Metody ocen eksperckich i badań ankietowych - statystyka



Metody ocen eksperckich i badań ankietowych Ważną rolę w systemie prognoz krótkookresowych powinny odgrywać oceny ekspertów. Praktycznie są one wykorzystywane zawsze: nie ma narzędzi formalnych, ilościowych, które zapewniałyby automatyczną generację prognoz. Zawsze w formułowaniu prognozy występuje duża doza myślenia jakościowego, eksperckiej intuicji. Chodzi jednak o to, by w systemie prognoz krótkookresowych tę "ekspercką" stronę dobrze zorganizować i rozbudować. Aby nie były to całkiem przypadkowe, zbyt mało kompetentne ingerencje w proces formułowania prognozy na podstawie warsztatu ilościowego. Waga ocen eksperckich jest szczególnie duża w sytuacji, gdy na przebieg procesów gospodarczych oddziaływuje szereg czynników bądź natury jakościowej bądź to słabo ilościowo rozpoznanych. Istotnym źródłem informacji wejściowej dla systemu prognoz krótkookresowych powinny być także badania ankietowe. Już prowadzony comiesięczny test koniunktury zawiera liczne informacje, które mogłyby być wykorzystane albo w metodzie prognozowania analogowego (nadążające zmiany jednych zmiennych za innymi) i/albo jako przetworzony materiał pomocniczy dla grup eksperckich. Oprócz tego, w miarę ewolucji systemu prognozowania i pojawiania się nowych potrzeb informacyjnych mogłyby być konstruowane ankiety dodatkowe, mechanizmy monitoringu itp. Należy mocno podkreślić, że ze względu na burzliwy rozwój środków łączności i przetwarzania informacji (sieci komputerowe, wysoka wydajność hardware'u, nowoczesne i szeroko dostępne rozwiązania software'owe), możliwości stosunkowo łatwego ankietowania i monitorowania oraz szybkiego uzyskiwania ocen eksperckich niepomiernie wzrastają. Zwykle sformalizowane procedury zbierania i syntetyzowania opinii ekspertów (metoda delficka, metoda Cross-Impact-Analysis- CIA) stosowane są w prognozowaniu długookresowym. Nic jednak nie stoi na przeszkodzie, by zmodyfikować je w taki sposób, aby były użyteczne w systemie prognoz krótkookresowych. W szczególności, w metodzie delfickiej, zachowując anonimowość konkretnych odpowiedzi, można: • ograniczyć liczbę iteracji, nie żądając prawie pełnej zgodności opinii i wprowadzając mechanizm super-wyboru jednego lub dwóch wariantów • zorganizować sesje grup eksperckich w formie elektronicznej z natychmiastowymi, interakcyjnymi automatycznymi syntezami, z interakcyjnym dostępem ekspertów do baz danych i wszelkiej innej potrzebnej informacji; wirtualne sesje wielokrotnie przyspieszają całą procedurę i należy przypuszczać, że trzy sesje (każda z których komasuje mnogość iteracji tradycyjnej metody) dadzą ostateczny rezultat. Na ogólnosystemowym poziomie można wymienić następujące obszary szczególnego zaangażowania ekspertów (połączenie metod delfickiej i CIA): • identyfikacja przeszłych albo najbliższych w przyszłości możliwych zdarzeń, które wpłyną na istotne zmiany w obserwowanych trendach lub zależnościach behawioralnych, • ocena siły wzajemnego powiązania tych zdarzeń, • kwantyfikacja całkowitych prawdopodobieństw wystąpienia sekwencji zdarzeń współzależnych i/lub ich istotnego oddziaływania na gospodarkę, • ocena siły wpływu tych zdarzeń na kierunek i intensywność zmian (trendów, relacji behawioralnych). Ten rodzaj pytań w prognozowaniu krótkookresowym jest zazwyczaj pomijany: zakłada się, że charakterystyki strukturalne systemu są w krótkim okresie stabilne. Niewątpliwie jest to założenie słuszne, jednak od czasu do czasu występują punkty zwrotne (np. załamanie tendencji), które mogą być przewidziane m.in. poprzez odpowiednią ekspercką analizę poprzedzających i mogących jeszcze wystąpić w najbliższej przyszłości zdarzeń. Ponieważ jednak punkty zwrotne nie występują często, organizacja wirtualnych sesji eksperckich w w/w obszarach powinna mieć charakter elastyczny. Zaangażowane w ten proces grupy eksperckie będą zatem potencjalnie gotowe do podjęcia sesji, ta zaś inicjowana może być dopiero poprzez sygnał od jednej lub więcej grup o dostrzeżonej możliwości istotnych zmian w tendencjach. Drugim obszarem zaangażowania ekspertów jest obszar uzyskiwania informacji szczegółowej, niedostępnej innymi środkami. Przykładem może być organizacja grup eksperckich według klucza wydzielonych rynków (sektorów). Tylko swoiści "branżowi" eksperci mają dostateczną wiedzę o tendencjach, możliwościach, zagrożeniach występujących na rynkach konkretnych produktów. Oczywiście, grupy takie powinny być wyposażone w pełną dostępną informację statystyczną oraz w metody analityczno-prognostyczne (ogólnego charakteru) stosowane wobec konkretnych obszarów sektorowych. Ale właśnie wiedza ekspercka ma tu znaczenie zasadnicze w wypełnianiu luk statystyki oraz w weryfikowaniu i korygowaniu automatyzmy metod formalnych. Metody zbierania i przetwarzania ocen eksperckich będą tu takie same jak w przypadku poziomu ogólnosystemowego (metoda delficka i metoda CIA). Informacja uzyskiwana na poziomach sektorowo-produktowych winna być następnie agregowana lub wykorzystywana na zasadzie prognoz analogowych do sformułowania prognozy ogólnej. Zaawansowanym sposobem zbierania i syntetyzowania informacji eksperckiej mogą być gry symulacyjne, w których biorą udział grupy eksperckie, Fundamentem gry jest model gospodarki w podziale na sektory instytucjonalne z dodatkowym wyróżnieniem w sektorze przedsiębiorstw konkretnych rynków (sekcji, działów, grup EKD). Grupy eksperckie - wyposażone w pełne instrumentarium statystyczno-analityczne - podejmowałyby konkretne "decyzje" co do wielkości sprzedaży krajowej, eksportu, importu, zmian technologicznych itp. w ramach podsektorów sektora przedsiębiorstw; podaży pieniądza, stopy oprocentowania - w ramach sektora instytucji finansowych, wydatków budżetowych - w ramach sektora instytucji rządowych i samorządowych. Symulacja modelowe ukazywałaby skutki i ograniczenia tych "decyzji", kolejne jej iteracje prowadziłyby do wyborów wariantów spójnych, te z kolei oceniane by były w kategoriach prawdopodobieństwa. Podsumowując w systemie prognoz krótkookresowych byłoby miejsce dla czterech rodzajów procedur heurystycznych, Pierwsza procedura dotyczy wykorzystania metody ankietowej, MANKI Metoda ankietowa 1. Konstruowanie ankiety 2. Zbiór informacji metodami elektronicznymi 3. Przetwarzanie ankiety 4. Wykorzystanie wyników do formułowania prognoz metodą MANA lub dla wzbogacenia metod ocen eksperckich W początkowej fazie rozwoju systemu można wykorzystać informacje z już funkcjonujących ankiet (np. testów koniunktury). Użyte mogłyby być zarówno informacje w przekroju szczegółowych pytań (np. o podpisane kontrakty czy prognozowaną przez przedsiębiorstwa sprzedaż), jak i syntetyczny wskaźnik koniunktury, który mógłby znaleźć się jako zmienna objaśniająca w funkcjach krótkookresowego prognozowania różnych wielkości makroekonomicznych. Druga procedura dotyczy zastosowania ocen eksperckich do przewidywania istotnych zmian tendencji i charakterystyk zależności behawioralnych. Miałaby ona charakter głównie ostrzegawczy. Jej wykorzystanie nie miałoby charakteru systematycznego. Inicjowana poprzez sygnały od grup eksperckich znajdujących się w potencjalnej gotowości do prowadzenia wirtualnych sesji, na zasadzie swoistego przełącznika (trigger) uruchamiającego sekwencje wirtualnych sesji. MOCE-TRIG Metoda ocen eksperckich dla wykrywania zagrożeń (połączenie metody delfickiej i CIA) 1. Identyfikacja przeszłych albo najbliższych w przyszłości możliwych zdarzeń, które wpłyną na istotne zmiany w obserwowanych trendach lub zależnościach behawioralnych 2. Ocena siły wzajemnego powiązania tych zdarzeń, 3. Kwantyfikacja całkowitych prawdopodobieństw wystąpienia sekwencji zdarzeń współzależnych i/lub ich istotnego oddziaływania na gospodarkę, 4. Kwantyfikacja wynikowej intensywności zmian (trendów, relacji behawioralnych). 5. Korekta prognoz wykonywanych innymi metodami Trzecia proponowana procedura miałaby na celu uzyskiwanie pogłębionych informacji szczegółowych i ich wykorzystywanie w prognozowania na szczeblu makroekonomicznym. MOCE-SEKT Metoda ocen eksperckich dla uzyskiwania szczegółowych informacji sektorowych 1. Wyróżnienie sektorów i stworzenie grup specjalistów analizujących poszczególny rynki przy wykorzystaniu metod formalnych oraz metod ocen eksperckich (delfickiej i CIA) 2. Uzyskanie prognoz sektorowych i produktowych 3. Użycie prognoz sektorowych i produktowych w prognozowaniu wielkości makroekonomicznych (agregacja, metoda zmiennych wiodących i naśladujących, proste modele ekonometryczne). Niewątpliwie ta procedura nie będzie mogła być wdrożona w pierwszych fazach budowy systemu, wymaga bowiem znacznego wysiłku organizacyjnego. Jednak już od początku należy czynić kroki w kierunku jej implementacji, gdyż szczegółowe informacje (eksperckie) o charakterze sektorowym i produktowym w znaczący sposób podnoszą jakość ogólnych prognoz krótkookresowych. Czwarta, najbardziej zawaansowana procedura heurystyczna sprowadza się do rozwiniętej gry symulacyjnej. Jest to właściwie cała klasa gier, różnicowanych pod kątem przedmiotowym (czego dotyczą) i podmiotowym (kto bierze udział). Wyróżnimy dwie zaawansowane formy gry symulacyjnej, różniące się czynnikiem podmiotowym. Obie mają podobną strukturę. MOCE-GRA Metoda gry symulacyjnej 1. Budowa modelu gry: kompleksowy model gospodarki, uwzględniający podział na sektory instytucjonalne, a w sektorze przedsiębiorstw - na gałęzie; model winien uwzględniać powiązania międzygałęziowe i międzysektorowe; 2. Grupy uczestników (agentów) odpowiadają za poszczególne obiekty modelu: zagranica, gospodarstwa domowe (w podziale na rodzaje), gałęzie sektora przedsiębiorstw, system finansowy , system instytucji rządowych i samorządowych, natura (generowanie egzogenicznych, niezależnych od behawioralnych charakterystyk gospodarki - zdarzeń) 3. W ramach gry agenci uczestnicy formułują krótkookresowe prognozy dla swoich obiektów (przy wykorzystaniu bazy danych statystycznych, metod formalnych oraz metod syntezy ocen eksperckich) 4. Prognozy cząstkowe są włączane do modelu, który weryfikuje ich spójność i generuje różnego rodzaju wynikowe dostosowania (w przypadku niespójności) 5. Gra ma charakter iteracyjny, prowadzący do wariantowych rozwiązań; cały materiał gry jest syntetyzowany i po automatycznym przetworzeniu analizowany przez grupę super-ekspertów, która ostatecznie formułuje ogólną prognozę krótkookresową Pod względem podmiotowym gra taka może być prowadzona na szczeblu grup eksperckich i/lub z udziałem wytypowanych przedsiębiorstw. Ten ostatni rodzaj gry jest technicznie i organizacyjnie możliwy do realizacji dzięki połączeniom sieciowym (już teraz istnieje w świecie wiele tego rodzaju gier).

Metody ocen eksperckich i badań ankietowych - statystyka

Materiały

"Pierwszym obowiązkiem człowieka jest praca" 30. „Pierwszym obowiązkiem człowieka jest praca” - rozwiń myśl Staszica w oparciu o znane utwory polskich pisarzy. „Pierwszym obowiązkiem człowieka jest praca” - każdy z nas zetknął się z tym hasłem i każdy wie, że praca staje się dla ludzi sensem życia, środkiem utrzymania rodziny, zapewnienia sobie godnych warunków życ...

Klasyfikacja dóbr przemysłowych KLASYFIKACJA DÓBR PRZEMYSŁOWYCH Firmy nabywają szeroki wachlarz dóbr i usług. Klasyfikacja dóbr przemysłowych pozwala wybrać odpowiednie strategie marketingowe na rynku przemysłowym. Dobra te można podzielić w oparciu o to, w jaki sposób uczestniczą w procesie produkcyjnym i jaki jest ich względny koszt. Możemy wyróżnić trzy grupy dóbr ...

Średniowiecze w dalszych epokach A. Współczesna poezja - np. Stanisław Grochowiak. Poetę tego charakteryzuje fascynacja epoką średniowiecza, podejmowanie tematów takich, jak miłość i śmierć, piękno i brzydota - typowych dla wieków średnich. Grochowiak przywołuje także motyw \"poety przeklętego\", który funkcjonuje w twórczości Francoisa Villona, słynnego średniowiecznego au...

Człowiek w wybranych utworach literatury polskiej i obcej 14. Człowiek - istota zdeterminowana czy wolna? Rozważ ten problem poprzez wybrane utwory literatury polskiej i obcej. Człowiek od zawsze starał się kierować swoim losem, chciał mieć wpływ na niego. Faktem jednak jest, że większość wydarzeń w jego życiu jest dziełem przypadku. Są to chociażby codzienne wypadki samochodowe. Ktoś wychodzi z ...

Nowe idee romantyzmu w utworach "Romantyczność" i "Król Olch" \"Analogie\" Utworami, które z pewnością ukazywały nowe idee młodego romantyzmu są dwie ballady: \"Romantyczność\" Adama Mickiewicza i \"Król Olch\" Wolfganga Goethego. Fabuła pierwszego z nich jest pro...

Standardy UE systemu bankowego Dostosowanie polskiego systemu bankowego do standardów UE Standardy europejskie są normami prawa międzynarodowego lub zagranicznego, które muszą być przełożone na język prawa krajowego. Proces ten nosi nazwę harmonizacji prawa, w tym wypadku bankowego. Dostosowanie banków krajowych do standardów europejskich jest częścią procesu integrowan...

Warunki zawarcia umowy leasingu 1. Złożenie kompletu wymaganych dokumentów. Zakres i ilość wymaganych dokumentów różnią się znacznie w zależności od przedmiotu leasingu, czasu trwania umowy i kondycji finansowej leasingobiorcy. Przeważnie wymagane są następujące dokumenty: - zaświadczenie o numerze REGON i NIP - zgłoszenie działalności gospodarczej lub umowa spółki (w p...

Poezja w utworze "Pióro" Norwida “Pióro” Jest programowym utworem Norwida. Podmiot liryczny określa tu jaka powinna i czym być poezja: powinna nie naśladować poprzedników nie powielać tego co było wnosić nowe rzeczy nie nazywać uczuć językiem, bowiem nigdy nie będzie to doskonałe ma być oryginalna, każdy artysta powinien mieć swój styl ...