Bohater tragiczny w literaturze antycznej, romantycznej i współczesnej



Bohater tragiczny jest to zwykle jednostka nieprzeciętna, o silnym charakterze i bogatej psychice, którą los stawia przed koniecznością wyboru. Musi ona wybrać jedną z dwóch możliwości, wiedząc, że każda z nich jest dla niej nie pomyślna, każda niesie klęskę problemy życiowe lub moralne, czasami wyrzuty sumienia a nawet śmierć. Bohater tragiczny staje więc wobec konieczności rozstrzygnięcia w swoim sumieniu którą rację ma wybrać. Sprzeczność między tymi racjami może dotyczyć różnych sfer życia: może to być konflikt miedzy uczuciem a rozumem, honorem a miłością, obowiązkiem a poczuciem moralnej słuszności, interesem własnym a interesem jakiejś zbiorowości, itp. W rezultacie dokonanego wyboru bohater tragiczny z reguły ponosi klęskę, przeważnie ginie zachowując przy tym przekonanie o konieczności tej ofiary. Często nękany jest przez różne cierpienia moralne i psychiczne, związane ze swym wyborem. I w tym kontekście mówi się, że „tragizm polega na przedwczesnym zniszczeniu dużej wartości” ;w przypadku bohatera tragicznego- przedwczesnej śmierci jednostki wartościowej i godnej uznania. Bohater tragiczny pojawiał się w literaturze od zarania. Był główną postacią tragedii antycznych, tragizmem naznaczeni byli bohaterowie, wybitnych dzieł epoki romantyzmu, nosiły pewne cechy tragiczne, postacie z powieści pozytywistycznych, z poezji młodopolskiej, a także są tacy bohaterowie w literaturze współczesnej. Jest to dowodem, że tragizm związany jest z egzystencją ludzką od wieków, jest jej nieprzemijającym elementem. Typową bohaterką tragiczną jest Antygona główna postać tragedii Sofoklesa. Jest to młoda dziewczyna, która wbrew zakazowi króla a swego wuja – decyduje się pochować zwłoki swego brata. Był on zdrajcą kraju. Zginą pod murami miasta z ręki swego brata. Zgodnie z wierzeniami Greków, dusza człowieka, którego zwłoki nie zostaną pochowane, nie może zaznać spokoju i przejść do krainy zmarłych. Antygona kochała swego brata Polinika. Stanęła przed koniecznością podjęcia decyzji: czy wbrew woli króla wiedząc, że grozi jej za to kara śmierci, ma pochować potajemnie brata, czy też pozostawić go na żer sępom i do końca życia cierpieć wyrzuty sumienia, że nie oddała mu ostatniej posługi. Jest to decyzja trudna. Antygona jest młoda, pragnie żyć, ma narzeczonego, którego kocha. Pochodzi z rodu królewskiego czeka ją więc świetna przyszłość. Ale musiałaby żyć ze świadomością, że dusza brata nigdy nie zazna uspokojenia, lecz cierpiąc będzie się błąkać po świecie. Antygona ma zasady moralne, do końca życia będzie się czuła za to odpowiedzialna, a więc niecna, tchórzliwa i niegodna. Podejmuje decyzję. Nocą przysypuje ciało brata ziemią. Kreon dowiaduje się o tym i musi skazać ją na śmierć. W jego decyzji też jest element tragizmu, bo Kreon rozumie racje Antygony, nawet podziwia jej odwagę i szlachetność, ale nie może dla niej pogwałcić obowiązującego prawa. Jeśli on złamałby je dla własnej siostrzenicy, jakby mógł żądać posłuszeństwa i szacunku dla prawa od swoich poddanych. „Antygona” jest więc tragedią niejako podwójną. I Antygona i Kreon stają przed koniecznością tragicznego wyboru, dokonują go i ponoszą klęskę. Ona musi zginąć a on w skutek całego szeregu nieszczęśliwych zdarzeń wynikłych po jej śmierci, także ponosi klęskę rodzinną i moralną. Przedstawiony przez Sofoklesa konflikt miedzy nakazem moralnym a nakazem prawa jest uniwersalny ponadczasowy. W różnych okolicznościach i w różnych epokach los stawiał ludzi przed koniecznością takiego wyboru. To też "Antygona” pobudzała do refleksji czytelników i widzów teatralnych przez ponad 2 tysiące lat i wciąż okazuje się aktualna. Inny rodzaj tragizmu wyrażali bohaterowie utworów romantycznych. Giaur – Byrona , to posępny bohater, który decyduje się na dokonanie zemsty na zabójcy swej kochanki. Mógł zemsty zaniechać, wyjechać z kraju, który nie był jego ojczyzną, żyć bezpiecznie, ale ze świadomością, że zabójca jego ukochanej Leili żyje bezkarnie, że jej śmierć nie została pomszczona. Zdecydował się na wersję trudniejszą ale zgodną z jego sumieniem. Zabił Hassana ale do końca życia nie przebaczył sobie tej zbrodni. Cierpiał straszne wyrzuty sumienia, zaszył się w klasztorze, skazał na osamotnienie i ciężką pokutę do końca życia. Podobnie tragiczne są losy zakochanego Wertera z powieści Goethego. On stanął także przed koniecznością wyboru: żyć z ciągłym bolesnym uczuciem utraconej miłości lub odebrać sobie życie. Wybiera tę drugą drogę. Jest w swej decyzji tragiczny, gdyż umiera młodo, mógł w życiu wiele osiągnąć, wiele dobrego zrobić i przeżyć. Niestety, wartość jego osobowości przekreśliła nieszczęśliwa miłość. Bohaterowie prawie wszystkich wielkich utworów romantycznych w polskiej literaturze są także tragiczni. Tacy są przede wszystkim bohaterowie wielkich dramatów: Kordian i Konrad. Chcieliby poświęcić wszystkie swe siły, całe życie dla wyzwolenia ojczyzny, mają ogromne pragnienie służenia jej, a jednocześnie czują swą niemoc, niemożność spełnienia tego obowiązku i pragnienia. Niemoc ta płynie z nadwrażliwości, którą przejawia każdy poeta. Konrad z „Dziadów” rezygnuje z miłości na rzecz patriotycznego poświęcenia, ale do żadnych działań dojść nie może, bo po rozmowie z Bogiem jaką odbył w Wielkiej Improwizacji, pada bezsilny i zemdlony. Podobnie układają się losy Kordiana. Też poświecona miłość, spokojna przyszłość, dostatek dla idei wyzwoleńczej. Ale w decydującym momencie zawodzi. Na nic zdają się jego poświęcenie, determinacja, gotowość oddania życia. Pada zemdlony u drzwi carskiej sypialni. Nie zabije cara, a dalsze jego życie będzie skutkiem tego faktu. Będzie żył na wpół obłąkany, nie mogąc sobie wybaczyć słabości, której doznał w chwili decydującej. Wielkim tragizmem przepojona jest postać Konrada Wallenroda, bohatera poematu Mickiewicza. Jego dylemat jest natury moralnej. Czy w imię miłości ojczyzny można, zdradzić kogoś kto nam zawierzył i zaufał. Wallenrod też musi wybrać. Czy pozostać wierny Krzyżakom, którzy go wychowali, wykształcili, obdarowali miłością i najwyższym zaufaniem, czy podle i podstępnie zdradzić ich, gdyż są oni wrogami jego dawno utraconej ojczyzny. Wallenrod zdradza, Krzyżacy ponoszą klęskę. Jednocześnie i on ponosi klęskę moralną. Nie może żyć ze świadomością swojego czynu. Popełnia samobójstwo. Jest także bohaterem tragicznym hrabia Henryk z „Nieboskiej komedii” Z. Krasińskiego. Jego tragizm wypływa z poczucia przynależności klasowej. Jest arystokratą związanym ze swoją klasą więzami krwi i tradycji. Ale nie wie też, że jest to klasa zdegenerowana i skazana na klęskę tchórzliwa, egoistyczna, obciążona wieloma grzechami z przeszłości. Nie identyfikuje się z nią, a jednak w chwili zagrożenia staje na czele tej klasy jako jej przywódca. Mógł tego nie robić, tym bardziej, że idee obozu arystokracji nie są jego ideami, i wątpi czy słuszność jest po tej stronie po której służy. Ponadto wódz przeciwników Pankracy, gwarantował mu bezpieczeństwo, a nawet oddanie mu rodzinnych majątków, jeśli zrezygnuje z walki, odejdzie. Henryk jednak wybiera walkę i ginie. Jego wybór jest tragiczny, ale zgodny z jego sumieniem. Stworzyła bohaterów tragicznych także literatura współczesna. Całe pokolenia Kolumbów, młodych chłopców, którzy w czasie okupacji walczyli z Niemcami i ginęli w tej walce, jest tragiczna. Krzysztof Kamil Baczyński, młody poeta, który zginą w powstaniu warszawskim sam jako postać jest tragiczny i tragiczny jest bohater jego wierszy. On sam bierze udział w postaniu, choć z racji swojej poetyckiej wrażliwości nie nadawał się do walki zbrojnej. Niebawem zginął. Podmiot liryczny staje przed koniecznością walki. Wie, że musi podjąć czyn zbrojny, chociaż jego moralność i wrażliwość buntują się przeciw temu. W wierszu „Pokolenie” pisze, że młodych chłopców uczy się, jak nienawidzić, mordować, być brutalnym i nieczułym, okrutnym i bezwzględnym. Bez tego nie można dobrze walczyć i zwyciężać. A przecież tak bardzo chce się żyć gdy ma 20 lat, tak bardzo chciało by się uczyć, kochać, współczuć, rozwijać w sobie właśnie wszystkie te uczucia, które trzeba w sobie stłamsić i zdusić, by móc walczyć z wrogiem. Na tym właśnie polegał tragizm wielu młodych chłopców z czasów wojny, że musieli wybierać walkę wbrew sobie, że racje patriotyczne musieli przełożyć nad własne pragnienia, uczucie obrzydzenia do przemocy i niezdolność do zabijania. Jakże często po tym wyborze ponosili klęskę. Często ginęli a ich poświęcenie nie zawsze należycie było doceniane. Uwikłanie jednostki w tragiczne konflikty współczesności, możemy też znaleźć w literaturze powojennej. Przykładem może być poezja T. Różewicza. Przeżycia wojenne zrodziły w nim przekonanie, że człowiek jest istotą okrutną, niemoralną, równą zwierzęciu. Przestał wierzyć w nakazy moralne, rolę kultury, religii. W wierszu „Zostawcie nas” prosi tylko o to, by miał prawo odsunąć się od życia, nie wspominać, zapomnieć. A jednak postawa ta budzi jego wewnętrzny sprzeciw. Bierność, obojętność, odwrócenie się od świata to pożywka dla wszelkiego zła. Dlatego może się ono szerzyć i opanowywać całe dziedziny życia, że nie znajduje oporu, że nikt z nim nie walczy. W wierszu „Matka powieszonych” Zrozpaczona matka nie znajduje u nikogo zrozumienia, współczucia. Poeta jest tym przerażony. Uświadamia sobie, że od obojętności prowadzi prosta droga do niezrozumienia drugiego człowieka. , a niewiedza jest często źródłem nietolerancji i wrogości. W wierszach Różewicza bohater także staje przed tragicznym wyborem: czy włączyć się aktywnie w życie i cierpieć zadawane rany, czy też zachować obojętność neutralność, mając świadomość, że przyczyniamy się tym do szerzenia się zła. Sytuacje tragiczne i tragiczni bohaterowie występują nie tylko w literaturze, ale i w konkretnym codziennym życiu. Współczesne stosunki między ludźmi często stawiają człowieka wobec konieczności wyboru. Czy pomóc człowiekowi ściganemu, jak dyktuje nam współczucie, narażając się na karę, czy odrzucając wszelkie uczucia wydać go policji, jak nakazuje prawo? Czy pomagać chorym na AIDS, narażając się na zakażenie śmiertelną chorobą, czy odwrócić się od nich, zachowując bezpieczeństwo, ale i wyrzuty sumienia, że jesteśmy nieczuli na ludzkie nieszczęście. Przykłady podobnych dylematów spotykanych w codziennym życiu można mnożyć. Każdy człowiek rozwiązuje je zgodnie z własnym sumienie. Wielkie dzieła literatury odzwierciedlają tylko cząstkę tragicznych konfliktów, jakie od wieków ludzie przeżywają i nadal będą przeżywać.

Bohater tragiczny w literaturze antycznej, romantycznej i współczesnej

Materiały

Holocaust w literaturze współczesnej Holocaust w literaturze współczesnej. Holocaust - termin określający zagładę Żydów w okresie II wojny światowej. Zniszczenie ludności żydowskiej stanowiło jeden z głównych punktów programu partii hitlerowskiej. W wyniku holocaustu zginęło ponad 5 mln Żydów. Literatura współczesna bogata jest w utwory traktujące o holocauście. Pisarze, którzy pr...

Zasadnicze kierunki współczesnej poezji Zasadnicze kierunki współczesnej poezji. Ulubiony poeta. • Dwa zasadnicze kierunki współczesnej poezji: • poezja awangardowa, • poezja klasycyzująca - Czesław Miłosz, Wisława Szymborska. • Początki poezji awangardy: • futuryzm jako pierwszy przejaw poezji awangardowej - zam. w futuryźmie rosyjskim, •...

"Ludzkie przygody, ludzkie noś" - treny Jana Kochanowskiego Odrodzenie. \"Ludzkie przygody, ludzkie noś\" - Treny jako świadectwo przygód człowieka myślącego epoki renesansu. Treny są ostatnim z wielkich dzieł Jana Kochanowskiego. Powstały później niż fraszki, pieśni, psałterz. Dość powszechna jest opinia, że to najwybitniejsze dzieło w dorobku poety, ukoronowanie twórczości. Uważa się także,...

Motyw wojny w literaturze Wojna Wojna - Zorganizowana walka zbrojna między państwami, narodami, klasami lub grupami społecznymi wywołana dla osiągnięcia określonych celów politycz¬nych, ekonomicznych lub ideologicz¬nych albo zmierzająca do obrony włas¬nych interesów. W przenośni - spór, kłótnia, konflikt. Literatura nader często odwołuje się do motywu woj...

Rola miłości romantycznej - romantyzm Istota miłości romantycznej (posłuż się konkretnymi przykładami). Romantyczna miłość jest jednym z kluczowych motywów romantycznych i występuje w każdym większym dziele tego okresu; ma kilka bardzo charakterystycznych cech, które są również typowe; Miłość ta jest nieszczęśliwa i nie może być zrealizowana: w \"Cierpieniach...\" mamy zakochan...

Obozy pracy i wpływ łagrów w "Innym świecie" Cierpienie i śmierć w „Innym świecie” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego Gustaw Herling-Grudziński został w 1940 roku aresztowany w Grodnie przez NKWD, oskarżony o działalność szpiegowską i skazany na pięć lat pobytu w obozach. Do 1942 roku przebywał w łagrze w Jarcewie, później, dzięki porozumieniom polsko-sowieckim, dostaje s...

Walka dwóch uczuć: miłości i honoru na podstawie "Cyda" Walka dwóch uczuć: miłości i obowiązku (honoru) na podstawie \"Cyda\" Bohaterowie: Roderyk ; Diego - ojciec Roderyka ; Gomes - ojciec Chimery; Chimera - kochanka Roderyka ; Sankty - kochający Chimerę; Królewna Bohaterowie przeżywają trudne dylematy - Roderyk musi wybierać między obowiązkiem wobec ojca, honorem a uczuciem. Chimena także miota...

Misterium - wyjaśnienie pojęcia Misterium - sztuki dramatyczne prezentujące fragment historii biblijnej. Zwykle były to obrazy męki Chrystusa. Sceny misteriów odgrywali wyłącznie mężczyźni. Wszystkie elementy dekoracji do sztuki były umieszczane jednocześnie obok siebie. Taka inscenizacja wynikała z wiary, iż boski czas nie wyróżnia przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. ...