Historia rewolucji w "Szewcach"



Historia rewolucji Szewcy to dramat przedstawiający przemiany polityczne – kolejne etapy przejmowania władzy przez nowe siły zdolne do pokonania po¬przedniej ekipy. Obraz rewolucji i pojmowanie władzy ukazano w ujęciu deformującym rzeczywistość, groteskowym, a przez to wy¬raziście katastroficznym. Kwestie postaci uwikłanych w tryby prze¬mian ustrojowych przetykane są licznymi wstawkami natury filozo¬ficznej, społecznej i politycznej. Efekty kolejnych zrywów społecz¬nych prowadzą ostatecznie do pesymistycznej i groźnej wizji przyszłości. Już w pierwszych zdaniach wypowiedzianych przez bohaterów utworu ukazano charakterystykę ustroju kapitalistycznego. Zróżni¬cowanie majątkowe, różny standard życia warstw społecznych, poni¬żenie i wykorzystywanie ciężko pracujących przez elity to najbardziej jaskrawe rysy ustroju nierówności społecznych. Szewcy żyją na po¬ziomie pozostawiającym wiele do życzenia. Ciężko pracują, ale za¬robki nie zapewniają im odpowiednich warunków życia. W porówna¬niu z prokuratorem Scurvym – reprezentantem burżuazji – i wyniosłą arystokratką, „kobietą wyzwoloną”, Księżną Mną Wsiewołodowną, żyją w nędzy. Poczucie niższości, uzależnienie od burżuazji i za¬zdrość stają się źródłem narastającego niezadowolenia i marzenia o odwróceniu ról społecznych. Rewolucyjne nastroje szewców popychają do działania prokurato¬ra, który uprzedza wypadki i wprowadza nową rzeczywistość – ustrój faszystowski. Pomocą służy mu oddział „Dziarskich Chłopców” do¬wodzony przez Gnębona Puczymordę. Nazwisko przywódcy owej bojówki (pucz, gnębienie) trafnie określa charakter totalitarnej dykta¬tury nowego rządu. Jego szef – prokurator Robert Scurvy – również posiada tzw. „nazwisko mówiące”, którego wulgarny rodowód podważa jakość nowego ustroju. Nowy władca zaczyna swoją karie¬rę polityczną od aresztowania szewców i dręczenia brakiem pracy, który staje się tym dotkliwszy, że mają widok na dobrze wyposażony warsztat szewski. Przymusowe bezrobocie staje się źródłem cierpie¬nia i jeszcze bardziej wzmaga nastroje rewolucyjne wśród więźniów. Ofiarą nowego systemu staje się także Księżna oskarżona o chęć wprowadzenia matriarchatu i zmuszona do szycia butów, co jest dla niej wielką torturą (nigdy nie pracowała i takie zajęcie pozostaje w sprzeczności z jej arystokratycznym pochodzeniem). Faszyzm jest tu ukazany jako ustrój silnej władzy i ślepego posłu¬szeństwa poddanych. Gwarantem utrzymania tego systemu jest do¬brze zorganizowana, karna policja – taką funkcję pełni teraz organiza¬cja „Dziarskich Chłopców”. Bez względu na wszelkie okoliczności, nawet powiązania rodzinne, są oni gotowi wypełniać rozkazy przeło¬żonego. Ważnym elementem są więzienia, w których można izolować potencjalnych przeciwników ideowych. Uwięziony przez własnego syna Sajetan Tempe nawet w więzieniu nie przestaje myśleć o rewolucji (kiedyś marzył o władzy, teraz myśli przede wszystkim o możliwości pracy). Jego poglądy są w gruncie rzeczy zaprzeczeniem nowoczesności, wstecznictwem, bowiem chce on powstrzymać postępującą automatyzację, jest „prezesem tajnego związku cofaczy kultury”. Pod wpływem narastającego napięcia (pra¬gnienie pracy, żądza rozpalająca prokuratora) czy też jakiejś tajemni¬czej siły metafizycznej wbrew wszelkim możliwościom (są uwięzieni) dokonują przewrotu, w wyniku którego władzę przejmuje Sajetan. Ustrój komunistyczny (chociaż wprost nie został tak nazwany) jest w zasadzie odwróceniem dotychczasowego porządku. Sajetan zdoby¬wa władze, Scurvy zostaje poniżony i uwięziony, zaś Księżna darzy swoimi względami, jak zawsze, silniejszego (kokietuje Sajetana). Bezpośrednim bodźcem do obalenia faszystowskiej dyktatury proku¬ratora jest nuda i bezczynność – szewcy nie mogą żyć bez pracy. Po¬dniecenie towarzyszące szewskim czynnościom udziela się również ekipie Gnębona Puczymordy wezwanej do stłumienia buntu. Praca jednoczy wszystkich we wspólnym działaniu. Jej rolę w życiu czło¬wieka wielokrotnie podkreślają bohaterowie: Sajetan oraz Czeladni¬cy, a nawet prokurator. Jest ona jednak ukazana jako czynność kojarząca się z aktem erotycznym. Taki jest nie tylko kontekst (zachowa¬nie Księżnej i prokuratora), ale i wzmagające się tempo czynności, przyspieszone oddechy i wypowiadane komentarze. Staje się jakby si¬łą biologiczną. Wydaje się, że rewolucja dokonana przez szewców położy kres do¬tychczasowemu pojmowaniu władzy. Tymczasem, zgodnie z proroc¬twem Sajetana, pozostaje ona niezmienna, zaś odmienia tego, kto ją sprawuje. Wygodne, dostatnie życie szewców pozwala Czeladnikom zapomnieć o dawnych ideałach. Kiedy Sajetan domaga się idei i nie przestaje filozofować, postanawiają go zabić, by nie kompromitował rewolucji. Teraz oni posługują się siłą, nie pamiętając o tym, że kie¬dyś takie postępowanie było przyczyną ich nieszczęść. Nie tylko eliminują Sajetana, ale brutalnie przepędzają chłopów, którzy przyszli upomnieć się o poprawę ich losu. Kolejną fazą politycznej rzeczywistości nie jest matriarchat, który stara się wprowadzić Księżna, ale technokracja. Tego przewrotu do¬konuje silny osobnik, anarchista, wyposażony w bombę i granaty (atrapy), który bez trudu opanowuje wystraszonych reprezentantów poprzednich systemów. Technokracja otwiera nowy etap w dziejach społeczeństwa – oddaje rządy w ręce urzędników, dyrektorów, tech¬ników, którzy szczęście narodu wiążą z wprowadzeniem zdobyczy nauki i techniki. Na scenę polityczną wkraczają więc Towarzysz X i Towarzysz Abramowski. Pierwszy, pozbawiony nazwiska, jest jakimś nieokreślonym zwolennikiem technicyzacji i automatyzacji ży¬cia, drugi – być może – powinien się kojarzyć z osobą Edwarda Abramowskiego, działacza społecznego, zwolennika kooperatyzmu, wspólnego działania. Utrata indywidualizmu człowieka stała się więc na kartach utworu faktem. Obawa o taką przyszłość stale towarzyszy¬ła autorowi utworu i stała się podstawą jego katastroficznej historiozofii. Konsekwencją zautomatyzowania społeczeństwa jest upadek kultury, odczłowieczenie jednostki, która również zaczyna działać jak automat, bezduszna maszyna, przykładowa „obrabiarka”, o której wspomina tu Witkacy. Co załatwiły kolejne przewroty? Który ustrój można uznać za lep¬szy od pozostałych? Jaka przyszłość otwiera się przed społeczeń¬stwem, które stanęło u progu technokracji? Próba odpowiedzi na te pytania w oparciu o dramat Witkacego prowadzi do pesymistycznych wniosków, odsłania przytłaczającą i groźną wizję przyszłości. Ludz¬kość zbliża się do upadku. Wszelkie próby poprawy rzeczywistości, unormowania stosunków społecznych zawiodły. Kolejne rewolucje w gruncie rzeczy niczego nie załatwiły (nawet radość ze zdobycia władzy i dobrobyt okazały się tylko chwilowym, pozornym szcz꬜ciem). Żadna z ukazanych tu form ustrojowych nie była doskonała i godna utrzymania. Bodźcem przemian było jedynie marzenie o do¬brobycie i władzy, nie zaś idea zdolna zjednoczyć społeczeństwo, wprowadzić równość i powszechne szczęście. Druzgocąca diagnoza ustrojów i krytyka rewolucji nie prowadzi, niestety, do pocieszają¬cych wniosków i prognoz na przyszłość.

Historia rewolucji w "Szewcach"

Materiały

Dysonans poznawczy - koncepcje a) dysonans – dwa elementy poznawcze pozostające ze sobą w sprzeczności konsonans – z jednego elementu poznawczego wynika drugi b) założenie – ludzie dążą do sytuacji, kiedy osiągną konsonans, a unikają sytuacji dysonansowych. Dysonans motywuje do unikania sytuacji, które mogą go pogłębić. Oraz do zmiany zaistniałej sytuacji ...

Problem odpowiedzialności i filantropii w literaturze pozytywizmu I. PROBLEM FILANTROPII I ODPOWIEDZIALNOŚCI (PRZYKŁADY). FILANTROP – człowiek, który posiada coś, a część swych zysków przeznacza na działalność społeczną. Np. “Dobra pani” E. Orzeszkowej – problem nieodpowiedzialnego podejmowania działalności społecznej; autorka nakreśliła portret rzekomej filantropki, Eweliny Krzyc...

Cechy eposu na przykładzie "Iliady" Wstęp, czyli co to jest Iliada i kim był Homer Homer żył na przełomie IX i VII wieku p.n.e. Był najwybitniejszym epikiem helleńskim, o którego pochodzenie sprzeczało się siedem miast. Homer był ślepcem, wędrownym śpiewakiem. Jego eposy krążyły w formie ustnej, aż w VI w p.n.e., zostały spisane na rozkaz tyrana Pizystratesa. W czasach nowożytny...

"Którzy płaczą" - krótka interpretacja wiersza Krystyny Konarskiej-Łosiowej Krystyna Konarska- Łosiowa jest autorką wiersza pt. \"Którzy płaczą\". Jej utwór został wydany 1 września w rocznicę wybuchu II Wojny Światowej. Był zadedykowany ofiarom wojny i ich rodzinom , które je opłakują. Według mnie płacz, który jest tematem tego wiersza jest odczuciem bardzo prywatnym. Nie powinien być ani pogardzany ani chwalony. Ni...

Motyw szatana w literaturze Szatan__________ Szatan - Zły duch, według Biblii zbun¬towany przeciw Bogu anioł, nakłaniają¬cy człowieka do grzechu. W literaturze pojawia się jako zło wcielone. W odróż¬nieniu od diabła ma w sobie powagę i majestat. Przeraża, ale także fascynuje. Biblia (ST) - 1) Szatan pod postacią węża nakłania Ewę, by zerwała owoc z drzewa ...

Opracowanie "Grażyny" “Grażyna” Okoliczności powstania utworu : Grażyna powstała w 1822 r. w Kownie i Wilnie, wciągu sześciu miesięcy trudnej i żmudnej pracy gdzie Mickiewicz pracował jako nauczyciel. Mickiewicz przeprowadził wiele studiów i badań z bogatych zbiorów bibliotecznych w pisaniu Grażyny, poeta korzystał z licznych źródeł historycznych do...

Szlachta oświeceniowa J. U. Niemcewicz w komedii „Powrót posła\" umieszcza wątek polityczny. Ukazuje ściera-nie się poglądów stronnictwa reformatorskiego (Podkomorzy, Walery) i konserwatystów (Starosta Gadulski). Proponowane jest zniesienie liberum veto, wolnej elekcji, wprowadzenie dziedziczności tronu, zwiększenie liczby wojska i uwłaszczenie chłopów. Nie...

System totalitarny - refleksje i oskarżenia Jeśli dobrze rozumiemy pojęcie totalitaryzmu - od razu zauważymy, że stał się on tematem bardzo wielu utworów europejskich i polskich. Totalitaryzm to określenie systemów politycznych, które ingerują w osobiste życie człowieka i podporządkowują go odgórnym prawom, są oparte o rozbudowany system kontroli, oddziaływują poprzez strach i przemoc. Pr...