościuszko, Czarniecki. A. Mickiewicz „Grażyna" - Średnio¬wiecze posłużyło autorowi za pretekst do pokazania ofiary złożonej na rzecz ojczyzny. Żona księcia litewskiego, Li-tawora, sprzeniewierzając się zasadzie posłuszeństwa małżeńskiego, postana¬wia stanąć do walki z Krzyżakami. Potajemnie przywdziewa zbroję męża, który przestał wierzyć w możliwość zwycięstwa. Ona walczy do końca. Na ołtarzu miłości ojczyzny składa życie. A. Mickiewicz „Konrad Wallenrod" - Tytułowy bohater, zgodnie z zasadą Machiavellego, za każdą cenę będzie ratował ojczyznę. Poświęci dla niej swój rycerski honor, spokój i zbawienie duszy, własne szczęście na ziemi z ukocha¬ną kobietą. Ponieważ nie może walczyć z wrogiem otwarcie, jedyną drogą pozo¬staje podstęp i do niego ucieka się Walter Alf (jedyna broń niewolników -podstępy). Pod średniowiecznym kos¬tiumem kryła się rada skierowana do współczesnych Mickiewiczowi, jak wal¬czyć z wrogiem stokroć silniejszym, gdy jedynym celem jest ocalenie ojczyzny. A. Mickiewicz „Sonety krymskie" - W cyklu osiemnastu utworów miłość do ojczyzny wyraża się tęsknotą za nią. Jest to uczucie, które nigdy nie opuszcza pielgrzyma odwiedzającego różne miej¬sca na Krymie. Niezależnie od tego, czy są to stepy, podróż statkiem, wędrówka nad przepaścią, kontemplacja ruin hare¬mu, czy bogactwo wrażeń nabajdarskiej równinie, zawsze i wszędzie w tej krai¬nie dostatków i krasy myśl wędrowca powraca do Litwy, którą opuścił, a pa¬mięć znanych mu i bliskich miejsc nie pozwala w pełni cieszyć się wręcz baro¬kowo bogatymi pejzażami. Dopiero właśnie tu pielgrzym w pełni mógł zrozumieć swoją samotność wobec lu¬dzi i Boga. A. Mickiewicz „Reduta Ordona" -Po¬stać porucznika Ordona jest tu wzorem walki do końca i poświęcenia życia dla ojczyzny, gdy nic już więcej zrobić nie można. W utworze Mickiewicza w sytu¬acji przeważającej przewagi wojsk ro¬syjskich (lawa błota, morze), reduta dowodzona przez Ordona nie może się utrzymać, toteż porucznik podejmuje decyzję wysadzenia prochowni, w któ¬rej sam ginie. Poeta dodaje komentarz: bo dzieło zniszczenia w dobrej sprawie jest święte jak dzieło tworzenia. W rze-czywistości Ordon nie zginął, ale kanon poezji tyrtejskiej dopuszczał tego rodza¬ju nieścisłości. A. Mickiewicz „Śmierć pułkownika" - patrz: rycerz. A. Mickiewicz „Dziady" cz. III - 1) Wątek martyrologii sprowadza się do ukazania cierpień młodych polskich spi¬skowców (Zana, Frejenda, Suzina, So-bolewskiego), przeciwko którym toczy się tajny proces i zapadają wyroki ska¬zujące na zsyłkę w głąb Rosji. Kontra-stowe pokazanie postaci, tzn. ofiary (niewinne dzieci) i ich oprawcy, służy podkreśleniu poświęcenia. 2) Miłością do ojczyzny kieruje się też Konrad, gdy buntowniczo wyzywa Boga na pojedy¬nek, zarzucając mu obojętność wobec cierpień rodaków. Konrad twierdzi: chcę ją (ojczyznę) dźwignąć, uszczꜬliwić, chcę nią cały świat zadziwić. A. Mickiewicz „Pan Tadeusz" - Utwór pisany na obczyźnie (paryskim bruku) był wyrazem tęsknoty, czego świadect¬wem są pierwsze wersy Inwokacji (ten tylko się dowie, kto cię stracił). Sop-licowo pokazane zostało jako centrum polszczyzny, gdzie się człowiek napije, nadysze Ojczyzny. Mickiewicz zwraca uwagę na ocalającą i scalającą siłę tra-dycji, która jest gwarancją przetrwania. W imię miłości ojczyzny Polacy po¬winni być zdolni do zgody i rezygnacji z egoistycznych celów. A. Mickiewicz „Księgi pielgrzymstwa polskiego" - Na kształt przypowieści biblijnej skomponowana tu została his-toria leżącej na łożu śmierci kobiety, do której zrozpaczony syn wzywa lekarzy, a ci kłócą się nad chorą na temat metod leczenia. W interpretacji przykładu Mi¬ckiewicz pisze: ci wszyscy są lekarzami, nie synami i nie kochają matki Ojczyzny. J. Słowacki „Hymn" (Bogurodzico! Dziewico!) - Nawiązanie do średnio¬wiecznej pieśni pt. „Bogurodzica" służy do umieszczenia walczących powstańców w tradycji rycerskiej. Z utworu emanuje wiara w zwycięstwo: wolności błyszczy zorza, wolności bije dzwon. Utwór powstał zaraz po wybuchu po¬wstania listopadowego, wiec był zachę¬tą do walki, która miała doprowadzić do pokonania dwugłowego orła (będziem żyć we własnej ziemi i we własnych spać mogiłach). J. Słowacki „Kulik" - Wiersz jest we¬zwaniem do powszechnego udziału w powstaniu. Metaforycznie został po¬kazany kulik Polaka, w którym do zbroj¬nej w pałasze grupy dołączają wszyscy napotkani po drodze we dworach (pan młody, syn w żałobie, oderwani od karcianego stolika szlachcice, przebie¬rańcy z balu kostiumowego). Dynami¬czne tempo wiersza (tętent kopyt końs¬kich) napawa optymizmem, skumulo¬wana energia biorących udział w naro¬dowym kuliku daje nadzieję zwycięst¬wa. J. Słowacki „Sowiński w okopach Wo¬li" - Sytuacja liryczna to rozbite polskie bataliony, potrzaskane armaty, wszystko stracone. Oparty o ołtarz w kościółku na Woli broni się samotnie generał Sowiń¬ski (starzec o drewnianej nodze). Do rosyjskich adiutantów, którzy przyszli z propozycją poddania się, mówi: choć¬by nie było na świecie jednego już nawet Polaka to ja jeszcze zginąć muszę za miłą ojczyznę moją. J. Słowacki „Kordian" - To Kordian jest tym Winkelriedem, który chce po¬święcić się dla ojczyzny. Podczas spot¬kania w podziemiach katedry ze spis¬kowcami bohater przekonuje się, że prawie wszyscy są przeciwko zabiciu cara. Prezes i ksiądz każą czekać, pod¬czas gdy Kordian jedyny ratunek dla ciemiężonej ojczyzny widzi w zgładze¬niu cara. Sam postanawia dokonać tego dzieła, wierząc że potem kraj nasz wol¬ny! Potem jasność dniowa! Polska się granicami ku morzom rozstrzela i po burzliwej nocy oddycha i żyje. J. Słowacki - „Hymn" (Smutno mi, Boże) - Refrenem są powtarzające się w wierszu słowa: smutno mi, Boże, które określają nastrój utworu. Jest on spowo¬dowany oddaleniem od kraju, świado¬mością niemożności powrotu (wiem, że mój okręt nie do kraju płynie, płynąc po świecie). J. Przyboś nazwał wymowę utworu religią smutku, bo myśl o prze¬mijaniu (nowi gdzieś ludzie w sto lat będą po mnie patrzący - marli) nakłada się na bolesną świadomość pielgrzymo¬wania, której nawet Bóg przez piękno zachodu słońca osłodzić nie jest w sta¬nie. J. Słowacki „Grób Agamemnona" -Tu miłość ojczyzny ma inny charakter: polega na mówieniu Polakom bolesnych prawd (np. pawiem narodów byłaś i pa¬pugą, a teraz jesteś służebnicą cudzą; póki ty duszę anielską będziesz więziła w czerepie rubasznym, poty kat będzie rąbał twe cielsko; jestem z kraju smut¬nego ilotów (...), gdzie zawsze po dniach nieszczęśliwych zostaje smutne pół-ry-cerzy żywych) po to, aby przestali żyć mitami i zestawiając siebie z tragiczną, ale piękną historią Grecji, zrozumieli swoje błędy i nie powtórzyli ich. C.K. Norwid „Moja piosnka (I) - Utwór napisany w Nowym Jorku daje wyraz ogromnej tęsknocie do kraju (do kraju tego, gdzie winą jest dużą po-psować gniazdo na gruszy bocianie (...) tęskno mi Panie). Kraj rodzinny jawi się w wierszu jako miejsce swojskie, dobrze znane, niezmienne, bo obowiązują tu od wieków te same zwyczaje (pilnie strze¬żone bocianie gniazda) i głęboko zako¬rzeniona w tradycji narodu wiara (sza¬cunek dla chleba). B. Prus „Lalka" - 1) Patriotyzm Wo-kulskiego jest skomplikowany. Gdy była tego potrzeba - wziął udział w po¬wstaniu styczniowym, bo w tamtym czasie wierzono, że jest to jedyna droga do odzyskania niepodległości. Za ten czyn odpokutował (nie jest to jedno¬znaczne, bo stamtąd wrócił do kraju prawie uczonym) na Syberii. Do tego momentu biografia bohatera realizuje wzorzec narodowo-martyrologiczny. Po latach zrozumiał jednak, że podstawą narodowego bytu, gwarancją jego trwa¬nia są solidne podstawy gospodarcze i takie stara się budować. Chce prowa¬dzić działalność gospodarczą wielkiego formatu, chce pomóc krajowi dźwignąć się przez pracę, bo uwolnił się od mitu narodowego i wie, że szansą dla War¬szawy nie jest bycie szańcem, na który Bóg ciska kamienie, ale nowoczesnym miastem, gdzie znajdą dla siebie miejsce i zajęcie dobrzy kupcy i chcący dla kraju pracować naukowcy. 2) Zupełnie in¬nego formatu jest patriotyzm Rzeckie-go, który wychowany w kulcie Napoleo¬na, ma za sobą burzliwą przeszłość Wiosny Ludów i nadal trwa w tym narodowym micie walki. Marzy mu się konflikt między Rosją a koalicją niemie-cko-austriacką, w którym Polacy będą mogli „wygrać" swoje sprawy. Jego szlachetne, romantyczne marzycielstwo sprowadza się do gorącej wiary w szcz꬜liwą gwiazdę Napoleona. E. Orzeszkowa „Nad Niemnem" - 1) W wielkim skupieniu i jakby „ściszo¬nym głosem" mówi się w powieści o czasie powstania i tych, którzy wzięli w nim udział. Wielką czcią otaczana jest mogiła powstańcza (patrz: retrospekc-ja). 2) Jednak dla Benedykta Korczyńs-kiego patriotyzm ma konkretny wymiar codziennej pracy, dbania o dom, troski, skąd wziąć pieniądze, aby zapłacić kontrybucje, bo dwór przejdzie w ręce Rosjan. To także jego stanowcze „nie" powiedziane bratu Dominikowi na pro¬pozycję wygodnego życia w Rosji. E. Orzeszkowa „Gloria victis" - Po¬wstańcy zostali tu uwzniośleni. Ich nie mająca szans na zwycięstwo walka z przeważającą liczbą Rosjan przypomi¬na romantyczne kreacje bohaterów („Reduta Ordona", „Sowiński w oko¬pach Woli"). Śmierć Tarłowskiego ma znamiona śmierci męczeńskiej. Ofiara ich życia nie była daremna (tytuł utworu oznacza chwała zwyciężonym), jest ona ziarnem, stanowi zaczyn przyszłej chwały narodu. H. Sienkiewicz „Potop" - Sensem całej „Trylogii" są słowa kończące „Pana Wołodyjowskiego": ku pokrzepieniu serc. Należało pokoleniu przytłoczone¬mu klęską powstania, represjami, zrezy¬gnowanemu, któremu nakazywano: „re¬alizm polityczny" i przyziemną pracę organiczną - dać wiarę i nadzieję. Toteż „Trylogia" kreuje postacie takich boha¬terów, jak Jarema Wiśniowiecki, Skrze-tuski, Podbipięta, Wołodyjowski, Czar-niecki, Kmicic. Tworzą oni wzorzec patriotycznych zachowań: gdy ojczyzna w potrzebie, wszystko należy jej po¬święcić, łącznie z życiem (wręcz mę-czeńska śmierć Longinusa Podbipięty, przypominająca rozwiązanie z „Reduty Ordona" śmierć Wołodyjowskiego w Kamieńcu). W „Potopie" oprócz zdrajców ojczyzny, są także i ci, którzy jej nie opuszczą (Wołodyjowski, Sapie¬ha), a ci którzy zbłądzą (Kmicic), zro¬zumieją swoją omyłkę i zechcą ją Rze¬czypospolitej wynagrodzić. W „Poto¬pie" nadzieją jest wspólne działanie narodu, pojawienie się męża opatrznoś-ciowego, który nie z soli ani z roli wyrósł, ale z tego, co go boli (Czarnie-cki) oraz przeświadczenie, że przychylność boska nas nie opuści nigdy (obrona Jasnej Góry). H. Sienkiewicz „Krzyżacy" - Powieść ta pełniła podobną co Trylogia funkcję, prezentując postacie szlachetnych boha-terów, nieustraszonych rycerzy, pogrom¬ców wroga. Taki jest Jurand ze Spycho-wa, który wydaje Krzyżakom walkę na śmierć i życie, rozważny, acz nieustęp¬liwy Macko i porywczy Zbyszko, dla którego pragnienie odzyskania Danuśki łączy się z chęcią gromienia Krzyża¬ków. Kończąca powieść zwycięska bit¬wa pod Grunwaldem daje nadzieję, po¬kazuje, do jakiej mobilizacji sił, współ¬działania i do jakich ofiar zdolny jest naród w sytuacji zagrożenia swego bytu. M. Konopnicka „Rota" - Słowa utwo¬ru brzmią jak narodowa przysięga: Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród, nie damy pogrześć mowy. Nie rezygnacja, ale wola walki i wiara w zwycięstwo zdomi¬nowały nastrój wiersza (odzyska ziemię dziadów wnuk). Krzepiącą moc ma świadomość tradycji (królewski szczep Piastowy) i pamięć wcześniejszych zwycięstw oraz wiara w to, że najtrud¬niejsze nawet dzieło z Bogiem prowa¬dzone - będzie zwycięskie. S. Żeromski - „Syzyfowe prace" - Po słynnej lekcji języka polskiego, na któ¬rej Zygier recytował „Redutę Ordona", w wielu uczniach klerykowskiego gim-nazjum obudziły się uczucia patriotycz¬ne. Marcin przeżył wstrząs, przypo¬mniał sobie opowieść strzelca Nogi o powstańcach, zrozumiał, że szedł złą drogą. Przeciwstawiając się systematy¬cznej akcji rusyfikacji, młodzież spoty¬kała się na górce u Gontali, gdzie czyta¬no m.in. utwory polskich romantyków, żywo dyskutowano. W jednym ze swo¬ich znaczeń tytuł powieści nawiązuje do codziennie na nowo podejmowanych wysiłków uczniów, by nie dać się rusyfi-katorom, ponieważ właśnie w odmowie oglądania rosyjskich spektakli, protes¬towaniu przeciwko fałszowaniu polskiej historii, posługiwaniu się wbrew zaka¬zowi językiem polskim młodzież wi¬działa swój obowiązek wobec ojczyzny. S. Żeromski „Echa leśne" - Janek Rozłucki w momencie wybuchu po¬wstania opuścił szeregi armii rosyjskiej, kierując się obowiązkiem wobec ojczy¬zny. Walczył w oddziałach powstań¬czych, mając świadomość, że jako żoł¬nierz carski złamał przysięgę i że czeka go za to najsurowsza kara. Tak też się stało. Został skazany na śmierć. Tuż przed egzekucją zachowywał się god¬nie, nie bał się śmierci, odpowiadał hardo, nie pozwolił sobie zawiązać oczu. To było jego moralne zwycięstwo. S. Żeromskł „Wierna rzeka" - Ranny w powstaniu Józef Odrowąż, uciekając przed Rosjanami i rozjuszoną bandą chłopów, znalazł schronienie w dworku u Salomei Brynickiej. Ojciec dziewczy¬ny także walczył w oddziałach powstań¬czych z daleka od domu, toteż Salomea, wychowana w atmosferze patriotycznej, w pierwszym odruchu pomocy rannemu powstańcowi i decyzji ukrycia go w dworku kierowała się uczuciami pat¬riotycznymi. Miłość przyszła później. Rzeka jest stale obecna w powieści i bardzo sprzyja powstańcom: obmywa ich rany, w swych nurtach kryje tajne dokumenty (Olbromski przed śmiercią wrzuca teczkę, by nie dostała się w ręce Rosjan). J. Kasprowicz „Rzadko na moich wa¬rgach" - Od przedstawienia zachowań pseudopatriotycznych poeta przechodzi do zdefiniowania, czym jest dla niego miłość ojczyzny. Nie są patriotami ci, którzy starają się jak najgłośniej zapewniać o swojej miłości do ojczyzny, wszystkie ich słowa i czyny są obliczone na wywołanie efektu: widziałem, jak między ludźmi ten się urządza najtaniej, jak poklask zdobywa i rentę, kto krzyczy, ze żyje dla Niej. Miłość kraju ojczystego polega na umiejętności dostrzeżenia piękna pól i krwawnikiem zarosłych brzegów oraz ludzi zamieszkujących te ziemie, wraz z ich radościami i smut¬kami, jak i całego bogatego i skom¬plikowanego piękna historii. S. Żeromski „Przedwiośnie" - Opo¬wieść Seweryna Baryki o szklanych domach jest po prostu snem o Polsce. Ojciec Cezarego tylko po to wrócił do Baku, by zabrać rodzinę do kraju ojczys¬tego, gdy ten odzyskał wolność. Poko¬nując tysiące trudności, Seweryn kon¬sekwentnie wiózł syna do Polski. Po drodze opowiadał mu baśń o szklanych domach, w której nie było nędzy, brudu, chorób i niesprawiedliwości. Wcześniej tak bardzo do Polski tęskniła matka Cezarego, która ciągle we wspomnie¬niach wracała do łąk i stawów oraz mokradeł pod Siedlcami jako najpięk-niejszych miejsc na świecie. W. Broniewski „Bagnet na broń" - Wiersz jest wezwaniem do obrony oj¬czyzny, która została nazwana wspól¬nym domem: kiedy przyjdą podpalić dom, ten, w którym mieszkasz - Polskę. Mimo różnic światopoglądowych, w momencie zagrożenia kraju do jego obrony zobowiązani są wszyscy: za tę dloń podniesioną nad Polską - kula w leb! Wiersz powstał w kwietniu 1939 r., gdy zagrożenie ojczyzny było już bardzo realne. W. Broniewski „Co mi tam troski" - Liryczna wypowiedź, utrzymana w zupełnie innym tonie niż „Żołnierz polski". Tu brak rezygnacji, jest wola walki i wiara w zwycięstwo, które musi kiedyś przyjść, nawet jeśli droga do niego daleka: potrzebne mi mocne buty, Żeby w nich dojść do Warszawy. Wspo¬mnienia ojczyzny i rodzinnego domu są czynnikiem mobilizującym, dodają sił w walce: chcę ucałować tę ziemię, którąm ukochał dzieckiem. W. Broniewski „Mazowsze" - Poemat poświęcony mazowieckiej ziemi i Wiś¬le, których piękno jest nieprzemijające. Pojawiają się w utworze obrazy z cza¬sów dzieciństwa poety: siedzieliśmy przy lampie naftowej: mama, siostra i ja, wspomnienia zdruzgotanej w czasie wojny stolicy: Warszawa, strzaskana kolumna oraz widok dźwigającego się z ruin miasta: spoza rusztowań nie widać miasta, rosną gmachy, fabryki, domy. Sensem wiersza jest myśl, że piękno jest niezniszczalne (deptała je stopa żołnie-rza - daremnie), bo tak naprawdę jest ono w człowieku. J. Przyboś „Póki my żyjemy" - Na¬wiązanie do hymnu narodowego sytuuje wiersz w nurcie poezji patriotycznej. Poeta, podobnie jak Tyrteusz, dzieli rodaków na unoszących za granicę gło¬wy i tych, którzy zostali pozbawieni broni, rozbici, zdruzgotani, ale pragną walczyć (błagam o karabin jak skaza¬niec o łaskę). Ogromowi zniszczeń (nie¬bo wali się z trzaskiem) nie odpowiada upadek ducha (z jeszcze żywych ostat¬niego tchu odtworzyłbym nasz hymn narodowy). K.I. Gałczyński „Pieśń o żołnierzach z Westerplatte" - Wiersz jest gloryfi¬kacją bohaterstwa i poświęcenia obroń¬ców Westerplatte, którzy zgodnie z tyr-tejskim kanonem śmierci nie wahali się złożyć dla ojczyzny ofiary z własnego życia (to nic, że tak bolały rany). Zostali za to nagrodzeni podobnie jak wzorowy rycerz średniowiecza, Roland - prosto do nieba czwórkami szli żołnierze z Wes¬terplatte. K.K. Baczyński „Z głową na karabi¬nie"-Arkadyjski okres dzieciństwa jest czasem bezpowrotnie minionym. Rze-czywistość podmiotu lirycznego to noc i śmierć (drżąc i grając krąg się zacis¬ka). Poeta-żołnierz, którego postawę życiową kształtowały utwory polskich romantyków i dla którego wojna była czasem udowodniania jedności słowa i czynu, katastroficznie wyznaje: umrzeć przyjdzie, gdy się kochało wiel¬kie sprawy głupią miłością. K.K. Baczyński „Elegia o chłopcu polskim" - Opowieść o małym żoł¬nierzu jest jednocześnie historią o miło¬ści ziemi ojczystej, w której obronie należy walczyć: zanim padłeś, jeszcze ziemię przeżegnałeś ręką. O małych bohaterach traktuje także wiersz pt. „Z lasu" - żołnierze smukli, twarzyczki jas¬ne, którzy wzięli na siebie ciężar obo¬wiązku, wielokrotnie przekraczający ich chłopięcą kruchość: o, moi chłopcy, jakże wam światy odkupić jedną rozdar¬tą duszą? K. Wierzyński „Ktokolwiek jesteś bez ojczyzny" - Wyznanie człowieka po¬zbawionego i domu, i ojczyzny (bez¬domnego w podwójnym sensie). Stan ten poeta nazywa ugomą pustką jałowi-zny. Jak sen powracają nostalgiczne obrazy pól, ściernisk i brzóz, napawają¬ce tułacza smutkiem i cierpieniem, bo nie ma ziemi wybieranej, jest tylko zie¬mia przeznaczona, ze wszystkich bo¬gactw - cztery ściany, z całego świata - tamta strona. J. Tuwim „Kwiaty polskie" - Poemat, pisany na obczyźnie, jest modlitwą o Pol¬skę (otwórz nam Polskę, jak piorunem otwierasz niebo zachmurzone). Kolejne obrazy poetyckie są przypominaniem dzieciństwa (wspomnień dzwon dzwo¬ni), które upłynęło jak sen szczęśliwy (pachnący w ogrodzie bez, brzozy nad strumykiem, szepty jabłoni), młodości i pierwszych uczuć, zapamiętanych lek¬tur (Staff). Ta utracona, „mała ojczyz¬na", to Łódź - rodzinne miasto Tuwima. Utwór jest modlitwą o Polskę wolną, ale i sprawiedliwą, rządzoną przez mądrych ludzi: niech prawo zawsze prawo zna¬czy, a sprawiedliwość - sprawiedliwość. R. Bratny „Kolumbowie. Rocznik dwudziesty" - Dla bohaterów utworu, którzy należą do jednego pokolenia (pó-źniej nazwanego od tytułu powieści - „Kolumbami"), okupacja jest czasem walki z wrogiem. Największe jednak przykłady męstwa i poświęcenia dali w powstaniu warszawskim, które było dla nich okrutną lekcją historii. Kolum¬bowie nie zastanawiali się, o jaką Polskę walczą, dla nich wróg był jeden. Dlatego też z goryczą i rozżaleniem zrozumieli pod koniec powstania, że byli pionkami w grze politycznej. Wielu z nich nie wróciło po wojnie do Polski, z którą się nie identyfikowali (Jagiełło, Robert, Kulawy), jednak Kolumb ciągle czekał na list od przyjaciela, który byłby dla niego dostateczną motywacją do po¬wrotu do kraju, za którym tęsknił. M. Hemar „Moja ojczyzna" - Piękne i wzruszające, choć nieco staroświeckie (tytuł tomiku poetyckiego brzmi „Wier-sze staroświeckie") wyznanie miłości do rodzinnego kraju. Na uczucie to składają się doświadczenia dzieciństwa (pocałunek matczyny, kołysanka), zapa¬miętane krajobrazy (woda w niej szem¬rze i szumi las i pachną polne kwiatki) oraz mowa ojczysta. J. Twardowski „Znów najpiękniejszy w Polsce jest lipiec nad wodą" - Na tomik wierszy składają się utwory poka¬zujące urok miejsc, np. „Na wsi", „O kościołach", „Komańcza", przyrody oj-czystej, np. „Mrówko ważko biedron¬ko", „Pamiątka z tej ziemi" i zaduma nad historią ojczystą, np. „Stare foto¬grafie", „O spacerze po cmentarzu wojs¬kowym", „Powązki". * „Żadne miejsce nie powinno być milsze dla ciebie od ojczyzny". (Ceceron) * „Nie urodziliśmy się dla siebie, lecz dla naszej ojczyzny". (Platon) * „Kto ojczyźnie swej służy, sam sobie służy". (P. Skarga) * „Słodko i zaszczytnie jest umrzeć za ojczyznę". (Horacy) * „Ojczyzny nie zabiera się ze sobą na podeszwach butów". (Słowa Dantona przed aresztowaniem) * „Patriotyzm jest rodzajem religii, jest jajkiem, z którego wylęgają się wojny". (H. R. A. Guy de Maupassant) * „A jeśli komu droga otwarta do nieba, tym co służą ojczyźnie". (J. Kochanowski) * „Ja i ojczyzna to jedno". (A. Mickiewicz) * „Nie masz równego na ziemi, oprócz wyrazu - ojczyzna". (A. Mickiewicz) * „Szczęścia w domu nie znalazł, bo go nie było w ojczyźnie". (A. Mickiewicz) * „Ojczyzna jest to wielki zbiorowy obowiązek". (C. K. Norwid) * „Nie pytajmy, co może dla nas zrobić ojczyzna. Pytajmy, co my możemy dla niej uczynić". (J. F. Kennedy, prezydent USA) * Im bardziej cierpisz dla ojczyzny, tym więcej ją kochasz, (przysłowie czeskie) * „Ojcowie: «Termopile!» Synowie: «Za ile?»" (S. 1. Lec) * „Czy aby jestem patriotą? Zależy, kto pyta o to". (S. ). Lec)

Motyw miłości do ojczyzny w literaturze

Materiały

Realizm i naturalizm - wyjaśnienie pojęć Zasadniczą metodą twórczą pisarzy pozytywizmu był realizm, pojmowany jako zasada prawdziwego i wiernego odtwarzania rzeczywistości w literaturze. Terminem \"realizm\" posługujemy się jako nazwą historyczną dominującego w sztuce europejskiej XIX wieku prądu, związanego ściśle z rozwojem prozy artystycznej. W powieści bowiem kształtuje się odmiana...

Romantyzm - Twórcy i ich dzieła oraz ocena epoki Ocena epoki Znaczenie romantyzmu w historii literatury polskiej jest wielkie z powodu spuścizny ogromu arcydzieł, jaki po sobie pozostawił. Jako zjawisko europejskie mówi się o nim, iż był epoką postępową. Ów postęp polegał na odkryciu, iż istota ludzka nie składa się jedynie z rozumu i materii, ale również ze sfery uczuciowej, której analizowa...

Poezja młodopolska Inspiracją dla poezji młodopolskiej stały się wiersze Charles’a Baudelaire’a, Paula Verla-ine’a i Jeana-Arthura Rimbauda. Baudelaire w tomie „Kwiaty zła\" ukazywał podłość i zwierzęcość ludzkiej natury, brnącej w grzech i upadek. Drwił z moralności, przedstawiał perwersyjną erotykę. W turpistycznym wierszu „Padl...

Teoria Funena, Webera - opis i założenia teorii Teorie lokalizacji produkcji : Teoria Funena – dotyczy rolnictwa, powstała pod koniec XIX w., kiedy rozwijał się kapitalizm w Niemczech, funkcjonowała gospodarka rynkowa. Była teoria utopijna Założenia teorii: 1. jest jednorodny obszar, samowystarczalny gospodarczo, na tym jednorodnym obszarze znajduje się jedno miasto, a w nim jeden ry...

Reformacja - główny prąd renesansu b.) Reformacja Drugi wielki prąd renesansowy. Był to ruch społeczno - polityczny wewnątrz Kościoła Katolickiego, który kwestionował nawet dogmaty religijne. Wywołał poważne rozruchy natury społecznej w Europie - np. wojny chłopskie w Niemczech i Czechach. Początek reformacji - to wystąpienie Marcina Lutra (doktora teologii) w 1517r. w Wirt...

Analiza "Modlitwa III" Krzysztofa Baczyńskiego Modlitwa III Jeżeli życie tak nas odstało i nie doleci żadne wołanie, odbierz nam, Panie, ten proch – nie ciało, śmierć daj nam, Panie. Jeżeli skrzydła dzieci maleńkich poobcinają, zamienią w kamień, odbierz nam ziemię spod stóp przeklętych, w glinę nas zamień. Jeżeli konać nam tak kazałeś z twarzą pod butem, z hańbą u c...

Co zachcęca a co zniechęca ludzi do podjęcia studiów medycznych Zainteresowania Podjęcie studiów lekarskich częstokroć jest poprzedzone wcześniejszym zainteresowaniem się tematyką medyczną, czy to przez ogólnie dostępne książki, czasopisma, czy też za sprawą dobrego nauczyciela z biologii. Prestiż Tradycyjnie ugruntowane przekonanie o wysokiej randze zawodu lekarza to jeden z podstawowych motywów, któr...

Podróż w literaturze romantycznej Podróż i jej wersje w literaturze romantycznej. Motyw podróży był ważnym elementem w życiu każdego romantyka, a związane to było z sytuacją Polski; musieli oni albo emigrować z powodu problemów z zaborcami (zmuszeni zostali), albo problemy zdrowotne, albo po prostu chcieli; Z tych podróży wynika fascynacja orientem, co mogłoby wyd...