Historia etyki biznesu



ZARYS HISTORYCZNY ETYKI BIZNESU. Z pewną dozą przesady moż¬na powiedzieć, że problematyka ta ma tak długą historię, jak cywilizacja ludzka, podział pracy. Etyka biznesu nie była wszakże w historii wyodrębniana - była w niej wtopiona w problematykę etyki społecznej - życia gospodarczego, pracy i sprawie¬dliwości. Szerzej rzecz ujmując, występowała ona w kontekście ogólnej problema-tyki etycznej, aksjologicznej. Już w starożytności podejmowano rozważania poświęcone etyce prowadzenia gospodarstwa i organizacji pracy, np. uczeń Sokratesa Ksenofont (w pracach "O gospodarstwie" oraz "O dochodach"), Platon, Arystoteles „Etyka Nikomachęjska", "Polityka''). Problematyka ta pojawiała się w Piśmie Świętym, zarówno Starego, jak i Nowego Testamentu. Pierwsi chrześcijanie akcentowali cnotę ubóstwa i miłosier¬dzia, odrzucali bogactwo i bogacenie się. Św. Tomasz z Akwinu potępiał prowadze¬nie handlu dla zysku, lichwę jako osiąganie dochodu bez pracy, interesował się kry¬teriami sprawiedliwej ceny. Duże zasługi dla rozwoju także etyki biznesu ma przedstawiciel moralności mieszczańskiej ówczesnego włoskiego kapitalizmu L.B. Alberti (XV w.). W licznych swych pracach głosił hasła aktywności, racjonalnego gospodarowania czasem i bogactwem (należy nie tylko umieć je gromadzić, ale i użytkować), oszczędności, a zwłaszcza sprawiedliwości, uczciwości, skromności i pokojowości. Podobne zasady głosił w XVIII w. w Stanach Zjednoczonych B. Franklin, m.in. w "Radach dla młodego kupca" tworząc model tzw. self made mana-czło¬wieka, który sam sobie wszystko zawdzięcza. Propagował zwłaszcza użytecz¬ność jako miarę cnoty, a zatem utylitaryzm w sferze moralności. Zalecał on jednak postawę ascetycznej pracowitości, człowieka skoncentrowanego na pie¬niądzu, dla którego "czas to pieniądz", co wraz z wartościami moralnymi za¬pewniającymi zaufanie, jak szczerość i unikanie podstępu, sprawiedliwość, umiar¬kowanie, miało owocować sukcesem. Istotną rolę w dziedzinie rozwoju moralności pracy, życia gospodarczego, handlu odegrał protestantyzm, a zwłaszcza ascetyczny purytanizm, występujący od XV11 w. w Zachodniej Europie w różnych odmianach, m.in. w kalwinizmie. Reprezentowały one pewien wspólny styl etyczny, w którym powodzenie uznano za znak łaski, bogacenie się za misję życiową, etyczno-religijną, nagrodę za przykładne życie. Za jednego z ojców nowożytnej etyki życia gospodarczego, a zarazem współcze¬snej ekonomii, uważanej przezeń za naukę o bogactwie narodów" uznaje się A. Smitha, profesora filozofii moralnej na uniwersytecie w Glasgow. Według niego ekonomię nie tylko łączy wspólny obszar badania i wspólny cel - dążenie do ustalenia hierarchicznego porządku wyrażanego w sądach wartościujących. Wyodrębniona wiedza określana jako etyka biznesu formowała się w drugiej połowie XIX i XX w. Za symboliczny moment jej powstania przyjmuje się wydanie w r. 1870 przez papieża Benedykta XIV encykliki "Vix perwenit", dotyczącej li¬chwy. Następne osiemdziesięciolecie to pionierski okres rozwoju tej etyki. Nie ist¬niała ona jeszcze wprawdzie jako wyodrębniona dyscyplina, ale pojawiały się prace z tej dziedziny-filozofów, ekonomistów, teologów. Np. w 1926 r. E. Lord, wykła¬dowca Boston Uniwersity, opublikował książkę pt. "The Fundamentals of Business Ethics'' (New York), w której, na podstawie wieloletnich obserwacji i dyskusji, wy¬łożył podstawowe zasady moralne ówczesnego biznesu. W latach sześćdziesiątych, a zwłaszcza siedemdziesiątych, nastąpiło już wyodrębnienie się etyki biznesu jako samodzielnej dziedziny badawczej. Miały na to wpływ zarówno burzliwe wyda¬rzenia polityczne w świecie, jak i gwałtowana ekspansja biznesu w skali światowej, a zarazem rozwój świadomości niekorzystnych następstw tych procesów dla ludz¬kości i środowiska przyrodniczego. W latach osiemdziesiątych zaznacza się gwałtowny wzrost zainteresowań etyką biznesu. Jest to widoczne w całym świecie, choć głównie w USA oraz Kanadzie. Powstają liczne placówki badawcze z tej dziedziny, a na uczelniach wyspecjalizo¬wane kierunki studiów z dziedziny etyki biznesu. Pojawiają się liczne kodeksy etyczne koncernów, firm, poszczególnych dziedzin i rodzajów biznesu. W Stanach Zjednoczonych swe etyczne kodeksy postępowania ma wiele przed¬siębiorstw i firm. Kodeksy te różnią się treścią, zakresem i charakterem zawartych w nich zasad moralnych. Istnienie takich kodeksów nie oznacza, że każda firma stosu¬je się do przyjętych w nich reguł. Stopień ich praktycznej stosowalności pozwala określać stopień uczciwości danej firmy. Samo zaś istnienie takich kodeksów daje podstawę kontrahentom, akcjonariuszom, klientom, społeczeństwu w ogóle, by żądać od firmy zgodności w działaniu z przyjętymi w kodeksie zobowiązaniami. Pojawia się wiele dokumentów - sprawozdań - dotyczących zagadnień etycz¬nych w biznesie, opracowywanych przez organizacje biznesu -takie np., jak "Ethics Resours Center" w Stanach Zjednoczonych, czy "Institute of Business Ethics" w Wielkiej Brytanii. Wiele norm o charakterze etycznym zaleca ONZ-owska Komisja do Spraw Koncernów Ponadnarodowych, np. powstrzymywanie się od praktyk korupcyjnych, ochronę konsumenta, respektowanie praw człowieka, dbałość o środowisko. Istnieje Kodeks Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) określający zasady produkcji i sprze¬daży pokarmu dla niemowląt, obowiązujące w skali światowej. Podobny zasięg mają kodeksy postępowania w przemyśle chemicznym, dotyczące również m.in. bezpie¬czeństwa w zakresie produkcji i dystrybucji środków chemicznych. Rozwija się etyka biznesu jako dyscyplina naukowa - uprawia ją wielu teorety¬ków. Ukazują się czasopisma naukowe z tego zakresu. Bogata też jest literatura przed¬miotu, także w Polsce. (Wykaz tej literatury zamieszczony jest w publikacji.,Etyka biznesu" - red. J. Dietl, W. Gasparski). W Polsce wiele poświęconych etyce biznesu tekstów zamieszczają m.in. takie czasopisma, jak "Aida Media", ,.Businessman ma¬gazine", "Ekonomista", "Prakseologia", "Przegląd Organizacji". a także prasa co¬dzienna. Istnieje wiele stowarzyszeń w rodzaju ,.European Business Ethics Network" podejmujących te zagadnienia. Jego zbiorowym polskim członkiem jest Zespół Ety¬ki Biznesu Towarzystwa Naukowego Prakseologii. W r. 1994 naukowcy skupieni w tym Zespole spotkali się, na zaproszenie Fundacji Ekonomicznej Przedsiębiorczości, na konferencji naukowej w Łodzi, w której udział wzięli wykładowcy etyki biznesu uczelni wyższych w Polsce. Rezultatem tej konferencji stała się m.in. wspomniana, obszerna publikacja p.t. "Etyka biznesu". (red. J. Dietl, W. Gasparski). Działają m.in. wyznaniowe organizacje etyczne, np. Międzynarodowa Unia Chrześcijańska Kierowników Biznesu z siedzibą w Brukseli. W r. 1997 został uchwalony przez VI Walne Zgromadzenie związ¬ków Banków Polskich kodeks dobrej praktyki bankowej. Odbywa się też wiele konferencji, sympozjów i seminariów poświęconych tej problematyce. W r. 1992 w Stanach Zjednoczonych odbyła się Międzynarodowa Konferencja nt. Etyki Biznesu, która zgromadziła ponad 300 uczestników z dwu¬dziestu dwóch krajów. Na VI Ogólnopolskim Zjeździe Filozoficznym (Toruń 1995) wśród wielu sekcji znalazła się też sekcja etyki biznesu. Istnieje Komitet Edukacji Rynku Pracy i Etyki Zawodowej Krajowej Izby Gospodarczej. W pewnym sensie etyka biznesu staje się modna, co wynika nie tylko z mechanicznego naśladownic¬twa, ale ze zrozumienia jej konieczności i rangi. Tracą powoli podstawę utyskiwania, iż etyki nie uczy się w szkołach biznesu i zarządzania, skoro wiele z nich wprowadza do swych programów zajęcia z tej dzie¬dziny, powstają też katedry - zakłady - etyki biznesu. Nie znaczy to, iż nie mają racji ci, którzy zwracają uwagę na niski poziom wiedzy etycznej naszego społeczeństwa, a w ogóle do spraw etyki przywiązuje się nadal niewielką wagę. W naszym kraju nie upowszechniła się jeszcze praktyka opracowywania swych kodeksów przez poszczególne firmy, choć próby takie są już podejmowane, zwłasz¬cza przez duże firmy, mające kontrahentów zagranicznych. Z inicjatywy Krajowej Izby Gospodarczej podjęto dyskusję nad projektem "Zasad etyki w działalności go¬spodarczej", czyli swoistego kodeksu etycznego. W projekcie mówi się o "dobrych obyczajach", o "moralnych sposobach" uzyskiwania dochodu, "etycznym gospoda¬rowaniu", o "godności zawodowej", "honorze kupieckim", zakazie oszukiwania klien¬tów itp. Business Center Club - elitarna organizacja polskich przedsiębiorców ¬przygotowuje kodeks etyczny dla swoich członków, domagający się niesienia przez nich pomocy słabszym, świadczeń na rzecz ochrony zdrowia, rozwoju nauki i kultu¬ry, a przede wszystkim bezwzględnego przestrzegania propagowanych przez klub reguł moralnych. W różnych publikacjach poszczególni autorzy zamieszczają wła¬sne projekty kodeksów-czy dekalogów-moralnych dla biznesmenów (właścicieli firm, menedżerów itp.). Kodeksy etyki biznesu - podobnie jak wszelkie kodeksy etyki zawodowej - nie określają procedur postępowania na zasadzie ścisłych przepisów, urzędowych roz¬porządzeń. Stanowią one drogowskaz, wskazujący drogę postępowania moralnie słusznego, ale wymagają subiektywnej aprobaty tej drogi jako właściwej.

Historia etyki biznesu

Materiały

Emisja papierów wartościowych Finansowanie banku przez emisję papierów wartościowych Emisję własnych papierów wartościowych zalicza się do operacji biernych. W ramach operacji biernych banki emitują własne akcje i obligacje a także inne papiery wartościowe, np. certyfikaty depozytowe, bony kasowe, w zależności od celu jakim mają służyć. W czasie tworzenia banku w formi...

Bohaterowie "Ślubów panieńskich" Charakterystyka postaci Przedstawieni w „Ślubach panieńskich” mieszkańcy dworku w podlubelskiej wsi reprezentują środowisko szlacheckie. Bohaterowie są osobami przeciętnymi o zróżnicowanych charakterystykach. Indywidualizacja opiera się na podkreśleniu dominujących cech każdej postaci z zachowaniem elementów pozytywnych i negat...

Twórczość Mickiewicza dla narodu polskiego Mickiewicz był duchowym przywódcą naszego narodu w okresie niewoli. Zagrzewał Polaków do walki o niepodległość, sławił poświęcenie dla ojczyzny, bohaterstwo, piętnował zaś ugodowość wobec zaborców oraz zdradę własnego narodu. Poszukiwał wciąż najskuteczniejszych form (metod) walki, a po klęsce listopadowej przekonywał jednoznacznie o potrzebie w...

Poezja Adama Mickiewicza - poeta romantyzmu Poezja Adama Mickiewicza to najwyższe osiągnięcie artystyczne polskiego ro-mantyzmu. Adam Mickiewicz jest najwybitniejszym poetą polskiego romantyzmu. Potrafił on z olbrzymią siłą i mocą oddziaływać na naród oraz pokazywać mu nową, acz nieznaną drogę dalszego postępowania. Jego postępowe myśli miały karmić szeregi pokoleń, dodawać otuchy ...

Dyskusja Słowackiego z Krasińskim Zygmunt Krasiński przedstawił swój mesjanistyczno- solidarystyczny program w \"Psalmach przyszłości\" (\"Psalm wiary\", \"Psalm nadziei\", \"Psalm miłości\"). \"Bezimienny poeta\" ukrył się tu pod pseudonimem Spirydiona Prawdzickiego. W \"Psalmie miłości\" wyłożył Krasiński swoje podstawowe idee: walkę z piekłem, a nie z wrogiem politycznym, dos...

Szczegółowa analiza sonetu "Czatyrdah" Analiza sonetu pt.: „Czatyrdah“ Adam Mickiewicz w czasie swojego pięcioletniego pobytu w Rosji kilkakrotnie odwiedził Krym. Latem 1825 roku w towarzystwie Henryka Rzewuskiego i Karoliny Sobanskiej odbył podróż z Odessy na Krym. Zafascynowany przyrodą wschodu napisał cykl sonetów które zostały zebrane w jeden tom i wydane jako \"So...

Co to jest grupa rówieśnicza Grupa rówieśnicza Zajmuje niezastąpione miejsce w życiu w pewnym wieku – okresie dziecięcym. Jest to grupa składająca się z rówieśników. Klasyfikacja według Z.Baumana: - dziecko – nie odpowiada ani za siebie ani za innych - młodzież – odpowiada za siebie ale nie za innych - dorosły – odpowiada za siebie i za innyc...

Problematyka moralna "Antygony" Jedną z zasad antycznej estetyki zakładającej oddziaływanie sztuki na odbiorcę, wprowadzonej przez Arystotelesa w szóstym rozdziale jego poetyki, była zasada tzw. katharsis - oczyszczenia. Pojęcie to sformułowane jest w sposób lapidarny i trochę zagadkowy i jest różnie interpretowane w sensie moralnym, psychologicznym, filozoficznym. Na ogół p...