Ideał człowieka i obywatela w oświeceniu



W przeciwieństwie do epoki renesansu ("Żywot człowieka poćciwego", "Dworzanin polski") w epoce oświecenia brak jest utworów, które bezpośrednio wskazywałyby ideał człowieka i obywatela. Cechy wzorowego Polaka oswieceniowi twórcy wskazywali głównie poprzez krytykę wad i przywar oraz utwory dydaktyczne, z których samemu należało wysnuć odpowiednie wnioski. Cechy jakimi powinien się charakteryzować idealny człowiek i obywatel epoki oświecenia zawarli w swych dziełach: a. Stanisław Staszic "Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego", "Przestrogi dla Polski" - obywatel: - powinien otrzymać staranne wykształcenie - "takie będą Rzeczpospolite, jakie ich młodzieży chowanie", - musi myśleć postępowo i rozumieć potrzebę zmiany niektórych praw. Powinien postulować: zniesienie liberum veto, zastąpienie tronem dziedzicznym obieralność królów, otoczenie opieką rolników, zrównanie obywateli wobec prawa, "tępienie" narodowych wad, które doprowadziły do upadku kraju, b. Ignacy Krasicki chce nauczyć myślenia obywatelskiego oraz krytycyzmu wobec siebie. W swoich utworach piętnuje on wady ogólnoludzkie i typowo polskie. Jednocześnie oczekuje on odbiorcy myślącego, który będzie potrafił odczytać zawarte w jego dziełach nauki. Jego ideał: - nie powinien nadużywać alkoholu, unikać kłótni, czczego gadulstwa i bezmyślności - satyra "Pijaństwo", - nie charakteryzować się zarozumialstwem i pychą - satyra "Do króla", bajka "Szczur i kot", - nie charakteryzować się zawiścią, zaślepieniem, nieuctwem, ograniczeniem umysłowym i za wysokim mniemaniem o własnej osobie - satyra "Do króla", - powinien wykazywać krytyczny stosunek do mody i obyczajów - satyra "Żona modna", - nie powinien popadać w dewocję - bajka "Dewotka", - nie powinien pozostawać biernym wobec najeźdźcy - bajka "Ptaszki w klatce", - powinien być tolerancyjnym - bajka "Filozof", - powinien charakteryzować się poczuciem własnej godności - bajka "Kotka i chart", - powinien być ostrożny i potrafić umiejętnie korzystać z doświadczeń innych ludzi - bajka "Kulawy i ślepy", - duchowni nie powinni charakteryzować się: rozpustą, zawziętością, hardością, lenistwem, sybarytyzmem, pijaństwem, żądzą władzy nad środowiskiem, awanturnictwem, brakiem prawdziwej pobożności, ciemnotą umysłową i nieuctwem - poemat heroikomiczny "Monachomachia", - powinien starać wprowadzić reformę rolną (uwłaszczenie), otoczyć opieką chłopów, objąć ich edukacją i poprawić warunki socjalne - (utopijne wizje) - pierwsza polska powieść "Mikołaja Doświadczynskiego przypadki", c. Julian Ursyn Niemcewicz - "Powrót posła" - wzorem człowieka i obywatela jest Walery - poseł na sejm, jest on patriotą i należy do obozu reformatorów, z miłości rezygnuje z posagu Teresy, gospodarowanie zaczyna od uwłaszczenia chłopów.

Ideał człowieka i obywatela w oświeceniu

Materiały

Nawiązania do antyku Powszechne jest mniemanie, iż starożytne literatury grecka i rzymska oraz biblia to dwa źródła naszej kultury i literatury. Cyprian Kamil Norwid w wierszu \"Moja Ojczyzna\" wyraził następującą myśl: \"Naród mnie żaden nie zbawił, ni stworzył, Wieczność pamiętam przed wiekiem, Klucz dawidowy usta mi otworzył ...

Wizerunek kobiety w okresie baroku Temat: Wizerunek kobiety w malarstwie i poezji barokowej. Wizerunek kobiety w okresie baroku jest jednolity, chociaż czasem można zauważyć w nim odchylenia od reguły. Zarówno malarze jak i poeci przedstawiają kobietę jako postać , która dostarcza rozrywki mężczyznom jest pozbawiona cnót duchowych, które dominowały w okresie renesansu. ...

"Mendel gdański" - krótki opis “Mendel gdański” Utwór drukowany po raz pierwszy w “Przeglądzie Literackim” w 1890 r. Bezpośrednią prze-słanką do jego napisania była akcja podjęta przez literatów w odpowiedzi na rozruchy anty-semickie w Królestwie. (zainicjowała go Eliza Orzeszkowa) Tekst przerósł jednak humanitarne intencje. Mendel stał się postacią t...

Opis bohaterów "Ojca Goriota" Bohaterowie \"Ojca Goriot\" mają poza funkcją psychologiczną ukazywać istotne procesy społeczne właściwe dla opisywanych czasów. Są mało zróżnicowane, ba, nawet bardzo do siebie podobne - nie przeżywają żadnych dramatów światopoglądowych, konfliktów moralnych. Konstrukcja bohaterów jest skupiona wokół gry o prestiż społeczny. Rastignac - przy...

Ukształtowanie pionowe i poziome Azji Ukształtowanie poziome Długość linii brzegowej Azji, najbardziej rozczłonkowanej po Europie, wynosi 62 tys. km; półwyspy stanowią 18,4% powierzchni Azji (największe: Jamał, Gydański, Tajmyr, Czukocki, Kamczatka, Koreański, Indochiński, Indyjski, Arabski, Azja Mniejsza), wyspy ok. 5% (gł. wyspy: Ziemia Pn., Nowosyberyjskie, Kuryle, Sachalin, Ja...

Teoria integracji i dezintegracji Organizacja społeczna Trzy różne znaczenia: - grupa ludzi odpowiednio połączonych dla osiągnięcia celów. - kierowanie i zarządzanie zespołami ludzkimi, - celowo zorganizowany zespół ludzi oraz racjonalnie dobrany system metod i środ-ków w celu osiągania przyjętych celów. Struktura to zasady budowy jakiejś całości, natomiast organizacja to ...

Hasła związane z literaturą współczesną HASŁA ZWIĄZANE Z EPOKĄ AKCJA Akcja to ciąg zdarzeń dający się wyodrębnić w fabule dzieła literackiego(dramatu, opowiadania, powieści, poematu epickiego), pozostających ze sobą w związku przyczynowo - skutkowym i stanowiacych rezultat celowego postępowania postaci literackich. Akcji przeciwstawia się kontrakcję -równoległy, lecz zmierza...

Świat przedstawiony w "Lalce", "Ludziach bezdomnych" i "Granicy" Bolesław Prus \"Lalka\": Dwóch głównych narratorów. Ogólnie głównym bohaterem i sprawozdawcą jest Wokulski, ale w powieści pojawia się samodzielna część, która mogłaby być oddzielnym utworem, jest to \"Pamiętnik starego subiekta\" (Rzeckiego). Polifoniczność w tym utworze ma za zadanie przedstawić te same sytuacje z różnego punktu widzenia, d...