Ironia, groteska i tragizm w literaturze międzywojennej



Temat: Ironia, groteska i tragizm w literaturze międzywojennej. Ironia, groteska i tragizm, mimo iż są bardzo różnymi od siebie środkami literackimi, w literaturze międzywojennej miały podobną funkcję. Służyły one wszystkie do ukazywania mankamentów polskiej rzeczywistości. Były one tylko różnymi orężami w walce o ten sam cel - o poprawę życia w odrodzonej Rzeczypospolitej. Używając ich, pisarze przedstawiali swe troski i niepokoje. O tym, jakiego chwytali się środka artystycznego, decydowało ich wewnętrzne przekonanie, że ten właśnie zabieg literacki najlepiej dotrze do wyobraźni czytelników. W konwencji ironicznej drwiny z realiów międzywojennych utrzymana jest powieść Witolda Gombrowicza "Ferdydurke". Wiele jej scen nasyconych jest zabarwieniem komicznym. Perypetie narratora, trzydziestoletniego Józia, z którego inni bohaterowie starają się na siłę uczynić niesfornego, kilkunastoletniego chłopca, w wielu miejscach są bardzo zabawne. Ironia w powieści używana jest niemalże wszędzie. Gombrowicz stosuje ją w opisach postaci, sytuacji czy przede wszystkim w dialogach i słownictwie. W sposób ironiczny opisane są środowiska, które stanowią tło dla akcji powieści. Szkoła wypełniona jest przerośniętymi nastolatkami, którym nauczyciele ładują do głowy masę niepotrzebnych, sprowadzających się do pustych frazesów informacji. Ironiczny jest sposób, w jaki szacowni pedagodzy traktują dorosłych uczniów. Nauczyciele, przekonani o dziecięcej niewinności swych podopiecznych, traktują ich patriarchalnie i z pobłażaniem, tak jak traktuje się dzieci w przedszkolu. Dobrym tego obrazem jest komentarz profesora Pimki do awantury wybuchłej między uczniami na szkolnym boisku. Pimko nie zauważa napięcia. Dla niego chłopcy bardzo ładnie bawią się piłeczką. Ostry konflikt Pimko uśmierza słowami "O, jak ładnie jeden drugiemu podrzuca piłeczkę!" Szkoła, prócz tego, że jest miejscem wtórnego zdziecinnienia uczniów, tłoczy w ich głowy wątpliwą wiedzę. Bardzo zabawna jest scena, w której nauczyciel polskiego usilnie przekonuje wychowanków, iż "Słowacki wielkim poetą był". Dlaczego? Gdyż nas zachwyca. I musi nas zachwycać, bo wielkim poetą był. Innego stosunku do dzieł Słowackiego nauczyciel nie dopuszcza do swej świadomości. Równie ironicznie jak szkoła ukazany jest nowoczesny dom Młodziaków. Panująca w nim swoboda obyczajów, partnerskie stosunki między Zutą a jej rodzicami są tylko wyrazem mody. Z głoszonymi przy każdej okazji liberalnymi i postępowymi hasłami przez panią Młodziakową nie licuje jej postępowanie. Za fasadą postępu i nowoczesności skrywa się jej drobnomieszczańska moralność. Zastawszy w sypialni Zuty profesora Pimkę i ucznia Kopyrdę, rodzice dają wyraz swemu głębokiemu oburzeniu. Ta sytuacja przerasta już granice ich "nowoczesności" i obyczajowej swobody. W krzywym zwierciadle pokazana jest także szlachta, w środowisko której trafia Józio po ucieczce z domu Młodziaków. Państwo wciąż rozmawiają o swych chorobach, wręcz licytują się swymi dolegliwościami. Są oni sztywni i nadęci, ich tradycjonalizm razi daleko posuniętym społecznym konserwatyzmem. Szlachta traktuje służbę jak swą własność. Ulubionym zajęciem wuja jest upuszczanie papierośnicy, aby kamerdyner mu ją w uniżonym i służalczym geście podawał. Wszystko to może wydawać się na pierwszy rzut oka śmieszne. Jednakże po głębszym zastanowieniu, czytelnik dochodzi do wniosku, że śmiać się tu raczej nie ma z czego. Tak przecież wyglądała międzywojenna rzeczywistość. Po takiej refleksji miejsca i ludzie wykpione w powieści budzą nie śmiech, a grozę. Zdarza się przecież i dziś często, że ktoś nam wmawia swe poglądy, uważając je za jedynie słuszne, iż ktoś wbrew naszej woli przyprawia nam gombrowiczowską gębę. Do groteski, jako literackiego tworzywa, sięga Witkacy w "Szewcach". W groteskowy sposób opisuje on w nich współczesną cywilizację i kierunki, w jakich się ona rozwija. Współczesny świat niesie wiele zagrożeń dla ludzi. Jego ewolucja, wedle Witkacego, postępuje w niepożądanym kierunku. Następujące po sobie polityczne ustroje niosą coraz więcej zła i żyje się w nich ludziom coraz to gorzej. W kapitalizmie lud wyzyskiwany był przez burżuazję. Totalitaryzm zagraża ludzkiej wolności, pozbawia ludzi ich przyrodzonych praw. Ludowa rewolucja jest krwawa i nietrwała. Na dobrą sprawę odwraca tylko role. Uprzywilejowana dawniej burżuazja zostaje swych przywilejów pozbawiona, a upośledzony ekonomicznie lud zyskuje władzę. Rozwój techniki zaś zagraża dotychczasowemu społeczeństwu we wszystkich jego formach ustrojowych. Postęp techniki, według Witkacego, zepchnie człowieka do roli niewielkiego elementu w niszczącej wszelką indywidualność machinie technokratycznego społeczeństwa. Treść taką ubiera Witkacy w strój groteski. Jego świat nie jest realny. Zaskakują gwałtowne zwroty akcji, dalekie od prawdopodobieństwa przemiany postaci. Uderza także ich język, daleki od tego, jakim posługujemy się na co dzień. W zwierciadle groteski ukazane są postaci i ich czyny. Księżna zachowuje się jak kolorowa papuga (z końcem dramatu nakrywana jest nawet klatką dla ptaków), prokurator Scurvy w pewnym momencie otrzymuje rolę psa łańcuchowego. Mistrz szewski Sajetan Tempe podczas trwania akcji zostaje dwukrotnie zabity. Raz przez swych czeladników, raz przez Hiper-Robociarza. Mimo tego nie umiera, wciąż wygłasza filozoficzne tyrady, których raczej nie należałoby się spodziewać z ust zwykłego szewca. Cały świat dramatu przesiąknięty jest duchem groteski. Za groteskowością "Szewców" kryje się jednak bardzo ważna wymowa ideowa. Zatrważa perspektywa rozwoju cywilizacji, jaką w swym dramacie przedstawił Witkacy. Świat stawał się coraz gorszy, nabierał wciąż więcej znamion makabrycznej groteski, a ludziom okresu międzywojennego przyszło w takim świecie żyć. Tragizmu w literaturze międzywojennej można się dopatrywać w "Przedwiośniu" Żeromskiego. Powieść była głosem w dyskusji o polskiej rzeczywistości lat międzywojennych. Autor "Przedwiośnia" dostrzega wiele zagrożeń dla młodego państwa polskiego, jednak nie widzi żadnych stuprocentowo skutecznych środków dla zapobieżenia tym niebezpieczeństwom. Tragizm powieści podnosi jej zakończenie. Jest to finał otwarty. Nie wiadomo, jak dalej potoczą się losy głównego bohatera. Nie wiadomo też, co dziać się będzie w Polsce, która stanęła na historycznym rozdrożu. Sytuacja jest na tyle skomplikowana, że Żeromski nie chce prorokować rozwoju wydarzeń. Stara się on tylko uczulić czytelników na problemy, z jakimi boryka się nasz kraj, chce uzmysłowić im powagę sytuacji, pozostawiając im jednocześnie wybór metody działania w tych niewesołych czasach. Tragiczny finał powieści ma pobudzić do myślenia. Jest on punktem wyjścia do rozważań o przyszłości kraju i jego obywateli. Czy to więc ironia, czy groteska, czy wreszcie tragizm, w literaturze międzywojennej ich cel był wspólny. Miały one służyć poprawie rzeczywistości, która w wielu miejscach wymagała natychmiastowych przemian. Potrzebę tych zmian akcentowali twórcy w różny sposób. Jedni kpili z wypaczeń, inni sięgali po groteskę, jeszcze inni celowo dramatyzowali polską rzeczywistość, aby ukazać palącą potrzebę jej natychmiastowej naprawy.

Ironia, groteska i tragizm w literaturze międzywojennej

Materiały

Recenzja filmu "Pan Tadeusz" W sobotę 23 października 1999 roku o godzinie 8:00 w Warszawie odbyła się premiera filmu Andrzeja Wajdy \"Pan Tadeusz\". Czekaliśmy na obejrzenie filmu z niepokojem i wręcz niedowierzaniem. Niewiele dni później wybraliśmy się również do kina w Szczecinie, by obejrzeć i ocenić tą tak bardzo reklamowaną i zachwalaną adaptację dzieła Mickiewiczowsk...

Powieści historyczne pozytywizmu - Poza „Krzy¿akami\" o „Quo Vadis\", najwiêkszym dzie³em historycznym pozytywizmu jest „Trylogia\" Sienkiewicza stanowi³a wielkie wyzwanie teoretyczno-kulturowo-artystyczne dla autora. Niezale¿nie jednak od sposobu podejœcia do tematu oraz ostatecznego wykonania zawsze znajda siê osoby, którym...

Obraz społeczeństwa polskiego w "Weselu" Obraz społeczeństwa polskiego Dramat Stanisława Wyspiańskiego jest jedną z najbardziej znaczących wypowiedzi literackich na temat społeczeństwa polskiego. Spotkanie z okazji ślubu poety L. Rydla z prostą wiejską dziewczyną gromadzi przedstawicieli dwu światów reprezentowanych przez młodych małżonków. Chatę w podkrakowskich Bronowicach wype...

Katastrofizm generacyjny i historiozoficzny w wierszach Baczyńskiego Poezja Krzysztofa Kamila Baczyńskiego wyraża katastrofę spełnioną. W wierszu \"Z głową na karabinie\" poeta ściśle określa istotę Apokalipsy;niiesie ona zagładę pokoleniu, które jako pierwsze po ponad studwudziestoletniej niewoli urodziło się, wychowało w wolnej Polsce i przeznaczone było do życia w pokoju i szczęściu. W wizyjnym krajobrazie noc...

Tragiczny los młodzieży polskiej - "Do matki Polki" Tragizm losu patriotycznej młodzieży polskiej w okresie zaborów na podstawie wiersza A.Mickiewicza \"Do matki Polki\" Poeta zwraca się do polskich matek i uświadamia im, że jeśli ich synowie od najwcześniejszych lat życia interesują się historią własnego narodu, przejawiają godność narodową, myślą szlachetnymi kategoriami, to jest to zapowiedź...

Danton - wielki aktor czy dobry człowiek? Danton - wielki aktor czy dobry człowiek? Georges- Jacques Danton urodził się 29 października 1759 r, w Arcis-sur-Aube: sto pięćdziesiąt kilometrów od Paryża. Wychowany został w wielodzietnej rodzinie, co na ówczesne czasy nie było nietypowe. Ojciec jego przeżył czterdzieści lat, co w odróżnieniu od dni dzisiejszych było średnią wieku, w ro...

Znaczenie pojęć mitologicznych i biblijnych Pojęcie Znaczenie etymologiczne Znaczenie realne Chaos-bezład, zamieszanie, zamęt, rozgardiasz, bałagan bezkształtna, nieuporządkowana materia, z której powstał świat Atlas -zbiór map, pierwszy krąg szyjny dźwigający, wspierający tytan, brat Prometeusza skazany przez Zeusa na dźwiganie sklepienia niebieskiego Syzyf -praca wymagająca ogrom...

Elementy miłosne w "Panu Tadeuszu" Wątek Miłosny rozpoczyna się, gdy do Soplicowa wraca Tadeusz. Widzi on, że w jego pokoju mieszka inna osoba. Za chwilę do pokoju wchodzi młoda dama, lecz widząc gościa ucieka. Na przyjęciu obok Tadeusza zasiada Telimena. Zainteresowuje się nią Tadeusz. W czasie wieczerzy ku niezadowoleniu Sędziego i kś. Robaka Tadeusz adoruje Telimenę. Powtór...