Jezuici i ich rola w okresie baroku



Rola jezuitów w rozwoju kultury polskiej (szkolnictwo, cenzura, indeks ksiąg zakazanych). Jezuici - Towarzystwo Jezusowe - istniało od 1539 r. Do Polski sprowadzeni w 1564 przez kardynała S. Hozjusza (Braniewo) - uzyskali pozycję najsilniejszego zakonu. Wykazywało się niezwykłą prężnością organizacyjną. Jego służba wobec Kościoła potrydenckiego była skuteczna lecz oprócz pozytywnych miała także strony negatywne. Utrwalali oni wiarę katolicką wśród różnych narodów, adoptując elastycznie swój program do lokalnych upodobań, tradycji i warunków. Procesowi temu sprzyjała podjęta z czasem praca edukacyjna, szkolna. Do kolegiów jezuickich uczęszczali również innowiercy, traktowani tolerancyjnie. Metody nauczania stosowane przez jezuitów w szkołach średnich (kolegiach) i wyższych (akademiach) czerpały z doświadczeń znanych gimnazjów renesansowych, opierających program na humanistycznym modelu wykształcenia; przepajając go duchem religijnym i preferując naukę filozofii oraz teologii. Jezuici kształcili przy tym gruntownie w zakresie języka i literatury łacińskiej, a także greckiej. Kult słowa (wzmocniony solidnie nauczaną retoryką) oraz wiedzy doprowadziły do ostatecznej dewizy edukacyjnej, której celem miała być "pobożność wymowna i uczona". Ważną rolę kształcącą i wychowawczą odegrał teatr. Wzorem dla szkół jezuickich stało się powołane w 1550 Collegium Romanum. W Rzeczpospolitej w XVI - XVIII w. jezuici prowadzili większość szkół średnich. Pierwsze kolegia powstały w Braniewie (1565) i w Wilnie (1569). W 1772 roku na terenie Korony i Litwy jezuici prowadzili 56 kolegiów i 2 akademie - w Wilnie i Lwowie. Poziom nauczania był zróżnicowany, a w XVII i na początku XVIII w. znacznie się obniżył. Szkoły te cieszyły się wielką popularnością wśród szlachty, której ambicjom stanowym bezkrytycznie schlebiały. W XVIII w. pod wpływem prądów oświecenia, a także w rywalizacji z reformującym się szkolnictwem następowały istotne zmiany w programach nauczania szkół jezuickich. Niektóre kolegia (m.in. we Lwowie, Warszawie, Poznaniu) osiągnęły wysoki poziom. Rozwijały się w nich: matematyka, fizyka eksperymentalna, astronomia, uczono historii i języków nowożytnych. Wzrosła rola języka ojczystego. Do wybitnych pedagogów szkół jezuickich należeli m.in. J. Bielski, F. Bohomolec, A. Naruszewicz. Po 1773 szkoły jezuickie przejęła Komisja Edukacji Narodowej. Działalność jezuitów, jakkolwiek elastyczna i tolerancyjna w pewnych zakresach, była jednak generalnie podporządkowana nadrzędnym interesom kontrreformacji. Np. w dziedzinie prawno- ustrojowej Towarzystwo Jezusowe dalekie było od zgody na przywileje dla wyznań innowierczych. Kultywowało również politykę kulturalną instytucji kościelnej, popierającej m.in. program walki ze szkodliwymi dla wiary katolickiej dziełami. Cenzurowanie ksiąg, umieszczanie tzw. nieprawomyślnych na indeksie, czyli w spisach ksiąg zakazanych do lektury (w Polsce zasadniczo od 1603 r.), było potężną bronią. Na indeksie szybko znalazły się różne dzieła, w tym wiekopomne Kopernika, a także tzw. literatura sowizdrzalska. Czujność Kościoła wyrażała się również w rewidowaniu księgarń i drukarń, w niszczeniu zakazanych pism, zwłaszcza heretyckich i antykościelnych. Obawą przed represjami można częściowo wytłumaczyć nie drukowanie ówcześnie wielu wartościowych utworów, ich pozostawienie w rękopisach. Następowało natomiast rozprzestrzenianie tekstów "prawomyślnych", szczególnie dewocyjnych. Powodowało to z jednej strony obniżanie ogólnego poziomu literatury, a z drugiej utwierdzało płytką, powierzchowną pobożność rozmiłowaną w demonstracyjnej, wystawnej liturgii. Późna faza baroku, zwłaszcza tzw. czasy saskie, objawiła niemal katastrofalny upadek piśmiennictwa. Główni filozofowie epoki m.in. Diderot uważali jezuitów za ostoję wstecznictwa i podporę zwalczanego kościoła. Architektura jezuicka wywarła wielki wpływ na architekturę baroku. Zachowane zabytki architektury sakralnej znajdują się m.in. w Krakowie (kościół Św. Piotra i Pawła), w Poznaniu, Wilnie i Wrocławiu.

Jezuici i ich rola w okresie baroku

Materiały

Rola "Przedwiośnia" w XX-leciu \"Przedwiośnie\" jest powieścią powstałą w 1924 roku jako wyraz rozczarowania pisarza rozwojem sytuacji w Polsce po odzyskaniu niepodległości. Autor chciał przestrzec Polaków przed zagrożeniami, jakie widział wokół, a przede wszystkim przed groźbą komunistycznej rewolucji. Jest to okres dla Polski bardzo burzliwy. Kraj jest wstrząsany różnymi wy...

Narrator w "Chłopach" - jako powieści mitologizującej chłopską egzystencję Chłopi jako powieść mitologizująca chłopską egzystencję Podczas lektury Chłopów zwraca szczególną uwagę rozmach epicki dzieła. Pierwsze, co uderza, to bogactwo motywów. Tworzą one wielopłaszczyznowy obraz wsi i życia chłopa. Jak słusznie pisze Maria Rzeuska: W strukturze czasu i przestrzeni w ujęciu człowieka i jego bytowania przebija tend...

Teoria literatury i Historia Polski w Oświeceniu Teoria literatury Popularność w oświeceniu zyskały sobie klasyczne gatunki literackie: bajka, satyra, poemat heroikomiczny, także nowe gatunki publicystyki, esej i felieton; sentymentalizm preferował sielankę, pieśń liryczną, elegię. artykuł- utwór publicystyczny przeznaczony zwykle do czasopisma lub wydawnictwa zbiorowego. bajka- utwór wie...

Przesłanie w "Panu Tadeuszu" Mickiewicz stworzył epos w latach 1832-34 na emigracji w Paryżu. Na genezę utworu skła-dają się czynniki polityczne - spór stronnictw postępowego i konserwatywnego, wojny Napo-leona z lat 1811-12 oraz osobiste - tęsknota za ojczyzną; wspomnienia z dzieciństwa. „Pan Tadeusz\" nawiązuje do historii Polski - od konfederacji barskiej, w kt...

Hiob - wskazania moralne Hiob” Hiob był bardzo religijny, nienaganny. Odebrano mu jednak bogactwa i za namową diabła spadły na niego nieszczęścia, aż stał się biedny. Stracił dzieci. Ogolił wtedy głowę, podarł szaty, ale nadal pozostał silnie wierzącym. Diabeł sprawił, że Hiob zachorował i został okaleczony. Hiob jednak nadal wierzył. Z pomocą spieszyli mu przyja...

Duchowość baroku Duchowość barokowa: -epoka powstała w wyniku odnowy życia religijnego po zakończeniu soboru trydenckiego, z drugiej strony nastąpił kryzys świadomości religijnej, -rozwój nauki i filozofii, subiektywizm, sceptycyzm, relatywistyczna krytyka świata, pojęcie nieskończoności świata, -konflikt pomiędzy naukowym widzeniem świata a reli...

Tatry i Zakopane w literaturze Młodej Polski . Tatry i Zakopane w literaturze młodopolskiej Adam Asnyk jako pierwszy może być nazwany poetą Tatr, choć odkrywcami tego tematu byli Seweryn Goszczyński i Wincenty Pol. Wątek tarzański pojawia się u Asnyka w cyklu sonetów \"Morskie Oko\" i cyklu \"Nad głębiami\". Poezja ta nie eksponuje uczuć podmiotu lirycznego, jedynie dyskretnie podkreśla...

"Traktat moralny" Miłosza - interpretacja Czesław Miłosz a konieczność obrony podstawowych wartości moralnych. Czesław Miłosz debiutował jako poeta w 1930 roku. Ukończył studia prawnicze w Wilnie, potem pracował w tym mieście w Polskim Radio, od 1937r. przeniósł się do Warszawy, w której spędził lata okupacji. Wojna była kataklizmem przerastającym wyobrażenie poety - wcześniej katast...