Funkcja sztuki i artysty w utworach Młodej Polski



22. Rola sztuki i artysty w programach i utworach Młodej Polski. Gdyby nie narodził się artysta, nie mógłby on stworzyć sztuki. Młodopolscy pisarze chcieli uchwycić wszystkie elementy sztuki poprzez wyszukiwanie w utworach specyficznych racji, które mogłyby zbliżyć ich do charakteru dzieł danego artysty. Wiele zjawisk, zdarzeń i postaci miało znaczący wpływ na literaturę Młodej Polski. Sztuka odgrywała wielką rolę w życiu każdego. Wszyscy zaczęli interesować się procesami twórczymi artysty... Artysta stał się najpełniejszą reprezentacją pierwszorzędnych wartości estetyki i filozofii okresu: propagował indywidualność i sztukę. Manifest nowego kierunku w cyklu artykułów Artura Górskiego pt. „Młoda Polska” 1898 uznaje sztukę za jedyną wartość, postulat indywidualizmu i szczerości. Jednak odrzucenie skrajnego estetyzmu, nawiązanie do tradycji, zwłaszcza do Mickiewicza: „...żądamy od naszej sztuki, aby była polską na wskroś polską-bo jeśli straci rodzinność, straci tym samym siłę i wartość, i swoją rację bytu. Ale obok tego powinna być młoda mieć w sobie (...) płomiennego ducha Mickiewicza!” Innymi słowami określił rolę sztuki w apodyktycznym i ekstatycznym artykule pt. „Confiteon”1899 Stanisław Przybyszewski. Manifest prowokacyjny: sztuka jako wartość absolutna, która powinna być oddzielona od moralności i ideologii, SZTUKA JAKO KULT, RELIGIA DUSZY. Artysta obdarzony charyzmatem kapłan sztuki, stojący jak i ona ponad życiem i światem „Pan Panów nie okiełznany żadnymi prawami.” Gwałtowne polemiki wywołane artykułem, stosunkowo nikły i miały krótkotrwały wpływ na koncepcję literatury. Wyrazistą deklarację programu literatury elitarnej, służącej ponadczasowym wartościom estetycznym możemy odnaleźć w tekstach Zenona Przesmyckiego (Miriama) „Maurycy Maeterlich”, „Walka ze sztuką”. Został tam zawarty postulat „sztuki dla sztuki”, propagowanie teorii symbolizmu (wielka sztuka jest zawsze symboliczna), zastało także zaakcentowanie nieuniknionej samotności wielkiego artysty, otoczonego niewrażliwym tłumem filistrów, nie chcącego tworzyć „dla chleba” aby w ten sposób tworzyć dla pospolitych gustów, tym samym skazywał się na brak społecznego zrozumienia. Merytoryczna polemika z założeniami Przybyszewskiego i Miriama zostaje poprowadzona przez Ludwika Krzywickiego „O sztuce i nie-sztuce” oraz Ignacego Matuszewskiego „Sztuka i społeczeństwo”. Zarzucali oni zacietrzewienie i nietolerancje dla odmiennych programów i poszukiwań twórczych. Dążenie do prawdy i niechęć do tendencyjności nie usprawiedliwia nakazu ucieczki od życia społecznego. Twierdzili, że problematyka etyczna, historyczna, polityczna jest równoprawnym tworzywem dzieła artystycznego (jak psychologia indywidualna i mistyka). Również Stanisław Brzozowski występuje przeciwko elitarnemu estetyzmowi Miriama. Zarzuca odwrócenie od rzeczywistości, propagowanie „filozofii czynu” w społeczeństwie i dla społeczeństwa(społeczne i ideowe funkcje literatury) „Legenda Młodej Polski” 1910- proces krytyczny wytoczony Młodej Polsce za jej ucieczkę od życia, opieranie się na inteligencji – klasie zagubionej po kryzysie pozytywizmu , za „bezdziejową świadomość, dostrzeganie rysów wielkości m.in. Żeromskiego, Kasprowicza, Staffa, Wyspiańskiego” W literaturze młodopolskiej ścierają się dwa wielkie modele, dwa wzory literatury i kultury narodowej: • Wzór sztuki i kultury służebnej wobec zadań id3eowych wynikających z życia narodu pozbawionego niepodległości, wzór ten znajduje swe uzasadnienie w tradycji romantycznej • Model pochodzący z inspiracji ogólnoeuropejskiej, zapoczątkowany buntem modernistycznym, wzór sztuki autonomicznej. Wiara w absolutne znaczenie sztuki i rangę elity czyli cyganerii artystycznej ukazuje w swym manifeście Kazimierz Przerwa-Tetmajer pt. „Evviva l’arte!” : sztuka jest trwalsza od życia jej twórców, przeciwstawienie artysty filistrowi(człowiek ograniczony, obojętny na dobro ogółu: mieszczuch). Sztuka „teraźniejsza” stara się zmienić elementy „poprzedniej” tak aby „przyszła” mogła budować na niej swoje podstawy. Podobnie jest z epokami: Młoda Polska swoje korzenie wzięła z pozytywizmu, a Dwudziestolecie międzywojenne powstało na bazie Młodej Polski.

Funkcja sztuki i artysty w utworach Młodej Polski

Materiały

Pieśni Jana Kochanowskiego Pieśni Pisał je Kochanowski właściwie przez całe życie – począwszy od łacińskich elegii miłosnych, skończywszy na Trenach, będących przecież również odmianą gatunku. Największy zbiór pieśni wydany został (w opracowaniu samego poety) w drukarni Łazarzowej, tj. Januszowskiego – w roku 158b. Niektórych pieśni Kochanowski – z...

Jakość - istota i znaczenie ISTOTA I ZNACZENIE JAKOŚCI. Jakość – to ogół cech produktów lub usług decydujących o ich zdolności do stwierdzonych i potencjalnych potrzeb. Wymiary jakości: 1. Wyniki – główne cechy funkcjonalne produktu np. przyspieszenie w samochodzie, wyrazistość obrazu w telewizorze, 2. Cechy – uwzględniają podstawowe cechy funkcjonaln...

"Nad Niemnem" - powieść żywa czy anachroniczna ? Co oznacza , iż coś jest dla nas żywe lub anachroniczne ? Anachroniczny , czyli niezgodny z duchem czasu , ze stanem wiedzy , będący przeżytkiem , niewspółczesny , przestarzały , staroświecki . Są to więc rzeczy , które nie znajdują już dziś żadnego zastosowania , nie spełniają swych funkcji sprzed wielu lat , zastąpiono je przedmiotami no...

"Ferdydurke" Gombrowicza powieścią awangardową Kompozycja nawiązuje do nowoczesnych kanonów XX-lecia; Zrywa z kanonem powieści realistycznej i większością zasad w niej panujących: tytuł nie ma absolutnie żadnego znaczenia, sam w sobie ani w związku z powieścią; jest co prawda uporządkowanie chronologiczne i przyczynowo-skutkowe (powieść absurdu), ale same zdarzenia są nielogiczne, niepraw...

Liryka Broniewskiego Aktualność polityczna poezji W. Broniewskiego O kształcie poezji Broniewskiego zadecydowały 3 przesłanki: • biografia (frontowa i legionowa młodość) • postawa prometejskiego buntu wobec zła (tematyka rewolucyjna) • fascynacja tradycją romantyczną (obecność w niej koncepcji literatury czynu) Broniewski pisywał o poległych ż...

Chłopomania w powieści Reymonta "Chłopi" W epoce Młodej Polski, w której tworzył między innymi Władysław Stanisław Reymont wielu pisarzy skupiało swą uwagę na społecznościach wiejskich. Zjawisko to zostało nazwane chłopomanią. Tematem tym zainteresował się również sam Reymont, który w swym dziele pt. „Chłopi” ukazał losy gromady oraz jej stosunki z dworem i kościołem. Choć ...

Krótka analiza utworu "Zieleń" Tuwima „Zieleń”. Podtytuł utworu brzmi „Fantazja słowotwórcza”. Rozwój słowa zestawiony został z rozwojem rośliny. Każde słowo można znać z widzenia, czyli powierzchownie, a można też poznać dogłębnie. Słowa to ziarna i rośliny. Wyrastają na jakiejś glebie i mogą być już zakorzenionym drzewem lub dopiero kiełkującą roślinką. Ja...

System społeczny i społeczeństwo globalne - wyjaśnienie System społeczny to pewien względnie izolowany układ, obejmujący interakcje pomiędzy jednostkami; występuje współzależność pomiędzy elementami systemu społecznego – zmiana w obrębie jednego elementu wywołuje zmiany w innych. System społeczny jest pojęciem zbliżonym do struktury społecznej – jest to układ wzajemnie powiązanych stos...