Język w "Pamiętnik z powstania warszawskiego"



Język Miron Białoszewski posługuje się w Pamiętniku jeżykiem poszarpanym, chaotycznym, opartym przede wszystkim na mowie potocznej z zaakcentowaniem efektów brzmieniowych. Zacytowane w poprzednim rozdziale fragmenty dzieła stanowią próbkę stylu auto¬ra. Cały tekst pełen jest urozmaiconych, zróżnicowanych pod wielo¬ma względami fragmentów. Pisarz chętnie wykorzystuje interpunkcję w funkcji ekspresywnej – pojawiają się tu zawieszenia myśli, wahania, pytania, wykrzyknienia, wielokropki sygnalizujące urwanie wypowiedzi. Ulubionym środkiem stylistycznym Białoszewskiego są różnego rodzaju powtórzenia: pojedynczych wyrazów, całych struktur składniowych, rozpoczynanie kolejnych formacji składniowych od tego samego słowa lub grupy wyrazów (paralelizmy i anafory składniowe) oraz nawarstwianie sporych części tekstu cytowanego – np. modlitwy Pod Twoją obronę, która rozbrzmiewa w kolejnych piwnicznych pomieszczeniach. Cytowanie modlitw, psalmów, pieśni (np. Dnia pierwszego września...) jest tu również częstym zabiegiem literackim. Białoszewski chętnie wykorzystuje fonetyczne środki stylistyczne, zwłaszcza onomatopeję. Stara się oddać przy pomocy literowego zapisu dźwięki otaczające warszawiaków: odgłosy lecących i wybuchających bomb, nakręcanie „szafy”, charakterystyczne szumy, świsty, powiewy i uderzenia, których brzmieniowa postać zazwyczaj budzi grozę, ponieważ opiera się na dźwiękach nieprzyjemnych, zgrzytliwych, zwiastujących śmierć. Przykłady owej transformacji brzmienia na język pisany są w tekście liczne, oto niektóre z nich: trzszach... trzszach... trzszach... trzszach... trzszach... trzszach... (48), wiu wiuuu wijuuuuu (59) nakręcanie „szafy”: kha... kha... kha... kha... kha... kha... kha... kha... kha... (60) Tu również można obserwować skłonność do powtórzeń i zarazem cieniowania nieco zmiennych efektów dźwiękowych. Wprowadzone do prozy fragmenty mają niekiedy – jak zacytowane wyżej – szczególną postać graficzną zbliżoną do zapisu charakterystycznego dla liryki. W strumieniu świadomości narratora pojawiają się eliptyczne zda¬nia i równoważniki zdaniowe oraz anakoluty (wypowiedzenia złożone z elementów składniowo niespójnych), forma pierwszej osoby liczby pojedynczej przechodzi w pierwszą osobę liczby mno¬giej, ta z kolei miesza się z bezosobowymi i ujętymi w trzeciej oso¬bie. Owe składniowe zabiegi prowadzą do wrażenia, że wypowiedź o charakterze osobistym splata się z fragmentami, w których narrator wyraźnie utożsamia się z grupą ludzi dzielących wspólny los bez¬domnych w swoim mieście. Autor wprowadza elementy zaczerpnięte z języka potocznego, kolokwializmy, wulgaryzmy, które egzystują na kartach Pamiętnika wespół z neologizmami tworzonymi dla doraźnych potrzeb – oddania specyficznych, wyjątkowych znaczeń, np. półspodziewanka (91), siupnąć (Nas mieli siupnąć do Rzeszy – 174), zaskok (To był zaskok – czyli zaskoczenie – 122), zbuzowało się tzn. spaliło (123), zajmiciele miejsc (132). Znajdujemy tu wyrażenia charakterystyczne dla pewnych środowisk i miejsc – np. mykwa czyli kąpiel w obozie (182), kukurużnik – radziecki samolot (142) oraz rodzaje broni i sposoby wyniszczania warszawiaków, np. „szafa” czy „berta” (wielokrotnie używane przez Białoszewskiego). Wśród licznych nazw miejscowych (nazwy dzielnic, ulic) i osobowych (imiona – w formie oficjalnej i zdrobniałej, nazwiska, pseudonimy) pojawiają się skrócone postaci niektórych nazwisk, np. Uff., Ad. Pamiętnik ma formę w znacznej mierze udramatyzowaną. Pojawiają się w nim serie czasowników i krótkich zdań sygnalizujących „dzianie się” oraz duże tempo zmian. Maria Janion zwróciła uwagę na szczególne upodobanie autora do czasownika latać, który jest stosowany także w odniesieniu do przemieszczania się ludzi i zwierząt, spadających bomb i wszelkich pocisków.13 Andrzej Zieniewicz ukazał wartość dzieła na tle skostniałej komu¬nistycznej nowomowy. Ów „niekombatancki” charakter Pamiętnika uznał za ważny element kształtowania samoświadomości części inteligencji.14 Te same walory prozy Białoszewskiego podkreśla Maria Janion, wskazując, że już we wcześniejszych utworach, w poezji, autor Pamiętnika opowiadał się za nieoficjalnym wariantem języka. To tak pojęta „prywatność” lingwistyczna zmusiła Białoszewskiego, by sięgnął po fenomenologiczny konkret, wymijając i kwestionując „oficjalny”, „tyrtejski”, „retoryczny”, „kombatancki” system literatury polskiej. Operuje on najczęściej skończonymi, gładkimi, rozbudowanymi, starannymi zdaniami-okresami, bądź też monotonnymi śpiewankami; tego wymaga retoryka oficjalna, jak i retoryka tyrtejska, ześlizgujące się łatwo we frazes boojczyźniany bądź socjalistyczny. Przeciw niemu Białoszewski wzniósł swój system „prywatny”, „intymny”, wyzuty z oficjalności, ufundowany na „doświadczeniach peryferyjnych” (wedle określenia A. Sandauera), posługujący się często anakolutami oraz obnażający automatyzm i bezwład języka, do którego tak bezgraniczne zaufanie żywią zazwyczaj wszyscy obrońcy i praktycy frazesu.15 Dzieło Białoszewskiego było więc nowatorskie i świeże na tle języka obowiązującego w życiu społecznym i w sztuce w latach sześćdziesiątych oraz późniejszych.

Język w "Pamiętnik z powstania warszawskiego"

Materiały

Przepowiednia końca ludzkości w "Szewcach" Proroctwo końca cywilizacji w “Szewcach\" “Szewcy\" nie realizują w pełni Czystej Formy. Zawierają bowiem wyraźne przesłania ideologiczne. Okazuje się, że dramat nie jest jedynie surrealistycznym bełkotem, ale tekstem gdzie pod powierzchnią, pozornie nie zobowiązujących, śmiesznych działań postaci kryją się głębsze sensy. Każe uch p...

Poezja Staffa w okresie młodej polski Poezja Staffa na tle współczesnych mu nurtów poetyckich Twórczość Leopolda Staffa przypada na kilka epok: Młodą Polskę, I i II wojnę światową i okres powojenny. Dlatego też w jego twórczości odnaleźć można odbicie wielu problemów i zagadnień dotyczących różnych okresów, epok. Poezja Staffa wyrosła z atmosfery Młodej Polski - wiele elementów c...

Wątek miłosny w "Quo vadis" Wątek miłosny Założeniem autora Quo vadis było napisanie powieści popularnej, łatwej w odbiorze, zachęcającej czytelnika do lektury kolejnych odcinków. Temu celowi miała służyć fabuła przedstawiająca rozwój miłości Rzymianina, Marka Winicjusza, do pięknej chrześcijanki, Ligii. Ten wątek, jak w większości romansów, realizuje się poprzez pok...

Nawiązania do antyku w literaturze polskiego odrodzenia Nawiązania do antyku w literaturze polskiego odrodzenia. Związki polskiego renesansu z polskim antykiem są bardzo silne. Można zaryzykować twierdzenie, że antyk „opanował” i określił renesans, stał się źródłem tej epoki. Renesansowi twórcy byli olśnieni starożytną kulturą jako całością. Najświatlejsze umysły zaczęły studiować hist...

Twórczość Tadeusza Micińskiego TADEUSZ MICIŃSKI Był to młodszy modernista. Dramaturg i poeta. W Berlinie spotkał się z awangardową młodzieżą niemiecką. Interesował go dramat, poezja, malarstwo, metafizyka, inkwizycja. Mieszkał w Zakopanem co wpłynęło na jego początkową twórczość. Korespondent czasopisma “Świat”. Poezja jego jest inna bo wykroczył poza impresjon...

Degradacja świata przedstawionego w "Małej apokalipsie" Degradacja świata przedstawionego Pisarz, główny bohater utworu, odbywa swoją ostatnią drogę ulica¬mi Warszawy do miejsca, gdzie odbywają się obrady uroczystego, rocznicowego zjazdu partii z udziałem wyjątkowego gościa, sekreta¬rza Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego. Podczas tego spotkania Polska ma uzyskać „zaszczy...

Co to jest import niezbędny ? Import niezbędny – nie może być substytuowany przez dobra krajowe np. w Polsce import paliw płynnych. W gospodarce istnieje niedostateczny popyt na dobra krajowe, co hamuje rozwój gospodarczy. Import konkurencyjny osłabia gospodarkę. Państwo powinno dbać o to, aby import był proporcjonalny do eksportu. Wielkość mnożnika zależy od stopnia ...

Język w twórczości Reja Język Reja. potoczny, rozwlekły, \"przecięty\" prostacki, niekiedy wulgarny, dosadny barwny liczne zdrobnienia i powtórzenia długie, złożone zdania zapytania przykłady z życia wzięte dydaktyzm i utylitaryzm wyliczenia zwroty bezpośrednie do czytelnika wypowiedzi krytyczne często satyryzujące \"kulawe\" rymy i ...