Motyw dziecka



13. Motyw dziecka w twórczosci polskich pozytywistów. Przed nastaniem pozytywizmu dziecko jako temat literacki prawie nie istnialo. Oczywiscie pamietamy malutka Urszulke, która opiewal po jej smierci zrozpaczony ojciec, Jan Kochanowski, ale jest to wlasciwie jedyny przyklad zwrócenia uwagi na dziecko. Tak naprawde dopiero pozytywizm przyjrzal sie problemowi niedoroslosci i uczynil z niego jeden z podstawowych tematów epoki. Przyczyn bylo zapewne wiele, ale za podstawowa mozna uznac pozytywistyczne zwrócenie uwagi na slabszych. W zalozeniach epoki znalazla sie walka o prawa mniejszosci narodowych, emancypacja kobiet, troska o najbiedniejszych i zaniedbanych. Dziecko nie jest w stanie przetrwac bez odpowiedniej opieki doroslych, jest zdane na laske i nielaske spoleczenstwa. I dlatego pozytywizm upomnial sie o prawa dzieci, pisarze tej epoki nieustannie podejmowali temat zaniedbania, porzucenia, skrzywdzenia najmlodszych. Szczególnie wiele miejsca poswiecono dzieciom w nowelach. Boleslaw Prus w "Antku" i Henryk Sienkiewicz w "Janku Muzykancie" nakreslili portrety dzieci, które zostaly obdarzone przez nature talentem, a spoleczenstwo nie dalo im szansy na rozwijanie umiejetnosci. Bieda zawsze jest ponizajaca, ale bieda, która nie pozwala rozwinac sie wybitnym jednostkom, jest podwójnie straszna. Antek lubi i umie rzezbic, ale nikt nie pozwala mu skoncentrowac sie na cwiczeniach. Wrecz przeciwnie, rodzina ma mu za zle nieprzystosowanie do trudów wiejskiego zycia, brak pracowitosci i obijanie sie. W koncu dziecko postanawia opuscic rodzinny dom, by w wielkim swiecie poszukac dla siebie odpowiedniego miejsca. Byc moze mu sie udalo, choc najprawdopodobniej w miescie musial podjac równie ciezka prace robotnicza. Duzo mniej szczescia mial Janko Muzykant, który od najmlodszych lat chcial grac. Za chec pozyczenia sobie prawdziwych skrzypiec zostal ukarany tak dotkliwa chlosta, ze spowodowala ona smierc chlopca. Nikt nie zainteresowal sie losem dziecka, które byc moze wyrosloby na wielkiego skrzypka. Równiez tytulowy bohater noweli Elizy Orzeszkowej "Tadeusz" nie mial mozliwosci pokazania, na co go stac. Pozostawiony bez opieki przez zapracowanych rodziców próbowal sam organizowac sobie czas, ale poniewaz byl jeszcze bardzo maly, nie umial przewidziec niebezpieczenstwa. Utonal podczas zrywania kwiatków. Zniknal cicho i niepostrzezenie, niczym Ikar na obrazie Bruegla. Ale mityczny mlodzieniec swiadomie podjal ryzyko i spelnil swoje marzenie lotu ku sloncu, maly chlopiec z noweli Orzeszkowej nie zdawal sobie sprawy z zagrozenia. Pozytywisci najczesciej opisywali dzieci jako osoby calkowicie uzaleznione od opieki doroslych. Jak mala dziewczynka, która przygarnela pewna pani w kolejnej noweli Elizy Orzeszkowej - "Dobra pani". Byla ze swa opiekunka do czasu, gdy nie przestala byc zabawnym urozmaiceniem, potem zostala zwrócona jak niepotrzebna nikomu zabawka. Na szczescie nie wszystkie dzieci spotkaly w swoim zyciu tak nieodpowiedzialnych doroslych jak Dobra Pani. Niewidoma dziewczynka z noweli Boleslawa Prusa "Katarynka" zostala zauwazona przez pana Tomasza, starego czlowieka o kaprysnym usposobieniu, ale golebim sercu. Dzieki niemu dziewczynka nie tylko mogla sluchac przez okno ulubionego dzwieku katarynki, ale dostala szanse na leczenie swej ulomnosci. Wiele szczescia mialy równiez dzieci, które uczyla Joanna Lipska, bohaterka noweli "ABC" Orzeszkowej. Choc praca okazala sie nielegalna i zostala jej zakazana, dzielna kobieta dla dobra swych podopiecznych podjela ryzyka lamania prawa. Choc dzieci sa obecne glównie w nowelach, nie sposób pominac innego gatunku epickiego, w którym zaznaczyly swa obecnosc. Mam na mysli powiesc Henryka Sienkiewicza "W pustyni i w puszczy", w której dzieci staly sie nie tylko fabularnie wazniejsze od doroslych, ale takze sprytniejsze od nich i duzo bardziej wytrzymale. To zwiastun procesu, którego celem bylo uprawomocnienie obecnosci dziecka w literaturze. Pozytywizm byl epoka, której literatura dotyczaca dzieci zawdziecza bardzo wiele. To wlasnie w drugiej polowie XIX stulecia dostrzezono, ze czlowiek niedorosly jest wart uwagi i opisania jego wcale nie takich malych problemów.

Motyw dziecka

Materiały

Afirmacja codziennej pracy Umiłowanie życia, afirmacja codzienności w dziełach literackich jest mało popularna. Mało tego, przecież niektórzy bohaterowie literaccy nigdy nie pracowali! Według mnie jest to spowodowane faktem, że każdy ma we własnym życiu aż nadto pracy i nie widzi żadnego piękna w codziennych zajęciach. Ludzie wolą dowiadywać się o niezwykłych czynach, nie...

Odrodzenie, humanizm i reformacja - pojęcia Odrodzenie (renesans) - z fran. Renaissance. jako nazwy epoki użyto tego terminu dopiero w XVIII wieku we Francji - początkowo dla określenia zapożyczeń i wzorów włoskich w sztuce francuskiej. Jako termin historycznoliteracki służył początkowo dla określenia czasów panowania Franciszka I, kiedy nastąpiło \"odrodzenie literatury dotąd lekcew...

Struktura "Szewców" Struktura utworu Dramat Szewcy został opatrzony przez autora określeniem Nauko¬wa sztuka ze „śpiewkami” w trzech aktach, datą 1934 oraz dedykacją Poświęcone Stefanowi Szumanowi. Istotnie, dramat zbudowany jest z trzech aktów, bez podziału na sceny. Tekst utworu poprzedza lista występujących w nim osób (nazwiska lub określe...

Mit arkadyjski - Rej i Kochanowski Mit arkadyjski w twórczości Reja i Kochanowskiego U Kochanowskiego motyw arkadii pojawia się w pieśni Panny XII. Poeta wyraża tu pochwałę życia wiejskiego i stworzonego przez ten model typ egzystencji ludzkiej. Jest to ideał szlachcica, który prowadzi samowystarczalny pod względem materialnym tryb życia : Oracz pługiem zarznie w ziemię; ...

Cechy charakterystyczne człowieka oświeconego CECHY CHARAKTERYSTYCZNE CZŁOWIEKA OŚWIECONEGO • człowiek oświecony  racjonalista  encyklopedysta  wróg ciemnoty i zabobonu  optymista wierzący w ludzki umysł i przyszłe królestwo „rozumu”  należący do wolnomularstwa, czyli masonerii • człowiek ogładzony  ma wykwint...

Szlachta w literaturze romantyzmu polskiego Stosunek do przeszłości szlacheckiej w literaturze polskiego romantyzmu. Jako, że w początkowej fazie romantyzmu nastąpił odwrót od wszelkich przejawów oświecenia, tak więc odstąpiono również od krytyki szlachty; krytyki, bo właśnie ten wątek dominuje, jeżeli w ogóle się pojawia; potem jednak, w wyniku rozwoju wydarzeń historycznyc...

Krótko o Mironie Białoszewskim Miron Białoszewski - poeta lingwista. Poezja lingwistyczna - (liqua z łac. = język) rozbija nie tylko zdanie jak czyniła to awangarda krakowska, ale także rozbija słowo i wykorzystuje możliwość gramatyki, by stworzyć dodatkowy sens poetyki. „Nadwołkaryjskiej nocy liczba pojedyńcza” Ucho wilka wyło do wiatru Starocierkiewna po...

Tematyka opowiadań Stefana Żeromskiego Opowiadania Stefana Żeromskiego ukazują dokładny obraz ziem polskich epoki po powstaniu styczniowym i uwłaszczeniu. Jednak tematyka tych dzieł sięga dalej - \"O żołnierzu tułaczu\" to opowiadanie o czasach napoleońskich. Pisarz ujawnia tutaj rzeczywisty los polskiego żołnierza w armii francuskiej, która wcale nie kwapi się do udzielenia narodowi...